Historio di Kambodja

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Glazita aquo-vazo de la 12ma yarcento.

Dispersinta restaji pruvas ke homi ja habitis nuna kambodja dum pleistoceno. L'unesma civilizeso en la regiono aparis dum l'1ma yarmilo, inter la 3ma e la 5ma yarcento. Khmer-imperio developis de la 9ma til la 13ma yarcento. Khmer-imperio esis la maxim larja de sud-est Azia dum la 12ma yarcento. Lua centro jacis en la regiono di Angkor, ube multa urbi konstruktesis. La templo di Angkor Wat esas la maxim konocita monumento de ta epoko.

Unesma menciono pri Kambodja en Europana dokumenti facesis dal Portugalani en 1511. Portugalani deskriptis la regiono kom prosperanta kun exterala komerco.

Pos diversa militi kontre vicina rejii, Angkor spoliesis da Ayutthaya-rejio ed abandonesis en 1432 pro falio di lua substrukturo. La reji di Ayutthaya (kun centro en nuna Tailando) movis la chef-urbo de Angkor vers Longvek. Pos diversa militi kontre Vietnamani, Ayutthaya perdis Kambodja, e Longvek destruktesis da rejo Naresuan la Granda. Nova Khmer-chef-urbo establisesis en 1618 en Udong, sude de Longvek, ma lua monarki alternigis vasaleso a la monarki di Siam e di Vietnam.

En 1863 rejulo Norodom demandis de Francia protekto kontre Siamana regno. En 1867 la rejulo di Siam signatis pakto kun Francia en ke renuncis suzereneso super Kambodja e kambie recevis kontrolo di la provinci Battambang e Siem Reap. Kambodja restis protektorato di Francia de 1867 til 1953, ed administresis kom parto di Franca Indochinia, quankam okupita dal Japoniani de 1941 til 1945.

Kambodja ganis nedependo de Francia la 9ma di decembro 1953, sub l'administro dil rejulo Norodom Sihanouk. Kande Franca Indochinia ganis nedependo, la delto di Mekong cedesis a Vietnam. En 1955 Sihanouk abdikis por lia patro e por partoprenar en la politiko. Il elektesis chefministro ma, pos la morto di lia patro en 1960 Sihanouk nove divenis chefo di stato. Kun progreso di Vietnam-milito Sihanouk adoptis politiko di neutreso. Sihanouk permisis Vietnamana komunisti uzar lua teritorio kom refujeyo e por transportar armi vers Sud-Vietnam. En 1967 Sihanouk dicis en interviuvo ad un jurnalisto de Washington Post ke se Usa bombardus la refujeyi di komunisti en Kambodja li ne protestus, ecepte se Kambodjani anke mortigesus.

La Reda Khmeri[redaktar | edit source]

En 1969 Usa komencis bombardar Kambodja pro exterminar la partizani di Vietkong, qui uzis la sulo di Kambodja por ataki kontre Sud-Vietnaman armeo.

En 1970 la chefa ministro dil rejulo Norodom Sihanouk, generalo Lon Nol, kaptis povo kun suporto dal Usani, e komencis interna milito. Tale Kambodja falis en Vietnam-milito. En aprilo Usa atakis Kambodja la Parlamento ne savante pri lo. Suplantita rejo Sihanouk e Pol Pot unionis, e Populala Republiko di Chinia e Vietnam provizis armi por l'opozanta movemento. Nacionalismo kreskis en Kambodja (tatempe La Republiko di le Khmer). En junio Usa retretis, ma Usani prolongis maskita operaci militala en Kambodja.

La 17ma di aprilo 1975 Reda Khmeri marchis vinkinte en chef-urbo Phnom Penh. La milito finis, ma li fondis Demokrata Kampucea, qua izolis su de la mondo e zeleskis a totala komunismo maoista. Kruelega mortigi e translojigi di propra populani komencis. Milioni de homi mortis dum la quar-yara rejimo.


Exquisite-kfind.png Videz anke: Kampucea.

La 7ma di januaro 1979 Vietnaman armeo marchis tra Phnom Penh. La stato nominesis lore Demokratiala Kampucea. La mondo gradope saveskis pri la kruelegi da Reda Khmerani.

En 1989 Vietnam retretis ek Kambodja. La partizana milito inter l'armeo dil rejimo e Reda Khmerani duris en junglo.

En 1991 en Paris naskis kontrato pri paco en Kambodja. La paco-trupi di Unionita Nacioni envenis lando. En 1993 UN organizis unesma demokrat elekti parlamentala en Kambodja.

Nova rejimo di Kambodja deklaris en 1994 pri amnestio por la Reda Khmerani. Antea opozisti translacis su a rango rejimala ed ri-divenis agrokultivala rurani.

En 1998 Pol Pot mortis e la lasta partizani kapitulacis. En 2002 eventis l'unesma lokal elekti. En 2003 UN e Kambodja aceptis kontrato pri specala tribunalo por krimini kontre homaro. En 2004 rejulo Norodom Sihanouk abdikis, e lia filiulo, princo Norodom Sihamoni asumis povo.