Sud-Korea

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
대한민국
大韓民國
Daehan Minguk
Flag of South Korea.svg Emblem of South Korea.svg
Flago di Sud-Korea Blazono di Sud-Korea
Mapo di Sud-Korea
Chefurbo: Seoul
·Habitanti: 9.853.972 (2000)
Precipua urbo: Seoul
Oficala linguo: Koreana
Guvernerio: Republiko
·Prezidanto: Park Geun-hye
·Chefministro: Jung Hong-won
Surfaco: (108ma granda)
·Totala: 100,210 km²
·% aquo: 0,3
Habitanti: (24ma granda)
·Totala: 48,875,000[1] (2010)
·Lojanto-denseso: 491 hab./km²
Nacionala himno: Aegukga
Pekunio: Sud-Koreana Won
Reto-kodo: .kr
Precipua religio: sen religio 48%, kristanismo 40,8%, tradicionala religii 15,6%, Budismo 15,3%

Korea (La republiko di Korea - Daehanminguk - 대한민국 - 大韓民國) esas mikra lando en Azia. Chef-urbo di Sud-Korea esas Seoul. La nomo "Korea" venas del anciena nomo di stato Guryo/Kuryo(고려).

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Sud-Korea.

On kredas ke l'unesma habitanti di Sud-Korea arivis cirkum 500 mil yari ante nun. Segun la tradiciono, Tangun fondis Choson-dinastio (anke konocita kom Gojoseon-dinastio) en 2333 aK. Anciena Korea esis formita da multa urbi-stati qua militis un kontre altra.

En 918 generalo Taejo Wang Geon fondis la rejio di Koryo, origino di nuna nomo "Korea". Dum la 13ma yarcento Mongoli invadis e dominacis la peninsulo. Pos la falio di Mongola imperio okuris diversa politikala lukti, ed en 1388 Joseon-dinastio remplasis Koryo-dinastio.

De 1592 til 1598 Japoniani invadis Korea. Toyotomi Hideyoshi komandis la forci ed atempis invadar Azia tra Korea, ma esis ekpulsita kun la helpo di Chiniana Ming-dinastio. Dum 1620a e 1630a yari Mandjuri invadis la regiono, ed anke konquestis tota Chinia.

Ye 1 di marto 1919 Korea deklaris nedependeso de Japonia, ma nur ye 13 di aprilo ol instalis lua unesma guvernerio. En la fino di Duesma mondomilito Japonia kapitulacis e cedis la regiono a Sovietani ed Usani, qua okupis la nordo e la sudo di Korea, rispektive.

Sud-Korea esis establisita ye 15 di agosto 1948. Ye 25 di junio 1950 Nord-Korea invadis Sud-Korea e komencis Korea-milito.


Exquisite-kfind.png Videz anke: Korea-milito.

L'armistico en 1953 nulatempe signatita da Sud-Korea, establisis nemilitarigita zono cirkum l'originala frontiero. La du Korea ne signatis paco-pakto, e ta rezultas ke la du landi kontinuas teknikale en milito.

En 1960 okuris studentala rebeliono kontre la prezidanto Syngman Rhee. Pose komencis periodo di politikala nestabileso qua duris til la stato-stroko komandita da Park Chung-hee. Park guvernis til lia asasino en 1979. Dum lia guverno l'ekonomio di lando kreskis forte. Pos lia morto, okuris politikal agiteso, pro tota la chefi di opozeso, ante represita, decidar kandidateskar a la prezidanteso.

En 1980 okuris altra stato-stroko, komandita da generalo Chun Doo-hwan kontre la provizora prezidanto Choi Kyu-hah. Chun guvernis Sud-Korea despotale til 1987, kande intensa protesti pos la morto sub tormento di un studento obligis Roh Tae-woo, chefo di la partiso por Demokratiala Yusteso (DJP, de la prezidanto Chun Doo-Hwan), aceptar direkta elekti por prezidanto. Roh ganis l'elekto por mikra difero, kontre Kim Dae-jung e Kim Young-sam[2].

En 1988 Seoul sucese hostis l'Olimpiala Ludi[3]. En julio 1997 l'Aziana Ekonomiala Krizo afektis lando, ma lando saneskis su ekonomio rapide. En 2002 lando hostis la Mondala Kupo di Futbalo kun Japonia. La du landi mantenis bona diplomacala relati, ma balde okuris disputo pri la mikr insuli di Liancourt (en Koreana Dokdo (독도) ed en Japoniana Takeshima (竹島/たけしま)).

En decembro 2012 Park Geun-hye, filiino dil diktatoro Park Chung-hee elektesis kom l'unesma prezidantino di lando. El asumis povo ye la 25ma di februaro 2013.

Politiko[redaktar | edit source]

Sud-Korea esas parlamentala republiko. La prezidanto esas la chefo di stato, ed elektesas por 5-yari dal populo. Nuna prezidantino esas Park Geun-hye. La chefo di guvernerio essas la chefministro, nune Jung Hong-won. Nuna konstituco adoptesis ye la 17ma di julio 1948.

La parlamento havas 1 chambro kun 273 membri.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Sud-Korea kun lua precipua urbi.

Sud Korea jacas sudo di Koreana peninsulo. Ol havas 238 km di frontiero kun Nord-Korea, en un nemilitarigita zono.

Lua klimato esas temperema kun 4 sezoni, e sufras l'efekti di monsono. L'averajala temperaturo en Seoul ye januaro (vintro) varias de -5 til -2,5°C. En julio (somero) l'averajala temperaturo varias de 22,5° til 25 °C. L'insulo di Jeju, en sudo, esas plu varma kam la kontinento, ed en vintro lua minimala temperaturo atingas 2,5 °C pozitiva.

Urbi en Korea[redaktar | edit source]

La maxim granda urbi en Korea esas:

  • Seoul (서울특별시, 서울特別市)
  • Busan (부산광역시, 釜山廣域市)
  • Daegu (대구광역시, 大邱廣域市)
  • Gwangju (광주광역시, 光州廣域市)
  • Daejon (대전광역시, 大田廣域市)
  • Incheon (인천광역시, 仁天廣域市)
  • Ulsan (울산광역시, 蔚山廣域市)

Korea anke havas multa granda urbi:

Provinci di Korea[redaktar | edit source]

Korea esas dividita a non provinci (do (도, 道) en Koreana)

Insuli (do (도, 島) en Koreana)

En la nomi di la provinci, buk signifikas 'nordo' e nam signifikas 'sudo'.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Sud-Korea.

Korea havas la kinesma granda ekonomio en Azia. Ol esas konsiderata un di 4 Aziana Tigri.

Demografio[redaktar | edit source]

Kulturo[redaktar | edit source]

Moderna Koreana literaturo gradoze developis de la fino di 19ma yarcento. En 1910 esis publikigita l'unesma kompleta tradukuro di la Biblo a Koreana linguo.

Cetera aferi[redaktar | edit source]

Lektez anke pri[redaktar | edit source]

Referi[redaktar | edit source]

  1. http://www.index.go.kr/egams/stts/jsp/potal/stts/PO_STTS_IdxMain.jsp?idx_cd=1009&bbs=INDX_001
  2. Guiadelmundo.org.uy (2008). Corea del Sur - Historia.
  3. Internaciona Olimpiala Komitato. "Seoul - 1988".