Vietnam

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Vietnam
Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam
Flag of Vietnam.svg Coat of arms of Vietnam.svg
Flago di Vietnam Blazono di Vietnam
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Tiến Quân Ca
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
LocationofVietnam.png
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Hanoi
· Habitanti: 3,977,202 (2003)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Ho Chi Minh urbo
4 850 717 habitanti (2003)
· Habitanti: {{{Lojanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Vietnamana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Truong Tan Sang
· Prezidisto (serbo): {{{Serbiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (kroato): {{{Kroatiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (Bosno): {{{Bosniana_prezidisto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
· Ko-princi: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· General-guverniestro: {{{Generala_guverniestro}}}
· chefministro: Nguyễn Xuân Phúc
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (65ma granda)
· Totala: 331,690 km²
· Aquo: 1,3%
Habitanti: (13ma granda)
· Totala: 86 116 559 (2008)
· Totala: {{{Habitanti}}} (2008)
· Denseso di habitantaro: 253 hab./km²
· Denseso di habitantaro: {{{Denseso di habitantaro}}} hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Dong
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .vn
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: Budismo 49,5%, ateismo 13,5%
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Vietnam esas lando en sud-est Azia. Lua vicina landi esas:

En la esto ed la sudo jacas la oceano Pacifiko.

Bazala fakti pri Vietnam.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Vietnam.
Bronza tamburo de Đông Sơn-kulturo.

Homi ja habitis Vietnam dum Paleolitiko. En nordo di lando on trovis fosili di Homo erectus qui evas de 500,000 yari ante nun. Homo sapiens komencis vivar en la regiono dum Pleistoceno. Cirkum 1000 aK la kulturo Đông Sơn prosperis en l'inundebla tereni inter la fluvii Ma e Reda.

Hồng Bàng dinastio o la Hùng reji esas konsiderata l'unesma Vietnamana stato. En 257 aK lasta Hùng rejulo vinkesis da Thục Phán, qua unionis du tribui, Lạc Việt e Âu Việt, e proklamis su rejulo ("An Dương Vương") di Âu Lạc. En 207 aK Chiniana generalo Zhao Tuo vinkis Thục Phán e kreis la rejio di Nanyue. En 111 aK Chiniana Han dinastio enkorpigis la regio di Nanyue.

Dum lua historio, multa konflikti eventis inter dominacinta dinastii en la nordo e la sudo dil nuna Vietnam, specale la konflikti inter Mạc e dinastii, ed inter Trịnh e Nguyễn dinastii. En la yaro 1778 le fratuli Tây Sơn vinkis Trịnh e Nguyễn dinastii, e komencis rejio qua duris til 1802.

Flago di Francian indochinia.

De 1859 til 1885 Francia gradope okupis la regiono e kreis la Francian indochinia. Westala instrukto esis developita e kristanismo esis propagita en granda parto di Vietnamala socio.

En 1941 Japonia okupis Indochinia. Kom rezulto, Viet Minh, komunista grupo komandita da Ho Chi Minh, komencis militeto kontre Japoniani. Japoniana okupeso duris til 1945 kande Japonia perdis la Duesma mondomilito.

Vietnam divenis nedependanta de Francia la 2ma di septembro 1945. Francia ne aceptis ol, e komencis milito qua duris til 1 di agosto 1954, kande Francia perdis, ed agnoskis la nedependo. Vietnam esis dividita en Nord-Vietnam - kun chefurbo en Hanoi - e Sud-Vietnam, kun chefurbo en Saigon (nune Ho Chi Minh urbo). Populala Republiko di Chinia komencis helpar Nord-Vietnam en 1949 por transformar Viet Minh en reguloza armeo. De 1953 til 1956 Nord-Vietnam adoptis agrala reformo por ridistributar landi inter rurani.


Exquisite-kfind.png Videz anke: Nord-Vietnam.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Sud-Vietnam.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Vietnam-milito.

Pos Vietnam-milito, Vietnamana komunisti proskriptis altra partisi, arestis civila servinti e militestri de Sud-Vietnam e sendis li a kampeyi di ri-edukeso. En 1978, Vietnam invadis Kambodja, e komencis la Kambodjana-Vietnamana milito.

En 1986 Komunista Partiso di Vietnam inkulkis ekonomiala reformi konocata kom Đổi Mới (rinovigo) qua kreis libera merkato. Ta reformi esis duktita da Nguyễn Văn Linh, lore chef-sekretario di komunista partiso di Vietnam. Malgre la reformo, stato kontinuis kontrolar strategiala sektori, e lua autoritato ne sufris modifiki. Kom rezulto di Đổi Mới, l'ekonomiala produktado di agrokultivo ed industrio kreskis rapide la sequanta yari.

Politiko[redaktar | edit source]

Prezidantala palaco, en Hanoi.

Vietnam esas socialista e parlamentala republiko kun singla legala partiso: Komunista Partiso di Vietnam. La chefo di stato esas la prezidanto, qua elektesas da la Nacional Asemblajo por servar 5 yari. Nune esas Trương Tấn Sang. La chefo di guvernerio esas la chefministro, qua anke elektesas da la Nacional Asemblajo, kun antea indiko dal prezidanto. Nuna chefministro depos 2006 esas Nguyễn Tấn Dũng, ed ilu esas en lia lasta mandato.

La parlamento havas unika chambro, Quốc hội Việt Nam (Nacional Asemblajo) kun 500 membri, di qui nune 458 apartenas a Komunista partiso di Vietnam. La 500 membri dil parlamento elektesas direte dal populo por 4-yara periodo.

La Supra Korto dil Populo di Vietnam esas la maxim alta apelo-korto di Vietnam. Nuna konstituco aprobesis en 2013.

Geografio[redaktar | edit source]

Precipua urbi di Vietnam (mapo en Vietnamana linguo).
Peizajo en Mai-Chau vilajeto.

La teritorio di Vietnam esas plu granda kam Italia e Nova-Mexikia, e havas aproxime la sama grandeso kam Germania. La topografio kompozesas da monti e monteti. Plana tereni kovras min kam 20% de totala surfaco di lando. La maxim importanta fluvii esas Reda fluvio e Mekong.

La klimato di lando esas tropikala, ma la mezvalora humideso superiras 84% dum tota yaro. La sika sezono duras de novembro til aprilo. Lando sufras influi de monsono. La klimato en la nordo esas subtropikala. La mezvalora yarala pluvo varias de 1,200 mm til 3,000 mm segun la regiono, e 90% de la pluvo falas dum somero.

La maxim alta monto, Phan Xi Păng, havas 3,143 metri di altitudo.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Vietnam.

Historiale, l'ekonomio di lando dependis de agrokultivo di rizo. Vietnam-milito destruktis multe l'infrastrukturo di lado. Kun l'adopto di komunista rejimo en tota lando pos l'unigo en 1975, lando adoptis kolektivajo di farmeyi e fabriki. En 1986 la 6ma Kongreso di Komunista Partiso adoptis la Doi Moi, ekonomikala aperturo vers l'liber-merkato ekonomio.

Vietnam eniris a Mondala organizeso pri komerco en 2007. L'ekonomio di lando havis un di la maxim granda kresko dil mondo dum lasta yardeko[1].

Turismo kreskis forte dum recenta yari. En 2009 lando recevis 3,77 milioni di turisti[2]. guvernerio e privata entraprezi kolokas kapitalo en rivala regioni por plubonigar turistala infrastrukturi.

Demografio[redaktar | edit source]

Segun kontado, la 1ma di aprilo 2009 Vietnam havis plu kam 85.8 milion habitanti. Vietnamani reprezentas 86,2% de totala populo. Altra 54 rasala grupi existas en lando.

Budismo esas la precipua religio di lando, praktikata da 80% de la habitantaro. Cirkum 8% praktikas kristanismo.

La maxim granda urbo esas Ho Chi Minh urbo, kun 4,850,717 habitanti en 2003. Altra important urbi esas Hanoi, Haiphong, Can Tho, Da Nang e Hue.

Kulturo[redaktar | edit source]

Vietnamana kulturo subisas precipue l'influo de Chinia. Pos la vinko di socialismo la kulturo sufris influi de socialista programi, e dum kelka yari la precipua influi originis de Sovietia, Populala Republiko di Chinia e Kuba. Nune ol recevas kulturala influi de sud-estala Azia, Europa ed Usa.

Vietnamana linguo skribesas kun latina alfabeto. Lua literaturo developis dum yarcenti, ed inter la maxim important autori jacas Nguyễn Trãi (15ma yarcento) Trần Hưng Đạo (13ma yarcento) e Trần Hưng Đạo (18ma e 19ma yarcenti).

Referi[redaktar | edit source]