Malaizia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Malaizia
Malaysia
Flag of Malaysia.svg Ne havas libera imajo.svg
Flago di Malaizia Blazono di Malaizia
Nacionala himno:
Negaraku
LocationMalaysia.svg
Urbi:
Chefurbo: Kuala Lumpur
· Habitanti: 1 800 764 (2004)
· administrala centro: Putrajaya
Precipua urbo: Kuala Lumpur
Lingui:
Oficala lingui: Malaya
Guvernerio:
Tipi: Federala monarkio
· Yang di-Pertuan Agong: Mizan Zainal Abidin
· Chefa ministro: Najib Tun Razak
Surfaco: (66ma granda)
· Totala: 329 847 km²
· Aquo: 0,3 %
Habitanti: (43ma granda)
· Totala: 28 334 135 (kontado)[1] (2010)
· Denseso di habitantaro: 86 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Malaya ringgit
Veho-latero: sinistre
ISO: MY
MYS
458
Reto-domeno: .my*
Precipua religio: Islamo 47,7% chiniana religii 24,1%, kristanismo 8,3%, hinduismo 7,3%, budismo 6,7%


Malaizia esas lando qua jacas en Azia. Lua vicina landi esas:

Bazala fakti pri Malaizia.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Malaizia

Homi ja habitis Malaizia cirkum 40 mil yari ante nun. Unesma habitanti esis probable Negritos, populo kun origino en Sud-Est Azia. Komercisti e kolonigiisti de India Chinia arivis dum 1ma yarcento. Li trovis budismo ed hinduismo a la regiono. Sanskrita formo di skribo esis uzita til 4ma yarcento. Dum 13ma yarcento granda parto di la peninsulo jacis sub Srivijaya imperio.

"A Famosa", fortreso kreita da Portugalani en Malaka.

Ye 24 di agosto 1511 Portugalana Afonso de Albuquerque konquestis Malaka[2], urbo en Malaya peninsulo. Ye 1641 Nederlandani okupis l'urbo, kun la helpo dil sultano di Johor.

Britaniani arivis en Malaya peninsulo ye 1786. Ye 1795, dum Napoleona militi Nederlando permisis Britani okupar la peninsulo por preventar posibla Franca en la regiono. Ye 1824 Britani ja kontrolis tota peninsulo. Johor esis l'unika stato ke mantenis lua nedependeso dum 19ma yarcento.

Japoniani komencis l'invado di Malaya peninsulo ye 8 di decembro 1941, un dio pos atako en Pearl Harbor. Batalii kontinuis til 31 di januaro 1942, kun Japoniana vinko. Kun la invado, kreskis populala suporto a l'ideo di nedependeso. Ye 1945 Japoniani esis ekpulsita de Borneo, de Malaya Peninsulo e de altra Malaya insuli, kom Labuan.

Malaizia (Malaya peninsulo) divenis nedependanta de Unionita Rejio ye 31 di agosto 1957 en formo di federuro. Tunku Abdul Rahman esis lua unesma chefa ministro ed Abdul Rahman di Negeri Sembilan esis l'unesma chefo di stato di lando.

La sistemo di federuro trovis tenso a la regiono, inkluze konflikto kun Indonezia, en la nedependeso di Singapur ye 1965, e rasala tensioni inter Malayi e Chiniani. Ta konflikti kulminis en rasala tumulti ye 13 di mayo 1969. Pos ta konflikti, chefa ministro Tun Abdul Razak lansis kontroversal ekonomiala programo por distributar richeso.

En 1980a yari dum la guverno di chefa ministro Mahathir Mohamad okuris periodo di rapida kresko en ekonomio ed en urbi. L'ekonomio chanjis de agrokultivala vers industriala. Granda projekti, kom Petronas turmi, Norda-Suda expresa voyo, o nova administrala urbo, Putrajaya, esis kompletita[3].

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Malaizia esas federala monarkio. La chefo di stato esas un sultano elektita da altra sultani por 5-yara periodo.

La parlamento havas 2 chambri: konsilantaro (Dewan Rakyat, kun 219 membri) e alta-chambro (Senato, Dewan Negara, kun 70 membri). Lua konstituco esis adoptita ye 1957.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Malaizia.

Malaizia esas la 43ma granda lando dil mondo en totala populo-quanto e la 66ma granda en totala surfaco. Ol konsistas ek 2 precipua parti: la Malaya Peninsulo, en kontinantala Azia, e la Malaya Borneo, qua jacas en Borneo insulo. Ta du parti esas separada da Maro dil Sudo di Chinia. Iter ta du teritorii jacas multa insuli.

Lando havas multa insuli, la maxim granda esas Labuan[4]. La maxim alta monto di lando esas Monto Kinabalu, kun 4 095 metri di altitudo. La klimato di lando esas equatorala.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Malaizia

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Preske 52% de Malaya habitantari partoprenas a Malayana raso, e 32% esas Malaya-Chiniani. La maxim granda urbo esas chef-urbo, Kuala Lumpur. Altra importanta urbi esas Ipoh e Kelang.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Forta orala tradiciono existis ante l'arivo di skripto en nuna Malaizia. En fino di 15ma yarcento islamo ed araba alfabeto arivis en la regiono. Ye 1971 la guverno di Malaizia definis Malaiziana literaturo en diversa lingui e formi di skripto. Munshi Abdullah (1797 til 1854) esas konsiderata la patro di Malaya literaturo. Altra importanta nomi esas Ishak Haji Muhammad (konocata kom Pak Sako), Che Husna Azhari, Faisal Tehrani ed altru.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. "Taburan Penduduk dan Ciri-ciri Asas Demografi". Jabatan Perangkaan Malaysia. p. 5] Department of Statistisc Malaysia
  2. "Malaysia" US State Department
  3. Spaeth, Anthony (9 December 1996). "Bound for Glory" Time magazine. Archived from the original
  4. Malaysia Country Study Guide
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Malaizia


Extera ligili[redaktar | redaktar fonto]