Historio di Afganistan

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Segun arkeologiala studii, homi ja habitis nuna Afganistan cirkum 50 000 yari ante nun. Objekti de Paleolitiko, Mezolitiko, Neolitiko, Bronz-epoko e fer-epoko trovesis an la regiono. La regiono habitesis da populi Indo-Ariani, e dum yarcenti esis parto di Macedonian imperio, Mauryan imperio de India, del imperio Mughal, ed altri. Macedoni, komandita da Alexandros la Magna okupis la regiono dum la 4ma yarcento aK. Arabi komencis okupar la regiono en 642 ed introduktis islama religio. En 870 Kabul okupesis dal Arabi.

Un ek la statui di Budo en Bamiyan.

Mauryani adportis Budhismo de India e kontrolis la regiono til cirkume 185 aK. Dum l'unesma yarcento aK l'imperio Partiana konquestis la regiono. Arabi komencis okupar la regiono en 642 ed introduktis Mohamedana religio. En 870 Kabul okupesis dal Arabi.

Habibullah Khan, emiro di Afganistan de 1901 til 1919.

Pos la morto di Nader Shah en 1747 la moderna stato di Afganistan establisesis. Afgani elektis Ahmad Shah Durrani lia chefo di stato. Konsiderita la fondinto di moderna Afghanistan,[1] Durrani konquestis teritorii de moderna Afganistan, Pakistan, la nuna Irakana provinci di Khorasan e Kohistan, ed anke Delhi en India[2]. Ilu vinkis Indiana imperio Maratha.

En oktobro 1782 Durrani mortis pro naturala kauzi. Lua filiulo, Timur Sha sucedis ilu e transferis la chef-urbo dil rejio de Kandahar por Kabul.

Dum la 19ma yarcento Britaniani probis konquestar la regiono. De 1839 til 1842, e de 1870 til 1880 eventis Angla-Afgana militi. En 6 di oktobro 1879 Britaniani okupis Kabul, ed en julio 1880 li siejis Kandahar. La lando dividesis en du influo-sferi, Rusa e Britaniana.

Ye la 19ma di agosto 1919 Afganistan divenis nedependanta de Unionita Rejio, kun rejulo Amanullah Khan kom monarko. La lando esis monarkio til 1973, kande Mohammed Daoud Khan komandis stato-stroko e proklamis la republiko.

Kabul en 1978.

De la 24ma di decembro 1979 til 1989 Afganistan okupesis da Sovietiana trupi. Kun la departo di Sovietiani en 1989, laika rejimo di Afganistan gradope perdis povo en la lando, note pos 1992, kande asumis nova guvernerio en Rusia. En 1994 10 000 personi mortis en Kabul kun atako di Mujahedini (Islama soldati), armizita da NATO . En 1996 Taliban asumis povo en Afganistan e proklamis Islamala Emirio di Afganistan. En 2000 Taliban kontrolis preske 95% de la lando.

Pos l'atenti ye la 11ma di septembro 2001 Usa invadis Afganistan e la rejimo di Talibano finis, ma nova rejimo ne obtenis politika stabileso en tota la lando. En decembro 2009 Usana prezidanto Barack Obama anuncis l'augmento di militarala impliko en la lando, e sendis plua 30 000 soldati dum periodo di 6 monati[3].

En 2010 prezidanto Hamid Karzai probis obtenar paco-pakto kun al-Qaida, sen suceso. Pos la morto di Osama bin Laden en mayo 2011, multa notora Afganistana politikisti asasinesis. Usa retretis komplete lua trupi de Afganistan ye la 28ma di decembro 2014.

Referi[redaktar | redaktar fonto]