Vietnam

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Vietnam
Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam
Flag of Vietnam.svg Coat of arms of Vietnam.svg
Flago di Vietnam Blazono di Vietnam
Nacionala himno:
Tiến Quân Ca
LocationofVietnam.png
Urbi:
Chefurbo: Hanoi
· Habitanti: 3 977 202 (2003)
Precipua urbo: Ho Chi Minh urbo
4 850 717 habitanti (2003)
Lingui:
Oficala lingui: Vietnamana
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Truong Tan Sang
· chefministro: Nguyễn Xuân Phúc
Surfaco: (65ma granda)
· Totala: 331 690 km²
· Aquo: 1,3 %
Habitanti: (13ma granda)
· Totala: 86 116 559 (2008)
· Denseso di habitantaro: 253 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Dong
Veho-latero: dextre
ISO: VN
VNM
704
Reto-domeno: .vn*
Precipua religio: Budismo 49,5%, ateismo 13,5%


Vietnam esas lando en sud-est Azia. Lua vicina landi esas Populala Republiko di Chinia norde, e Laos e Kambodja weste. Este e sude jacas l'Oceano Pacifiko.

Bazala fakti pri Vietnam.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Vietnam
Bronza tamburo de Đông Sơn-kulturo.

Homi ja habitis Vietnam dum Paleolitiko. Norde de la lando trovesis fosili dil Homo erectus qui evas de 500.000 yari ante nun. Homo sapiens komencis vivar en la regiono dum Pleistoceno. Cirkum la yaro 1000 aK la kulturo Đông Sơn prosperis en l'inundebla tereni inter la fluvii Ma e Reda.

La dinastio Hồng Bàng o la reji Hùng konsideresas l'unesma Vietnamana stato. En 257 aK la lasta Hùng rejulo vinkesis da Thục Phán, qua unionis du tribui, Lạc Việt e Âu Việt, e proklamis su kom rejulo ("An Dương Vương") di Âu Lạc. En 207 aK Chiniana generalo Zhao Tuo vinkis Thục Phán e kreis la rejio Nanyue. En 111 aK Chiniana la dinastio Han enkorpigis la rejio Nanyue.

Dum lua historio, multa konflikti eventis inter dominacinta dinastii en la nordo e la sudo dil nuna Vietnam, note la konflikti inter la dinastii Mạc e , ed inter la dinastii Trịnh e Nguyễn. Dum la yaro 1778, la fratuli Tây Sơn vinkis la dinastii Trịnh e Nguyễn, e komencis rejio qua duris til 1802.

Flago di Francian indochinia.

De 1859 til 1885 Francia pokope okupis la regiono e kreis la Franca Indochinia. Westala instrukto developesis e kristanismo propagesis en granda parto di Vietnamala socio.

En 1941 Japonia okupis Indochinia. Kom rezulto, Viet Minh, komunista grupo komandita da Ho Chi Minh, komencis militeto kontre Japoniani. Japonian okupeso duris til 1945 kande Japonia perdis la Duesma mondomilito.

Vietnam divenis nedependanta de Francia ye la 2ma di septembro 1945. Francia ne aceptis ol, e komencis milito qua duris til la 1ma di agosto 1954, kande Francia perdis, ed agnoskis la nedependo. Vietnam dividesis en Nord-Vietnam - kun chefurbo en Hanoi - e Sud-Vietnam, kun chefurbo en Saigon (nune Ho Chi Minh urbo). Populala Republiko di Chinia komencis helpar Nord-Vietnam en 1949 por transformar Viet Minh en reguloza armeo. De 1953 til 1956 Nord-Vietnam adoptis agrala reformo por ridistributar landi inter rurani.

 Precipua artiklo: Nord-Vietnam
 Precipua artiklo: Sud-Vietnam
 Precipua artiklo: Milito di Vietnam

Pos milito di Vietnam, Vietnamana komunisti proskriptis altra partisi, arestis civila servinti e militestri de Sud-Vietnam e sendis li a kampeyi di ri-edukeso. En 1978, Vietnam invadis Kambodja, e komencis la Kambodjana-Vietnamana milito.

En 1986 Komunista Partiso di Vietnam inkulkis ekonomiala reformi konocata kom Đổi Mới (rinovigo) qua kreis libera merkato. Ta reformi esis duktita da Nguyễn Văn Linh, lore chef-sekretario di komunista partiso di Vietnam. Malgre la reformo, stato duris kontrolar strategiala sektori, e lua autoritato ne subisis modifiki. Kom rezulto di Đổi Mới, l'ekonomiala produktado di agrokultivo ed industrio kreskis rapide la sequanta yari.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Prezidantala palaco, en Hanoi.

Vietnam esas socialista e parlamentala republiko kun singla legala partiso: Komunista Partiso di Vietnam. La chefo di stato esas la prezidanto, qua elektesas da la Nacional Asemblajo por servar 5 yari. Nune esas Trương Tấn Sang. La chefo di guvernerio esas la chefministro, qua anke elektesas da la Nacional Asemblajo, kun antea indiko dal prezidanto. Nuna chefministro depos 2006 esas Nguyễn Tấn Dũng, ed ilu esas en lia lasta mandato.

La parlamento havas unika chambro, Quốc hội Việt Nam (Nacional Asemblajo) kun 500 membri, di qui nune 458 apartenas a Komunista partiso di Vietnam. La 500 membri dil parlamento elektesas direte dal populo por 4-yara periodo.

La Supra Korto dil Populo di Vietnam esas la maxim alta apelo-korto di Vietnam. Nuna konstituco aprobesis en 2013.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Precipua urbi di Vietnam (mapo en Vietnamana linguo).
Peizajo en Mai-Chau vilajeto.

La teritorio di Vietnam esas plu granda kam Italia e Nova-Mexikia, e havas aproxime la sama grandeso kam Germania. La topografio kompozesas da monti e monteti. Plana tereni kovras min kam 20% de tota surfaco di lando. La maxim importanta fluvii esas Reda fluvio e Mekong.

La klimato di la lando esas tropikala, ma la mezvalora humideso superiras 84% dum tota yaro. La sika sezono duras de novembro til aprilo. Lando subisas influi de monsono. La klimato en la nordo esas subtropikala. La mezvalora yarala pluvo varias de 1.200 mm til 3.000 mm segun la regiono, e 90% de la pluvo falas dum somero.

La maxim alta monto, Phan Xi Păng, havas 3 143 metri di altitudo.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Vietnam

Historiale, l'ekonomio di la lando dependis de agrokultivo di rizo. La milito di Vietnam destruktis multe la substrukturo di la lando. Kun l'adopto di komunista rejimo en tota lando pos l'unigo en 1975, Vietnam adoptis kolektivajo di farmeyi e fabrikeyi. En 1986 la 6ma Kongreso di la Komunista Partiso adoptis la Doi Moi, ekonomial aperturo vers l'ekonomio di libera merkato.

Vietnam eniris a Mondal organizuro pri komerco en 2007. L'ekonomio di la lando havis un ek la maxim granda kresko dil mondo dum lasta yardeko[1].

Turismo kreskis forte dum recenta yari. En 2009 la lando recevis 3,77 milioni di turisti[2]. guvernerio e privata entraprezi kolokas kapitalo en rivala regioni por plubonigar turistala substrukturi.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Segun kontado, la 1ma di aprilo 2009 Vietnam havis plua kam 85.8 milion habitanti. Vietnamani reprezentas 86,2% de omna habitantaro. Altra 54 rasala grupi existas en la lando.

Budismo esas la precipua religio di Vietnam, praktikata da 80% de la habitantaro. Cirkum 8% praktikas kristanismo.

La maxim granda urbo esas Ho Chi Minh urbo, kun 4 850 717 habitanti en 2003. Altra important urbi esas Hanoi, Haiphong, Can Tho, Da Nang e Hue.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Vietnamana kulturo subisas precipue l'influo de Chinia. Pos la vinko di socialismo la kulturo subisis influi de socialista programi, e dum kelka yari la precipua influi originis de Sovietia, Populala Republiko di Chinia e Kuba. Nune ol recevas kulturala influi de sud-estala Azia, Europa ed Usa.

Vietnamana linguo skribesas kun latina alfabeto. Lua literaturo developis dum yarcenti, ed inter la maxim important autori jacas Nguyễn Trãi (15ma yarcento) Trần Hưng Đạo (13ma yarcento) e Trần Hưng Đạo (18ma e 19ma yarcenti).

Referi[redaktar | redaktar fonto]