Malaizia

De Wikipedio
Salti al navigilo Irez a serchilo
Malaizia
Malaysia
Flag of Malaysia.svg Coat of arms of Malaysia.svg
Standardo di Malaizia Blazono di Malaizia
Nacionala himno:
Negaraku
LocationMalaysia.svg
Urbi:
Chefurbo: Kuala Lumpur
· Habitanti: 1 800 764 (2004)
· administrala centro: Putrajaya
Precipua urbo: Kuala Lumpur
Lingui:
Oficala lingui: Malaya
Guvernerio:
Tipo: Federala monarkio
· Yang di-Pertuan Agong: Muhammad la 5ma di Kelantan
· Chefa ministro: Mahathir Mohamad
Surfaco: (66ma granda)
· Totala: 329 847 km²
· Aquo: 0,3 %
Habitanti: (43ma granda)
· Totala: 32 049 700[1] (2017)
· Denseso di habitantaro: 92 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: ringgit di Malaizia
Veho-latero: sinistre
ISO: MY
MYS
458
Reto-domeno: .my*
Precipua religio: Islamo 47,7% Chiniala religii 24,1%, Kristanismo 8,3%, Hinduismo 7,3%, Budismo 6,7%
Oficala retosituo: https://www.malaysia.travel/en/us


Malaizia esas lando jacanta an sud-estal Azia. La lando havas terala frontieri kun Tailando norde, en la kontinento; kun Brunei nord-weste, an l'insulo Borneo; e kun Indonezia sude, ank en Borneo. Ol anke havas marala frontieri kun Singapur sude, e kun Indonezian arkipelago weste, sude ed este.

Malaizia havas du chef-urbi: Putrajaya, inaugurita en 1995, esas nuna sideyo por l'exekutiva e por la judiciala povo di la lando, dum ke Kuala Lumpur, la maxim granda urbo di la lando, nun esas nur la sideyo di la legifala povo. Ante la tri povi koncentresas en Kuala Lumpur.

Bazala fakti pri Malaizia.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Malaizia

Homi ja habitis Malaizia cirkume 40 mil yari ante nun. Unesma habitanti probable esis Negritos, populo kun origino en Sud-Estal Azia. Komercisti e kolonigiisti de India Chinia arivis dum l'1ma yarcento. Li adportis budismo ed hinduismo a la regiono. Sanskrita formo di skribo uzesis til la 4ma yarcento. Dum la 13ma yarcento granda parto di la peninsulo jacis sub l' imperio Srivijaya.

"A Famosa", fortreso kreita da Portugalani en Malaka.

Ye la 24ma di agosto 1511 Portugalana Afonso de Albuquerque konquestis Malaka[2], urbo en la peninsulo Malaya. En 1641 Nederlandani okupis l'urbo, kun la helpo dil sultano di Johor.

Britaniani arivis en la peninsulo Malaya en 1786, kande la sultano di Kedah farmis Penang a la Kompanio Britaniana dil Oriental Indii. En 1795, dum Napoleonala militi Nederlando permisis Britaniani okupar la peninsulo por preventar posibla Franca invado en la regiono. En 1819 Britaniani fondis Singapur, ed en 1824 li ja kontrolis komplete la peninsulo. Johor esis l'unika stato qua mantenis lua nedependo dum la 19ma yarcento. Dum la 19ma yarcento, Britaniani komencis stimular l'enmigro di Chiniani ed Indiani por verkar en la peninsulo.[3]

Japoniana trupi dum l'invado di Kuala Lumpur.

Japoniani komencis l'invado di Malaya peninsulo ye la 8ma di decembro 1941, la sequanta dio pos l'atako en Pearl Harbor. La batalii duris til la 31ma di januaro 1942, e rezultis Japoniana vinko. Kun l'invado, kreskis populala susteno a l'idei pri nedependo. En 1945 Japoniani ekpulsesis de Borneo, de la peninsulo Malaya e de altra Malaya insuli, exemple Labuan.

Malaizia (la peninsulo Malaya) nedependanteskis del Unionita Rejio ye la 31ma di agosto 1957 sub la formo di federuro. Tunku Abdul Rahman esis lua unesma chefa ministro , dum ke Abdul Rahman di Negeri Sembilan esis l'unesma chefo di stato di la lando.

La federala sistemo adportis tensi a la regiono, inkluzite konflikto kun Indonezia, la nedependo di Singapur en 1965, e rasala tensi inter Malaiziani de raso Malaya, e Malalya-Chiniani. Ta konflikti kulminis en rasala tumulti ye la 13ma di mayo 1969. Pos ta konflikti, la chefministro Tun Abdul Razak lansis kontroversal ekonomikala programo por distributar richeso.

Dum la yari 1980ma dum l'administrado di la chefministro Mahathir Mohamad eventis epoko di rapida kresko ekonomikala ed en la urbi. L'ekonomio chanjis de agrokultivala vers industriala. Granda projekti, quale la turmi Petronas, la moderna Choseo Nordala-Sudala, o la nova administrala urbo, Putrajaya, kompleteskis.[4].

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Malaizia esas federuro di monarkii (sultanii), e l'unika federuro en sudestal Azia. Lua chefo di stato recevas la titulo Yang di-Pertuan Agong, ed esas sultano qua elektesas por 5 yari da altra sultani.

La parlamento havas 2 chambri: konsilantaro (Dewan Rakyat, kun 219 membri) e alta-chambro (Senato, Dewan Negara, kun 70 membri). Lua konstituco adoptesis en 1957.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Malaizia.

Malaizia esas la 43ma maxim granda lando del mondo segun habitantaro, e la 66ma maxim granda segun surfaco. Ol konsistas ek 2 precipua porcioni: la peninsulo Malaya, an kontinentala Azia, e Borneo de Malaizia, an l'insulo Borneo. La du teritorii separesas da la Maro di la Sudo di Chinia. Inter ta du teritorii existas multa insuli, di qui la maxim granda esas Labuan[5]. La maxim alta monto di la lando esas Monto Kinabalu, kun 4 095 metri di altitudo.

La precipua fluvii di la lando esas Rajang, longa de 760 km, che la provinco Sarawak, e Kinabatangan, longa de 560 km, ambe en Borneo. En la peninsulo, la maxim importanta fluvio esas Pahang, longa de 459 km..

La klimato di la lando esas equatorala.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Malaizia

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Preske 52% de Malaya habitantari apartenas a la raso Malaya, e 32% esas Malaya-Chiniani. La maxim granda urbo esas chef-urbo, Kuala Lumpur. Altra importanta urbi esas Ipoh e Kelang.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Forta orala tradiciono existis ante l'arivo di skripto en nuna Malaizia. En fino di 15ma yarcento islamo ed araba alfabeto arivis en la regiono. En 1971 la guvernerio di Malaizia definis Malaiziana literaturo en diversa lingui e formi di skripto. Munshi Abdullah (1797 til 1854) judikesas kom la patro di la literaturo Malaya. Altra importanta nomi esas Ishak Haji Muhammad (konocata kom Pak Sako), Che Husna Azhari, Faisal Tehrani ed altri.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. (14ma di julio 2017) Current Population Estimates, Malaysia, 2016–2017. Department of Statistics, Malaysia. URL vidita ye la 11ma di junio 2018.
  2. (14ma di julio 2010) Malaysia. United States State Department. URL vidita ye la 14ma di septembro 2010.
  3. Amarjit Kuar. International Migration and Governance in Malaysia: Policy and Performance (en Angla). University of New England. URL vidita ye la 20ma di decembro 2011.
  4. (9ma di decembro 1996) "Bound for Glory". Time magazine (kopiuro de la texto originala.
  5. Malaysia Country Study Guide
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Malaizia


Extera ligili[redaktar | redaktar fonto]