Historio di Uzbekistan

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Kapo di muliero, de la kulturo Baktria-Margiana.

Recenta deskovraji montras ke Uzbekistan ja habitabis 40,000 o 50,000 yari ante nun. De cirkume 2,200 aK til cirkume 1,700 aK, dum bronz-epoko existis importanta civilizuro en la regiono konocita kom Baktria-Margiana, qua esis sedentaria e kultivis frumento e hordeo. Kaukaziana populi, qui probable originis de la nordo o la westo di la regiono e parolis prototokariana lingui habitis la regiono di Tarin. Mil yari pose, nomadi de la nuna Iran establisis irigaco-sistemi apud fluvii, e fondis l'urbi Bukhoro (Bukhara) e Samarqand. Ta urbi richeskis pro divenir importanta komercala nuklei en Silko-voyo, inter Chinia ed Europa.

Mapo pri la rejio Greka-Baktriana.

Alexandros la Magna konquestis Sogdiana e Baktria la yaro 327 aK. Il mariajis su kun Roxana, filiino di lokala Baktriana chefo. Alexandros ne sucesis konquestar la tota regiono, tamen Greka-Baktriana rejio establisesis cirkum la yaro 250 aK e duris til 125 aK.

Islamo arivis dum la 7ma yarcento. Dum la 8ma yarcento Arabi konquestis la regiono e dum la 9ma yarcento Transoxania divenis parto di la stato Samanida. Dum la 13ma yarcento Mongola hordi komandita da Chingiz-kano okupis la regiono. La Mongoli komencis gentocido qua preske exterminis la populo Skita, etniale Persiani qui vivis en la regiono. La lokala kulturo e heredaji remplasesis per la kulturo Mongola-Turka. Pos la morto di Chingiz-kano, lua duesma filiulo Chagatai Khan asumis la dominaco di la regiono.

Rusi prenas Samarqand, 1868.

En la yaro 1876 Rusa imperio okupis la regiono. Cirkum 1912 preske 210 316 Rusi vivis en Uzbekistan[1]. Pos la Rusa revoluciono, malgre kelka rezisti kontre bolsheviki, Uzbekistan divenis la Republiko Socialista Sovietiana di Uzbekistan en 1924.

Uzbekistan deklaris sua nedependo de Sovietia ye la 31ma di agosto 1991, kun Islom Karimov kom prezidanto. En 1992 lando adoptis konstituco, ma proskriptis opozanta partiso Birkik. Plebicito en 1995 plulongigis fino dil ofico di Karimov de 1997 til 2000. En 2000 ed en 2007 Karimov rielektesis, ma elektala proceso akuzesis pri fraudi. Ye la 2ma di septembro 2016 Islom Karimov mortis, e Shavkat Mirziyoyev sucedis ilu.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. The modern diaspora: Russian minorities in the former Soviet republics Vladimir Shlapentokh, Munir Sendich,Emil Payin (1994). p.108