Indonezia

De Wikipedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Indonezia
Republik Indonesia
Flag of Indonesia.svg National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg
Standardo di Indonezia Blazono di Indonezia
Nacionala himno:
Indonesia Raya
LocationIndonesia.svg
Urbi:
Chefurbo: Jakarta
· Habitanti: 8 792 000 (2004)
Precipua urbo: Jakarta
Lingui:
Oficala lingui: Indoneziana
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· Prezidanto: Joko Widodo
Surfaco: (16ma granda)
· Totala: 1 919 440 km²
· Aquo: 4,85 %
Habitanti: (4ma granda)
· Totala: 261 115 456 (2016)
· Denseso di habitantaro: 138 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Rupio di Indonezia
Veho-latero: sinistre
ISO: ID
IDN
360
Reto-domeno: .id*
Precipua religio: islamo (majoritato)
Oficala retosituo: https://indonesia.go.id


Indonezia esas granda arkipelago jacanta an sudestal Azia, havanta kelka teritorii ank en Oceania. Ol havas terala frontieri kun Malaizia e Brunei norde del insulo Borneo, kun Estal Timor este del insulo Timor, kun e Papua-Nova-Guinea este de Nova-Guinea. Lua teritorio konsistas ek plu kam 13.000 insuli.

Bazala fakti pri Indonezia.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Indonezia

Fosila skeleti di Homo di Java indikas ke l'insuli ja habitesis 1,5 milion yari ante nun. Homo sapiens arivis en l'insuli cirkume 45 000 yari ante nun.[1] Austroneziana populi migris a la regiono cirkume 2000 aK de Taiwan. Li ekpulsis l'originala Melaneziana populi vers l'estala insuli[2] ed establisis komerco kun Chinia.

Quale altra regioni de sudestal Azia, Indonezia influesis da Indiana kulturo. De la 2ma til la 12ma yarcento la dinastio Pallava, l'imperio Gupta, l'imperii Pala e Chola sucedante dissendis Indiana influo tra l'arkipelago. Sanskrita skriburi mencionas Dvipantara o Yawadvipa, Hindua rejio en Java e Sumatra, qua existis cirkume la yaro 200.

Indoneziana navo en Borobodur, cirkum la yaro 800.

Dum la 7ma yarcento la povoza rejio Srivijaya prosperis e portis l'influi di Hinduismo e Budismo al insuli. La maxim ancien evidentaji di islamana religio evas de la 13ma yarcento en Sumatra. Altra regioni gradope adoptis islamo, qua divenis la precipua religio en Java e Sumatra dum la fino di la 16ma yarcento.

L'unesma Europani en la regiono esis la Portugalani, qui arivis unesmafoye en 1512. Li probis monopoligar la komerco di muskado, kariofilo e kubebo. En 1602 Nederlandani kreis la Kompanio di Estal Indii (VOC) e divenis la dominacanta povo ibe. Kun la bankroto di la kompanio en 1800, Nederlandana guvernerio establisis la kolonio di Nederlandana Estal Indii.

Dum granda parto di la kolonial epoko, Nederlandana kontrolo super l'arkipelago esis febla, e nur dum la 20ma yarcento la dominacajo divenis plu forta til atingar komplete la nuna teritorio di la lando. Ye la 17ma di decembro 1941 komencis Japonian okupeso en Indonesia, qua duris til finar la duesma mondomilito. Malgre produktar 4 milion mortinti, l'okupeso esis decidigiva por Indoneziana nedependo, pro Japoniani kurajigar Indoneziana nacionalisti, exemple Sukarno, Mohammad Hatta e Ki Hajar Dewantara, e furnisar pafili e militala aprentiseso.[3]

Ye la 17ma di agosto 1945, du dii pos la kapitulaco Japoniana, Sukarno deklaris Indonezia nedependanta de Nederlando e divenis lua unesma prezidanto. Mohammad Hatta divenis viceprezidanto di la lando. Nederlando probis riestablisar lua dominaco per diplomacala e militala agadi, ma faliis. Erste en decembro 1949 Indoneziana suvereneso agnoskesis da Nederlando, ecepte en Nederlandana Nova-Guinea ube duras existar konflikto pri politikala nedependo.[4]

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Edifico di la parlamento di Indonezia.
Prezidanto Joko Widodo

Indonezia esas prezidantala republiko. La prezidanto esas la chefo di stato e di guvernerio, ed elektesas direte dal populo por 5-yara periodo. Lu povas rielektesar unfoye por la sequanta periodo. La nuna prezidanto, de la 20ma di oktobro 2014, esas Joko Widodo.

La parlamento konsistas ek du chambri. La Regionala Konsilistaro di reprezentanti (Indoneziana: Dewan Perwakilan Daerah) esas la supra chambro. Ol havis 136 membri, qui elektesas dal populo por 5 yari. La basa chambro esas la Populala Konsilantaro di reprezentanti (Indoneziana: Dewan Perwakilan Rakyat) kun 560 membri qui elektesas dal populo por 5 yari.

La judiciala povo kompozesas da la Supra Korto, la Konstitucala Korto, e korti publika, religiala, administrala e militistala. La Supra Korto esas la maxim alta korto di la lando, e la lasta rekursala korto por verdikti pri kriminala e civila temi.

La konstituco di Indonezia skribesis de junio til agosto 1945, ed adoptesis ye la sama yaro.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

La monto Punkak Jaya, en Papua, esas la maxim monto de Oceania.
La precipua volkani di Indonezia.

Indonezia jacas inter la latitudi 6ºN e 11ºN, e la longitudi 95ºE e 114ºE. Ol esas la maxim granda arkipelagala lando de la mondo, e konsistas ek 13 466 insuli, di qui cirkume 6 000 habitesas. La disto inter la maxim westala e la maxim extala punti de lua teritorio esas 5,170 km, dum ke la disto inter la maxim nordala e la maxim sudala punti esas 1 760 km.[5] La precipua e maxim populoza insuli esas Bali, Borneo, Java, Nova Guinea, Sulawesi, Sumatra e Westala Timor. Kun plu kam 1,9 milion km², ol esas la 15ma maxim granda lando de la mondo.

Kun 4,884 metri di altitudo monto Punkak Jaya en Papua esas la maxim alta monto de Indonezia e de Oceania. La lago Toba, kun 1,445 km² en Sumatra esas la maxim granda lago di la lando. La precipua e maxim longa fluvii de la lando, Mahakam (980 km) e Barito (890 km), jacas en Kalimantan (Borneo).

Indonezia jacas an la bordi de la tektonika plaki di Pacifiko, di Eurazia e di Australia. Pro to, lando havas multa aktiva volkani (adminime 150) en lua teritorio[6] e freque subisas ter-tremi.

La klimato di la lando esas tropikala, kun influi de la monsono. La mezavalora pluvo-quanto varias de 1.780 mm til 3.175 mm omnayare en basa regioni, til 6.100 mm en la regioni montoza, quale la westo di Sumatra, Java, Kalimantan, Sulawesi e Papua. La humideso ordinare esas alta, cirkume 80%. La temperaturi varias poke dum la yaro. La mezavalora yarala temperatura en Jakarta esas 26-30 °C.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Indonezia

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

La mapo montras la precipua etniala grupi en Indonezia.
Javaana gespozi kun tradicionala vestaro.

Segun la demografiala kontado di 2010, Indonezia havis 237,6 milion habitanti, kun mezavalora demografiala kresko di 1,9% omnayare.[7] Java esas hemo por 58% de la habitantaro.[8] En 1961, l'unesma kontado pos la nedependantesko trovis 97 milion habitanti.[9] On kalkulas ke en 2020 la habitantaro esos 269 milion personi ed en 2050 esos 321 milioni.[10] Cirkume 8 milion Indoneziani vivas exterlande, precipue en Malaizia, Saudi-Arabia, Unionita Araba Emirii, Sud-Korea, Japonia, ed altra landi.

Cirkume 300 diferanta populi habitas Indonezia, parolanta 742 diferanta lingui e dialekti.[11] L'oficala linguo esas l'Indoneziana (Bahasa Indonesia), de la familio Malaya. La Javaana esas la 2ma maxim parolata, pro esar parolata da la maxim populoza grupo. Altralatere, en Nova-Guinea, regiono kun nur 2,7 milion habitanti, plu kam 500 lingui parolesas.

La precipua etnio esas Javaana (42% de la habitantaro), qua esas dominacanta politikale e kulturale. Sundani, Malayani e Madurani esas importanta minoritati ne-Javaana. Ank existas mikra komunitati di Chiniana Indoneziani, Indiani, Europani ed Arabi, nome en urbala regioni. Sociala, religiala e rasala tensi stimulis komonala violento. Malgre ke Chiniana Indoneziani esas min kam 1% de la habitantaro,[12] li kontrolas granda parto di la komerco e di la richeso di la lando.

Religio[redaktar | redaktar fonto]

Moskeo Dian Al-Mahri en Depok.
Hindua santuario homajas la rejulo Siliwangi (Sri Baduga Maharaja).

Quankam la konstituco di Indonezia agnoskas la libereso pri religio, la guvernerio agnoskas nur 6 religii Islamo, Protestantismo, Katolikismo Romana, Hinduismo, Budismo e Konfucianismo. Indonezia esas la maxim populoza Islamala lando, qui esis 87,2% de la habitantaro en 2010, di qui 99% esis Sunni Islamani. Kristani esis 10% (7% de la habitantaro esis Katoliki e 2.9% esis Protestanti), Hinduani esis 1,7% e 0,9% esis Budisti. Malgre esar nune minoritatala religii, Hinduismo e Budismo esas importanta influi en la kulturo Indoneziana. Katolikismo adportesis dal unesma Portugalana komercisti, dum ke la Nederlandani adportis protestantismo, note Luteranismo e Kalvinismo.

Multa tribui duras praktikar animismo e shamanismo, note en Kalimantan, Sulawesi e Nova-Guinea.


La maxim granda urbi di [[{{{lando}}}]] (2010) La maxim granda urbi di Indonezia (2010)
Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro
1ma Jakarta [[{{{provinco1}}}]] [[{{{regiono1}}}]] 9 588 198 11ma [[{{{nomo11}}}]] [[{{{provinco11}}}]] [[{{{regiono1}}}]] {{{hab11}}}
2ma Surabaya [[{{{provinco2}}}]] [[{{{regiono2}}}]] 2 765 487 12ma [[{{{nomo12}}}]] [[{{{provinco12}}}]] [[{{{regiono12}}}]] {{{hab12}}}
3ma Bandung [[{{{provinco3}}}]] [[{{{regiono3}}}]] 2 394 873 13ma [[{{{nomo13}}}]] [[{{{provinco13}}}]] [[{{{regiono13}}}]] {{{hab13}}}
4ma Bekasi [[{{{provinco4}}}]] [[{{{regiono4}}}]] 2 334 871 14ma [[{{{nomo14}}}]] [[{{{provinco14}}}]] [[{{{regiono14}}}]] {{{hab14}}}
5ma Medan [[{{{provinco5}}}]] [[{{{regiono5}}}]] 2 097 610 15ma [[{{{nomo15}}}]] [[{{{provinco15}}}]] [[{{{regiono15}}}]] {{{hab15}}}
6ma Tangerang [[{{{provinco6}}}]] [[{{{regiono6}}}]] 1 798 601 16ma [[{{{nomo16}}}]] [[{{{provinco16}}}]] [[{{{regiono16}}}]] {{{hab16}}}
7ma Depok [[{{{provinco7}}}]] [[{{{regiono7}}}]] 1 738 510 17ma [[{{{nomo17}}}]] [[{{{provinco17}}}]] [[{{{regiono17}}}]] {{{hab17}}}
8ma Semarang [[{{{provinco8}}}]] [[{{{regiono8}}}]] 1 555 984 18ma [[{{{nomo18}}}]] [[{{{provinco18}}}]] [[{{{regiono18}}}]] {{{hab18}}}
9ma Palembang [[{{{provinco9}}}]] [[{{{regiono9}}}]] 1 455 284 19ma [[{{{nomo19}}}]] [[{{{provinco19}}}]] [[{{{regiono19}}}]] {{{hab19}}}
10ma Makassar [[{{{provinco10}}}]] [[{{{regiono10}}}]] 1 338 663 20ma [[{{{nomo20}}}]] [[{{{provinco20}}}]] [[{{{regiono20}}}]] {{{hab20}}}
Jakarta from 35th Floor Menara Imperium Kuningan.JPG
Jakarta
Surabaya skyline.jpg
Surabaya
[[Arkivo:{{{imajo3}}}|180px]]
Bandung
[[Arkivo:{{{imajo4}}}|180px]]
Bekasi
Fonto: https://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia


Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Muliero de Sunda kun tradicionala vestaro.

En Indonezia habitas cirkume 300 diferanta populi, singla kun lua propra arto, arkitekturo, koquoarto, tradicionala vestaro, muziko, danso, tradicioni, rituari, miti, filozofio pri la vivo ed inkluzite linguo propra.[13] La kultural identeso developesis dum la yarcenti, kun influi Indiana, Chiniana, Araba, Malaya ed Europana. To rezultis multa kulturala praktikado, kun influi de la religii Hindua, Budista, Konfucianista, Mohamedana e Kristana. Kelkafoye la praktiki de ula grupo kunfuzas influi de du o plura religii.

L'unesma cinematografuro produktita en Indonezia evas de 1926. Pos la yari 1980ma, la cinemo produktita en la lando divenis multe populara. De 2000 til 2005 la quanto di nova cinematografuri lansita kreskis omnayare.

Pri literaturo la maxim anciena evidentajo pri skripturi en Indonezia evas de la 5ma yarcento, e skribesis en Sanskrita linguo. Multa ek la populi Indoneziana havas forta parolala tradicioni, qui prezervas lia kulturala identeso. La Nederlandana skriptisto Multatuli denuncis la violento koloniala, ed influis multe la lokala skriptisti. Mohammad Yamin e Hamka esis du importanta nacionalista skriptisti ante la nedependo. Pramoedya Ananta Toer (1925-2006) esis la maxim famoza novelisto Indoneziana, dum ke Chairil Anwar (1922-1949) esis importanta poeto.

La maxim populara sporti en Indonezia esas badminton e futbalo. La ligo GO-JEK Traveloka Liga 1 esas la precipua konkurso pri futbalo di la lando. Ol disputesas omnayare da 18 esquadi.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Smithsonian (2008). The great human migration.
  2. Taylor, Jean Gelman. Indonesia. New Haven and London: Yale University Press. pp. pp.8-9.
  3. Beck, Vincent Alexander (30ma di agosto 2015). The Remnants of the Japanese Occupation of Modern Indonesia. E-International Relations Student.
  4. Cordell, Marni (28ma di agosto 2013). The West Papuan independence movement – a history. The Guardian. URL vidita ye la 16ma di septembro 2017.
  5. Kuoni - Far East, A world of difference. Page 88. Published 1999 by Kuoni Travel & JPM Publications
  6. Volcanoes of Indonesia. Global Volcanism Program. Smithsonian Institution. URL vidita ye la 25ma di marto 2007.
  7. (19 March 2011) Fifty years needed to bring population growth to zero. Waspada.co.id. URL vidita ye la 10ma di aprilo 2011.
  8. Central Bureau of Statistics: Census 2010 (en Indoneziana). Badan Pusat Statistik. URL vidita ye la 17ma di januaro 2011.
  9. Widjojo Nitisastro (2006) - Population Trends in Indonesia - . Population Trends in Indonesia. Equinox Publishing
  10. World Population Prospects: The 2012 Revision (2012). Indonesia. Population (thousands). Median variant. 1950-2100. United Nations
  11. An Overview of Indonesia. Living in Indonesia, A Site for Expatriates. Expat Web Site Association. URL vidita ye la 5ma di oktobro 2006.
  12. Leo Suryadinata, Evi Nurvidya Arifin,Aris Ananta (2003). - Indonesia's Population: Ethnicity and Religion in a Changing Political Landscape - (Singapur)
  13. http://demografi.bps.go.id/phpFileTree/bahan/kumpulan_tugas_mobilitas_pak_chotib/Kelompok_1/Referensi/Jill_Forshee_Culture_and_Customs_of_Indonesia_Culture_and_Customs_of_Asia__2006.pdf