Yemen

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Yemen
لجمهورية اليمنية
Al-Jumhūriyyah al-Yamaniyyah
Flag of Yemen.svg Emblem of Yemen.svg
Flago di Yemen Blazono di Yemen
Nacionala himno:
(nacionala himno di Yemen)
LocationYemen.PNG
Urbi:
Chefurbo: Sanaa
Precipua urbo: Sanaa
Lingui:
Oficala lingui: Arabiana
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· Prezidanto: Abd Rabbuh Mansur Hadi (en Aden)
Mohammed Ali al-Houthi (en Sanaa)
Surfaco: (48ma granda)
· Totala: 527 968 km²
· Aquo: neglijebla %
Habitanti: (51ma granda)
· Totala: 23 580 000 [1] (2009)
· Denseso di habitantaro: 44,7 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Rial di Yemen
Veho-latero: dextre
ISO: YE
YEM
887
Reto-domeno: .ye*
Precipua religio: Islamo
Oficala retosituo: http://www.yemen.gov.ye/


Yemen esas lando en Azia, qua jacas ye la sudo dil Araba peninsulo. Lua vicina landi esas Saudi-Arabia norde, ed Oman este. Sude jacas l'Indiana oceano, e weste jacas la Reda maro.

Bazala fakti pri Yemen.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Yemen

La relate fertila sulo ed adequata quanto di pluvo helpis sustenar stabila habitantaro en la regiono. Romani nomizis la regiono di la nuna Yemen Arabia Felix (Joyoza Arabia) pro la richeso produktita per lua komerco. Romana imperiestro Augustus Caesar esforcis konquestar la regiono, sensucese.

La Granda Moskeo di Sanaa, la maxim anciena de Yemen.

Islamana religio arivis en Yemen en 630. En 1517 la nordo di Yemen okupesis dal Otoman imperio. La regiono divenis nedependanta de Otomani en 1918 ed, en 1962 ol divenis republiko kun nomo Yemena Araba Republiko. En 1967 Britaniani foriris Sud-Yemen qua adoptis, en 1970, komunista rejimo.

Ye la 22ma di mayo 1990, anciena Sud-Yemen unionis kun Yemena Araba Republiko por formacar la nuna Yemen. En 2011, pos revolucioni en Egiptia e Tunizia qua revokis diktatoresi, komencis protesti en Sanaa qui demandis la renunco dil prezidanto Ali Abdullah Saleh, qua guvernis Norda Yemen de 1978 til 1990, e pose Yemen de 1990 til nun.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Yemen esas republiko. Kom rezulto de Yemenana revoluciono di 2011 nova konstituco e nova elekti expektesis. Tamen la politikala situo divenis necerta pro la stato-stroko en 2014 e 2015 dal islamana grupo "Houthi". Le "Houthi" esas Shia-mohamedani de la nordo di Yemen qui komencis rebeleso en 2004, partoprenis en la revoluciono di 2011, e fine en 2014 revokis la prezidanto suportita da Saudi-Arabia, Abd Rabbuh Mansur Hadi. La lukto duras, e nune nek Abd Mansur Hadi, nek Mohammed Ali al-Houthi kontrolas Yemen komplete.

Segun la konstituco adoptita en 1991 la prezidanto esis la chefo di stato, ed elektesis dal Asemblajo di reprezentanti, qua havis 301 membri. La prezidanto selektis la chefministro qua esis la chefo di guvernerio.

La parlamento havis du chambri: Shura (Senato) kun 111 membri, e la Chambro di reprezentanti kun 301 membri. Votado esis universala, ma nur Mohamedani evante 18 yari o olda povis elektesar.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Yemen kun lua precipua urbi.

Kun 527 970 km² la surfaco di Yemen equivalas de Kalifornia. Til 2000 la frontiero kun Saudi-Arabia en nordo esis nedefinita, pro la regiono kovresar dal Araba dezerto, qua impedas homala koloniigo.

On povas dividar lando geografiale en quak regioni: plana litoro en westo ed en sudo, montoza regioni en westo, montoza regioni en esto, e la dezerto di Rub' al Khali en centro, esto e nordo di lando. La maxim alta monto di Yemen esas Jabal an Nabi Shuayb, kun 3,666 metri di altitudo.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Yemen

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Segun statistiki de 2016, Yemen havis cirkume 28 milion habitanti,[2] di qui cirkume 46% evas 15 yari od infre. En 1950 esis 4,3 milion habitanti.[3] La maxim multa Yemenani esas etniale Araba ed Afro-Araba. Existas minoritati Persa ed Europana.

La maxim granda urbo esas la chefurbo, Sanaa. Altra importanta urbi esas Aden e Ta'izz.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Yemen planigas reduktar iliterateso a min kam 10% en 2025. Quankam Yemenana guvernerio furnisas gratuita eduko por tota pueri evante 6 til 15 yari, devanta frequeso ne esas obligata.

Futbalo esas la maxim populara sporto en lando.

Mondala heredaji[redaktar | redaktar fonto]

Stalaktiti e stalagmiti en la kaverno di Halah, Sokotra insulo.

L'anciena urbo Sanaa, jacante plua kam 2 000 metri di altitudo habitesis dum 2.500 yari, ed enskribesis kom Patrimonio Kulturala di la Homaro en 1986. L'anciena urbo Shibam enskribesis en 1982. Proxim la litoro di Reda maro, l'urbo Zariq enskribesis en 1993. Fine l'arkipelago Sokotra agnoskesis kom mondala heredajo en 2008 pro lua richa biodiverseso.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. World Population Prospects, Table A1, Unionita Nacioni
  2. https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/
  3. (29ma di decembro 2004) The General Census of Population 2004. Sabanews. URL vidita ye la 13ma di decembro 2013.