Nepal

De Wikipedio
Salti al navigilo Irez a serchilo
Nepal
संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल
Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl
Flag of Nepal.svg New Emblem of Nepal.svg
Standardo di Nepal Blazono di Nepal
Nacionala himno:
Sayaun Thunga Phool Ka
Nepal in its region.svg
Urbi:
Chefurbo: Katmandu
· Habitanti: 1 081 845[1] (2001)
Precipua urbo: Katmandu
Lingui:
Oficala lingui: Nepali
Guvernerio:
Tipo: Republiko (pos la 28ma di mayo 2008)
· Prezidanto: Bidhya Devi Bhandari (विद्या देवी भण्डारी)
· Chefa ministro: Khadga Prasad Oli (खड्गप्रसाद शर्मा ओली)
Surfaco: (93ma granda)
· Totala: 147 181 km²
· Aquo: 2,8 %
Habitanti: (40ma granda)
· Totala: 28 982 771[2] (2016)
Plusa informi:
Valuto: Rupio di Nepal
Veho-latero: sinistre
ISO: NP
NPL
524
Reto-domeno: .np*
Precipua religio: Hinduismo (76,7%)


Nepal, oficale Republiko Federala Demokrata Nepal, esas lando en central Azia, inter India e Popul-Republiko Chinia.

Bazala fakti pri Nepal.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Nepal

Neolitika objekti trovita en la valo di Katmandu montras ke Himalaya habitesas de adminime 10 mil yari ante nun.[3] Nepal mencionesis unesmafoye en la Veda texto Atharvaveda Pariśiṣṭa kom loko qua exportacis lana kovrili.

Moderna Nepal kreesis ye la 21ma di decembro 1768, kande Prithvi Narayan Shah, lor rejulo di mikra princio Gorkha, konquestis Katmandu ed unionis nedependanta rejii de la regiono di Himalaya, quankam ica uniono ne duris troe: de 1814 til 1816 eventis Angla-Nepalana milito, e Nepal perdis la regiono Sikkim, okupita dal Britaniani.

La dinastio Shah finis en 1846, kande Jung Bahadur Rana kaptis la povo pos ocidar diversa princi e centi di importanta personi en Katmandu. Lua decendinti konvertis su en heredantala chefministri, kontre ke la rejulo fakte ne havis povo. La dinastio Rana duris til 1948, kande lora rejulo Tribhuvan, direta decendanto di Prithvi Narayan Shah, rekuperis la povo helpita da Indiana chefministro Jawaharlal Nehru.

La monarkio duris til la 28ma di mayo 2008, kande la Nacional Asemblitaro supresis la rejimo e transformis Nepal en republiko. Ye la 21ma di julio sam yaro la Nacional Asemblitaro elektis Ram Baran Yadav kom prezidanto.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Singha Durbar, sideyo di Nepalana guvernerio.

Til 1990 Nepal esis absoluta monarkio. Ca yaro eventis populala revolto, e lora rejulo Birendra konvenis pri politikala reformi. La lando divenis parlamentala monarkio, kun duchambra parlamento.

En 2008, lua konstituco emendesis por transformar la lando en republiko. Ye la 21ma di julio sam yaro, la Nacional Asemblitaro elektis Ram Baran Yadav kom prezidanto.

La legifala povo di Nepal, nomizita Federala Parlamento, konsistas ek la Chambro di Reprezentanti e la Nacional Asemblitaro. La Chambro di Reprezentanti havas 275 membri, qui elektesas dal populo por 5 yari. La Nacional Asemblitaro havas 59 membri, qui elektesas da elektala kolegii en la provinci. Singla du yari eventas elekti por 1/3 ek lua membri.

La judiciala povo konsistas ek la supera korto - la maxim alta korto di la lando, apelo-korti, e diversa lokala korti. Ol esis un ek la poka landi de Azia qui abolisis mortopuniso.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Satelital imajo pri Nepal.
Lago Gosaikunda, che Nacionala Parko Langtang.

La teritorio di Nepal esas longa de cirkume 800 km e larja de cirkume 200 km. Ol subdividesas en 3 geografiala regioni: Himal, Parad e Terai.

La regiono Terai jacas sude, e konsistas ek basa tereni kun kelka kolini. Ol drenesas da tri fluvii qui naskas en Himalaya: Kosi, Narayani e Karnali. La klimato en ta zono varias de tropikala a subtropikala.

La regiono Pahad esas montoza, jacanta inter 800 e 4.000 metri di altitudo, tamen lua monti ne kontenas nivo en la somito. La klimato varias de subtropikala ad Alpala, en altitudi super 3.600 metri. La basa monti de Himalaya jacas en ta regiono.

Himal esas l'alta e montoza regiono di Himalaya. Sep ek l'ok maxim alta monti de la Tero jacas en Nepal, exemple Monto Everest (Sagarmāthā en Nepali), kun 8 848 metri di altitudo e Lhotse (la 4ma maxim alta monto de la mondo).

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Nepal

La totala nacionala produkturo di Nepal en 2008 esis 12 miliardi dolari, la 115ma maxim granda ekonomio del mondo. Agrokultivo reprezentas cirkume 40% de la TNP.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Habitantaro di Nepal de 1960 til 2010.
Mulieri dansas dum hindua festivalo teej.

Segun statistiki de The World Factbook por julio 2018, Nepal havis 29 717 587 habitanti, de diversa etnii e populi. La precipua esas Chhettri (16,6%). Le Brahman-Hill esas 12,2%, le Magar esas 7,1%, le Tharu esas 6,6%, le Tamang esas 5,8%, Newar esas 5%, Kami esas 4,8%, Mohamedani de diversa etnii esas 4,4%, Yadav esas 4%, Rai esas 2,3%, Gurung (2%), Damai/Dholii (1,8%), Thakuri (1,6%), Limbu (1,5%), Sarki (1,4%), Teli (1,4%), Chamar/Harijan/Ram (1,3%), Koiri/Kushwa (1,2%), e 19% apartenas ad altra etnii.[4]

L'oficala linguo di la lando esas Nepali, parolata da 44,6% de la habitantaro. Maithali parolesas da 11,7%, Bhojpuri da 6%, Tharu da 5,8%, Tamang da 5,1%, Newar da 3,2%, Magar da 3%, Bajjika da 3%, Urdu da 2,6%, Avadhi da 1,9%, Limbu da 1,3%, Gurung da 1,2%, 10,4% parolas altra lingui, e ne existis informi pri 0,2% de la habitantaro segun statistiki de 2011.[4]

La religio kun maxim granda nombro di adepti esas hinduismo, praktikata da 81,3% de la habitantaro. Buddhismo praktikesas da 9%, Mohamedani esas 4,4%, Kirant esas 3,1%, Kristani esas 1,4%, 0,5% praktikas altra religii, e 0,2% ne informis pri religio.[4]

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Nepali parolesas da 48% de la habitanti, 12% parolas Maithili, e 7% parolas Bhojpuri. Plu kam 75% de la Nepalani profesas hinduismo.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/districts/kathmandu.htm
  2. World Population Prospects 2017. Unionita Nacioni. URL vidita ye la 12ma di aprilo 2019.
  3. Krishna P. Bhattarai (2009). Nepal. - Nepal - Infobase publishing.
  4. 4,0 4,1 4,2 South Asia::Nepal - The World Factbook. CIA. URL vidita ye la 10ma di aprilo 2019.