Historio di Vietnam

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Bronza tamburo de Đông Sơn-kulturo.

Homi ja habitis nuna Vietnam dum Paleolitiko. En nordo di lando trovesis fosili di Homo erectus evante 500,000 yari. Homo sapiens komencis vivar en la regiono dum Pleistoceno. Cirkum 1000 aK la kulturo Đông Sơn prosperis en l'inundebla tereni inter la fluvii Ma e Reda.

Hồng Bàng dinastio o la Hùng reji esas konsiderata l'unesma Vietnamana stato. En 257 aK lasta Hùng rejulo vinkesis da Thục Phán, qua unionis du tribui, Lạc Việt e Âu Việt, e proklamis su rejulo ("An Dương Vương") di Âu Lạc. En 207 aK Chiniana generalo Zhao Tuo vinkis Thục Phán e kreis la rejio di Nanyue. En 111 aK Chiniana Han dinastio enkorpigis la regio di Nanyue. Dum la 2ma yarcento Budismo penetris en Vietnam.

Sud-Est Azia cirkum la yaro 1010.

Dum lua historio, multa konflikti eventis inter dominacinta dinastii en la nordo e la sudo dil nuna Vietnam, specale la konflikti inter Mạc e dinastii, ed inter Trịnh e Nguyễn dinastii. Vietnamani konquestis nedependo kande l'unesma dinastio (Ngô-dinastio) fondesis da Ngô Quyền.

La socio di Vietnam modifikesis poke de la nedependo til Franciana konquesto dum la 19ma yarcento. La rejulo esis la maxima autoritato di lando, la chefo dil armeo, la maxima judiciero, ed anke religioza autoritato. Mandareni administris en nomo di la rejulo.

La kontakti di Vietnam kun l'Ocidento komencis en 166, kande unesma Romana komercisti arivis en la regiono. En 1292 Marco Polo vizitis la regiono, e dum la komenco dil 16ma yarcento Portugalani ed altra Europana komercisti e misioneri arivis ibe. Alexandre de Rhodes, Franciana sacerdoto, plubonigis antea verki de Portugalana misioneri e developis skripto por Vietnamana linguo kun Latinal alfabeto. Ilu publikigis la vortaro Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum en 1651.

Katolika martiri en Annam e Tonkin.

En la yaro 1778 le fratuli Tây Sơn vinkis Trịnh e Nguyễn dinastii, e komencis rejio qua duris til 1802. Kande Nguyễn Ánh establisis Nguyễn-dinastio ilu toleris katolikismo ed employis kelk Europani en lia korto kom konsileri. La sequanta imperiestri de Nguyễn-dinastio persekutis katolikismo, e sequis politiko di netolero kontre l'Ocidento. La komerco kun l'Ocidento diminutis. Diversa revolti kontre Nguyen-imperiestri eventis, e ta agi funcionis kom pretexto por Francia atakar ed invadar Vietnam. En 1858, sub ordeni de Napoléon 3ma, Francian admiralo Charles Rigault de Genouilly atakis la portuo di Đà Nẵng, ma ne sucesis. Pose li decidis atakar l'urbo Gia Định, nune Ho Chi Minh Urbo, qua havis poka defensaji.

Flago di Franciana Indochinia.

De 1859 til 1885 Francia gradope okupis la regiono e kreis la Franciana Indochinia. Westala instrukto esis developita e kristanismo esis propagita en granda parto di Vietnamala socio.

En 1941 Japonia okupis Indochinia. Kom rezulto, Viet Minh, komunista grupo komandita da Ho Chi Minh, komencis militeto kontre Japoniani. Japoniana okupeso duris til 1945 kande Japonia perdis la Duesma mondomilito.

Vietnam divenis nedependanta de Francia la 2ma di septembro 1945. Francia ne aceptis ol, e komencis milito qua duris til 1 di agosto 1954, kande Francia perdis, ed agnoskis la nedependo. Vietnam esis dividita en Nord-Vietnam - kun chefurbo en Hanoi - e Sud-Vietnam, kun chefurbo en Saigon (nune Ho Chi Minh urbo). Populala Republiko di Chinia komencis helpar Nord-Vietnam en 1949 por transformar Viet Minh en reguloza armeo. De 1953 til 1956 Nord-Vietnam adoptis agrala reformo por ridistributar landi inter rurani.


Exquisite-kfind.png Videz anke: Nord-Vietnam.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Sud-Vietnam.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Vietnam-milito.
Vietnamana trupi en la milito kontre Kambodja.

Pos Vietnam-milito, Vietnamana komunisti proskriptis altra partisi, arestis civila servinti e militestri de Sud-Vietnam e sendis li a kampeyi di ri-edukeso. En 1978, Vietnam invadis Kambodja, e komencis Kambodjana-Vietnamana milito.

En 1986 Komunista Partiso di Vietnam inkulkis ekonomiala reformi konocata kom Đổi Mới (rinovigo) qua kreis libera merkato. Ta reformi esis duktita da Nguyễn Văn Linh, lore chef-sekretario di komunista partiso di Vietnam. Quankam la reformi, stato kontinuis kontrolar strategiala sektori, e lua autoritato ne sufris modifiki. Kom rezulto di Đổi Mới, l'ekonomiala produktado di agrokultivo ed industrio kreskis rapide la sequanta yari.