Jordania

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Jordania
المملكة الأردنّيّة الهاشميّة
Al Mamlakah al Urduniyah al Hashimiyah
Flag of Jordan.svg Coat of arms of Jordan.svg
Flago di Jordania Blazono di Jordania
Nacionala himno:
As-salam al-malaki al-Urduni
LocationJordan.svg
Urbi:
Chefurbo: Amman
· Habitanti: 1 766 155 (2001)
Precipua urbo: Amman
Lingui:
Oficala lingui: araba
Guvernerio:
Tipi: Monarkio
· Rejo: Abdullah 2ma
· Chefministro: [Hani Al-Mulki]]
Surfaco: (112ma granda)
· Totala: 92 300 km²
· Aquo: 0,8 %
Habitanti: (102ma granda)
· Totala: 6 407 085[1] (2010)
· Denseso di habitantaro: 68,4 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Dinaro di Jordania
Veho-latero: dextre
ISO: JO
JOR
400
Reto-domeno: .jo*
Precipua religio: islamo, 93,5%


Jordania esas lando en Proxim Oriento. Lua vicina landi esas Siria norde, Irak este, Saudi-Arabia sud-este, ed Israel e Cisjordania weste. Sude jacas la Gulfo di Aqaba ,e l'unika marala portuo di lando.

Bazala fakti pri Jordania

Historio[redaktar | redaktar fonto]

La statui de 'Ain Ghazal, de cirkume la yaro 7.250 aK, esas la maxim anciena statui pri homi konocita.
 Precipua artiklo: Historio di Jordania

Jordania havas homala restaji de Homo erectus, Homo de Neanderthal e de moderna homi.[2] La historio di Jordania komencis cirkum 2000 yari aK kande semitika populi establisis su apud la rivero Jordan. Pose, Hititi, Egiptiani, Israelani, Asiriani ed altra populi invadis ed okupis la regiono. Romani okupis l'anciena urbo Filadelfia (nune Amman) en 106. En 326 kristanismo divenis l'oficala religio di Romana Imperio, e l'urbo di Filadelfia divenis episkopeyo.

De 661 til 750 la regiono divenis parto dil imperio Umayyadi, qua introduktis islamo. Sequante la regiono divenis parto de la kalifio Abasida, qua guvernis til 1258. En 1516 Otomani okupis la regiono.

Soldati de l'Armeo Araba Hashemita kun la flago de la Granda Araba Revolto kontre l'Otoman imperio, en 1916.

Jordania divenis parto di Otoman imperio til fino di Unesma mondomilito. En 1925 Unionita Rejio okupis la regiono, administrita sub la nomo Transjordania. Ol divenis nedependanta de Unionita Rejio ye la 25ma di mayo 1946.

En 1948 Jordania partoprenis en l'Araba-Israelana milito kontre Israel. Lando kontrolis la regiono di Cisjordania til 1967 kande Israel okupis ol. Dum la milito di Yon Kippur Jordania sendis soldati por suportar Siria kontre ataki de Israel, ma ne kombatis direte en Israelana o Jordaniana teritorii. En 1988 rejulo Hussein dissolvis parlamento ed abandonis reklamaci pri Cisjordania. Ye la 25ma di julio 1994 Jordania signatis paco-pakto kun Israel.

En 1999 pos longa kuraco kontre kancero rejulo Hussein mortis. Lia filiulo Abdullah la 2ma sucedis il.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Segun lua konstituco, Jordania esas konstitucala monarkio. Rejo Abdullah la 2ma di Jordania esas chefo di stato depos la 7ma di februaro 1999. La rejo signatas ed exekutas tota legi, ma lua povo di veto povas desfacesar da 2/3 di deputati. La chefo di guvernerio esas la chefministro. Depos la 1ma di junio 2016 esas Hani Al-Mulki.

Legifala povo kompozesas per du chambri. La Senato kompozesas da 40 membri selektita dal rejulo, dum ke la 130 membri (deputati) de la Domo di Reprezenteri elektesas direte dal populo. Ambe Senatani e Deputati servas dum 4 yari. Lando havas cirkume 50 politikala partisi.

La konstituco aprobesis ye la 8ma di januaro 1952 e recevis multa emendi dum la historio, la lasta en 2016.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Jordania kun lua precipua urbi.
Pro la simileso di la valo di Wadi Rum kun la surfaco di Marso, multa filmi pri ciencala fiktivajo cinematografesis ibe.

Jordania havas mikra litoro en la gulfo di Aqaba en sudo, nur 26 km. La maxim alta monto di lando esas Jabal Umm al Dam, kun 1,854 metri di altitudo, e la maxim basa punto di lando esas la Mortinta maro, kun 408 metri sub marala nivelo, la maxim basa punto de la surfaco di la Tero.

La klimato di Jordania esas mi-arida, kun mezvalora temperaturi di 30 °C dum somero, e 13 °C dum vintro. La maxim varma monato esas agosto e la maxim kolda esas januaro. De novembro til aprilo eventas pluvoza sezono. En Amman, qua jacas inter 756 e 1,280 metri sur marala nivelo, povas nivar dum la vintro. La precipua riveri di Jordania esas la rivero Jordan (251 km di extenso totala), an la frontiero kun Israel e kun Cisjordania, e la rivero Yarmouk (70 km). Existas kelka oazisi e sezonala aquala riveri.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Jordania

Jordania havas poka naturala rekursi. Ol importacas petrolo de Irak. Turismo kontributis kun 10% til 12% di KLP en 2006.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Segun kontado en 2004 Jordania havis 5 100 981 habitanti, di qua 51,5% esis viri. Segun statistiki, posible 190 000 personi ne esis kontita dum kontado. La majoritato di la populo havas Araba origino: Jordaniani, Palestinani ed Irakani.

Cirkum 92% de la habitantaro esas Mohamedani, 6% Kristani e 2% de altra religii. On kalkulas ke nune 92.8% de la habitantaro savas lektar ed skribar.

La maxim granda urbo esas la chef-urbo, Amman. Altra importanta urbi esas Az-Zarqa, Irbid, e Ar-Rusayaf.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

La maxim populara sporti en Jordania esas futbalo e basketbalo.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Populatiio:Jordan cia.gov
  2. al-Nahar, Maysoun (11ma di junio 2014) - Atlas of Jordan - . Atlas of Jordan. pp. 94–99
Commons
Commons havas kontenajo relatante a: