Historio di Laos

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Moderna homi ja habitis la valo di Mekong dum la fino di Pleistoceno e komenco di Holoceno. En 2009 anciena kranio, datizita de 46,000 til 63,000 yari ante nun trovesis en la kaverno Tam Pa Ling, en la nordo di Laos.

La maxim anciena konocita informo pri Lao-populo konocesas kom la "legi di Khun Boron", de la 9ma yarcento. La historio docata en skoli mencionas ke la rejio di Lan Xang fondesis en la regiono di nuna Laos dum la 14ma yarcento. Ta rejio lastis til la 18ma yarcento.

Franciana protektorato[redaktar | edit source]

Franciana interesti en Laos komencis kun exploro-misioni komandita da Doudart de Lagree e Francis Garnier en Mekong-fluvio dum la 1860a yari. En 1886 la rejulo di Siam permisis a Britaniani havar reprezentero en Chiang Mai. Kontre la kontrolo dal Britaniani en Burma, Francia decidis sendar reprezentero a Luang Prabang, e sendis Auguste Pavie a la regiono. Siam reklamacis la regiono kom lua teritorio, ma pos Franca-Siam-milito Franciana suvereneso en la regiono agnoskesis ed en 1893 Luang Prabang divenis parto di Franciana protektorato en Indochinia.

En 1895 Francia establisis pakto kun Chinia e ganis kontrolo di Luang Namtha e Phongsali. La kontrolo dal Britaniani super Shan stati e dal Franciani super Mekong-fluvio augmentis la tensioni inter la du koloniala povi. En 1896 Unionita Rejio e Francia paktis e permisis la kontrolo di Siam super la baseno di Chaophraya-fluvio, dum ke Francia recevis l'urbo Muang Sing.

Kom parto di Franca Indochinia Laos e Kambodja nur konsideresis fonto di kruda materiali e labor-povo por laborar en Vietnam. En 1914 la rejulo di Tai Lü-populo komencis militeto kontre Franca dominacajo. Francia sendis tri milital ataki ante supresar la rezisto.

Dum Duesma mondomilito Laos okupesis da Japonia. Kande Japoniani ekpulsesis, Laosani deklaris nedependo, ma en 1946 Franciani riokupis ol e donis restriktita autonomio a la teritorio.

Pos nedependo[redaktar | edit source]

Rejulo Sisavang Vong.

Laos fine divenis nedependanta de Francia en 1954, kom monarkio. Sisavang Vong, monarko di Luang Prabang, divenis lua unesma rejulo.

Laos envolvesis en Vietnam-milito kande Vietkong e Nord-Vietnamana trupi komencis uzar lua teritorio por atakar Sud-Vietnam. Parto di Ho Chi Minh voyo krucumis lando. Kom respondo, Sud-Vietnamana trupi komencis facar ataki en lua teritorio, ed Usa replikis tra bombardo di Laosana teritorio. Samatempe kom konsequo di ta ataki, komencis interna milito di militeti de Pathet Lao kontre Laosana royala guvernerio.

En 1968 Nord-Vietnaman armeo lansis atako por helpar Pathet Lao luktar kontre royal armeo. L'atako rezultis en la fugo di royala soldati, ma la milito kontinuis kontre kelka Usana soldati, kontre batalioni de Hmong-populo, e kontre Tailandana soldati. La milito nur finis en 1975, kande Pathet Lao vinkis e forcis rejulo Savang Vatthana abdikar la 2ma di decembro sam yaro. Laos, sub la guvernerio di Kaysone Phomvihane divenis socialista republiko, sub la nomo "Populala Demokratiala Republiko di Laos".