Hanoi

De Wikipedio
Irez a navigado Irez a serchilo
Hanoi
Panorama of Hanoi.jpg
L'urbo Hanoi
Lando: Flag of Vietnam.svg Vietnam
Informo:
Latitudo: 21°02'N
Longitudo: 105°51'E
Altitudo: 19 m
Surfaco: 3 328,9 km²
Habitanti: 8 053 553 (2019)
Denseso di habitantaro: 2400 hab./km²
Mapo:
Mapo di Hanoi
Oficala retosituo:
www.hanoi.gov.vn
Mulieri kun tradicionala vestaro en Hanoi.

Hanoi esas la chef-urbo e la 2ma maxim populoza urbo di Vietnam. Segun statistiki de 2019, ol havis 8 053 553 habitanti. Lua tota surfaco esas 3 328,9 km². Lua metropolala regiono havas cirkume 20 milion habitanti.

Ol fondesis cirkume 43 dal Chiniani. Komence ol nomizesis Long Biên (龍邊, bordo dil dragono) e pose Tống Bình (宋平, "paco dil (dinastio) Song"). Lua nuna nomo devenas de Chiniana frazeto signifikante 'interne fluvio'. En 1873 l'urbo konquestesis dal Franci, e de 1883 til 1845 ol esis la chef-urbo di Franca Indochinia. Exempleri del arkitekturo Franca, e de lua mixo kun tradicionala Vietnamana arkitekturo esas videbla til nun en multa avenui ed edifici.

Hanoi esas chef-urbo dil riunigita Vietnam depos 1976. Nun ol esas sideyo di edukerii e kulturala institucuri kun nacionala importo, exemple l'Universitato Nacionala, la nacionala stadio Mỹ Đình, e la Nacionala Muzeo pri Bel Arti.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Bronza tamburo trovita en Cổ Loa.

Hanoi habitesas de adminime 3000 yari aK. Cirkume 1000 yari aK, la kulturo Dong Song okupis la valo dil Reda fluvio. En 208 aK, pos konquestir lora rejio Văn Lang, An Dương Vương fondis la rejio Âu Lạc e transferis lua chef-urbo a Hanoi, ube nun jacas la citadelo Cổ Loa. En 197 aK, Âu Lạc anexesis dal rejio Nanyue, e to enduktis plu kam 1 yarmilo di Chiniana dominaco. La rejio Nanyue okupis porcioni de la nuna Vietnam e de la provinci Guangdong, Guangxi ed Yunnan. Cirkume la yaro 679, la dinastio Tang de Chinia rinomizis la regiono Annan, signifikante "pacema sudo", e transferis lua chef-urbo a Songping.[1] Dum la historio dil urbo sub Chiniana dominaco eventis kelka revolti de lua habitantaro, represita violentoze.

En 1010, Lý Thái Tổ fondis la dinasto Lý, e transformis Hanoi en chef-urbo dil rejio Đại Việt. Ilu ribaptis l'urbo kom Thăng Long ("fluganta dragono") pro ke ilu dicis vidir fluganta dragono super la Reda fluvio. Thăng Long restis chef-urbo di Đại Việt til la yaro 1397, kande la chef-urbo dil rejio transferesis a Thanh Hóa. L'urbo ribaptesis kom Đông Đô, signifikanta "estala chef-urbo".

En 1408, Chiniana dinastio Minh atakis ed okupis Vietnam, e ribaptis Đông Đô kom Dongguan, "estala pordeyo". En 1428, Lê Lợi ekpulsis Chiniani, e fondis la dinastio Lê. De 1778 til 1802, Đại Việt guvernesis dal dinastio Tây Sơn. Til 1802, Hanoi esis la maxim importanta politikala centro di Vietnam.

En 1873, Franci konquestis l'urbo. De 1883 til 1945 ol divenis l'administrala centro di Franca Indochinia.

De la 2ma di septembro 1945 til la 2ma di julio 1976 ol esis chef-urbo di Nord-Vietnam.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Satelital imajo pri Hanoi.

La reliefo di Hanoi esas partale plana, e l'altitudo ordinare diminutas denorde adsude, e deweste adeste. Ol jacas an la delto dil Reda fluvio e distas cirkume 90 km de la litoro. Zoni kolinoza e montoza jacas norde ed weste de la urbo. La maxim alta punto (monto Ba Vi) jacas weste del urbo, 1281 metri super la marala nivelo.

La klimato di Hanoi esas humida subtropikala (Cwa segun la klimatala klasifikuro da Köppen) kun quar sezoni klare definita. Somero iras de mayo til agosto, ed esas varma e pluvoza sezono. Septembro til oktobro esas autuno, kande la temperaturi e la pluvo-quanto diminutas. Vintro iras de novembro til januaro, ed esas kolda e sika kompare l'altra epoki. Februaro e marto esas printempo, kande l'atmosfero esas multe nuboza ed existas poka sunala lumo dum la dii. La mezavalora temperaturo en julio esas 29,2°C, dum ke la mezavalora temperaturo en januaro esas 16,5°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1676,2 mm, e la maxim pluvoza monato esas agosto, kun mezavalore 318 mm. De decembro til februaro la monatala pluvo-quanto esas infre 25 mm.

Transporto[redaktar | redaktar fonto]

L'internaciona aeroportuo Nội Bài, distanta 15 kilometri norde de Hanoi, esas la maxim granda di Vietnam segun kapaceso. En 2019, ol uzesis da 29 304 631 veheri. Ol ligesas a Hanoi per moderna 8,3-kilometra ponto Nhật Tân, inaugurita en 2015 e trairanta Reda fluvio.

Hanoi esas termino-loko e komenco-loko di multa ferovoyi, exemple la Ferovoyo di la Riunigo, qua iras til Ho-Chi-Minh-urbo, kun stacioni en omna urbi trairata da ol. Ca treno-lineo konstruktesis dum Franca okupado, de 1899 til 1936. Nun ol kovras 1 726-kilometra disto en 33 hori.[2]

En oktobro 2021, l'unesma lineo di metroo di Hanoi ja kompleteskis, e subisas teknikala probado ante lua inauguro.[3] Havanta entote 13,1 kilometri e 12 stacioni, ol ligas la quarteri Cát Linh e Hà Đông.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Moderna edifici an la westala quarteri di Hanoi.
  1. Historical stages of Thang Long- Hanoi – 1000 Years Thang Long (VietNamPlus). En.hanoi.vietnamplus.vn.
  2. Mark Smith (19ma di mayo 2012). A fast, vast steel spine. Sydney Morning Herald. URL vidita ye la 4ma di novembro 2012.
  3. “Mục sở thị” tuyến tàu điện Metro đầu tiên của Hà Nội (Vietnamana). Hanoi Metro. URL vidita ye la 21ma di oktobro 2021.