Armenia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Armenia
Հայաստանի Հանրապետություն
Hayastani Hanrapetutyun
Flag of Armenia.svg Coat of arms of Armenia.svg
Flago di Armenia Blazono di Armenia
Nacionala himno:
Mer Hayrenik
LocationArmenia.svg
Urbi:
Chefurbo: Yerevan
· Habitanti: 1 107 800 (2007)
Precipua urbo: Yerevan
Lingui:
Oficala lingui: Armeniana
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Serzh Sargsyan
· Chefa ministro: Hovik Abrahamyan
Surfaco: (142ma granda)
· Totala: 29 800 km²
· Aquo: 4,71 %
Habitanti: (133ma granda)
· Totala: 3 231 900 (oficala numero)[1] (2008)
· Denseso di habitantaro: 101 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Dram
Veho-latero: dextre
ISO: AM
ARM
051
Reto-domeno: .am*, .հայ*
Precipua religio: kristanismo
Oficala retosituo: http://www.gov.am/en/


Armenia esas lando en Azia inter Iran, Turkia, Azerbaijan e Gruzia.

Bazala fakti pri Armenia.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Cirkume 600 aK la Rejio di Armenia o Granda Armenia establisesis, e duris kom nedependanta rejio til 387. La regiono subisis l'invado di Asiriani, Greki, Romani, Bizancani, Arabi, Mongoli, Persiani, Otomani e Rusi.

Kristanismo arivis en la regiono cirkum la yaro 40. Rejulo Tiridates la 3ma transformis ol en l'oficala religio di la rejio.

Ye la 26ma di mayo 451, en la Armeniana regiono Vaspurakan, eventis la batalio di Avarayr, inter la armeo di Armenia komandata da Vardan Mamikonian, e la Sasanida imperio di Persia. Armenia, qua esis dependanto di la Sasanida imperio, divenabis Kristana rejio en la yaro 301. La relati kun Persia pluforteskis dum la regno di Yazdegerd la 2ma di Armenia, qua deziris ke Armenia adherus a la Nestoriana eklezio di Persia, prefere kam a la westal eklezio. Plura Armeniana nobeli, duktata da Vardan, rebeleskis. En la batalio, 66 000 rebeli konfrontis 260 000 Persiani; la Persiani esis vinkoza, e Vardan ocidesis kun multa de ilua oficisti. Tamen, dum la yaro 484 Peroz la 1ma di Persia donis religiala libereso a Kristan armeniani.

Dum la 16ma yarcento, l'Otoman imperio e la dinastio Safavid de Persia dividis la regiono. Pose, dum la 19ma yarcento, Rusa imperio anexis l'esto di Armenia.

Dum l'Unesma mondomilito, Rusa imperio okupis la Turka Armenia, en 1915. L'okupeso Rusa duris til 1918, kande Rusia cedis itere la regiono ad Otoman imperio pos signatir la Kontrato di Brest-Litovsk.

Pos finir la Rusa imperio, Armenia divenis nedependanta lando por kurta periodo, de la 28ma di mayo 1918 til la 29ma di novembro 1920, kande Sovietia invadis ol, e kreis la Republiko Socialista Sovietiana di Armenia. Sub Sovietian administrado, l'ekonomio transformesis de agrokultivala ad industriala, e lua habitantaro multiplikesis per 4, de cirkume 880 mil personi en 1926 til cirkume 3,3 milion habitanti en 1989, pro l'enmigro de la transvivinti de la gentocido di Armeni en 1915. La lando itere deklaris nedependo, lore de Sovietia, ye la 21ma di septembro 1991, oficale agnoskata ye la 25ma di decembro 1991. L'unesma prezidanto pos la nedependo esis Levon Ter-Petrossian.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Nacional Asemblajo di Armenia.
La prezidanto Serzh Sargsyan.

Ante 2015, Armenia esas prezidantala republiko. La chefo di stato e chefo di guvernerio esis la prezidanto, qua elektesas dal populo por 5 yari. La chefa ministro nur esis chefo dil ministraro. Pos plebicito en 2015, ol divenis parlamentala republiko, e la chefministro divenis la chefo di guvernerio.[2] Depos 2008, la prezidanto esas Serzh Sargsyan.

La Nacional Asemblajo di Armenia, Azgayin Zhoghov esas la legifala povo di la guvernerio. Komence ol havis unika chambro kun 131 membri qui elektesis dal populo por 4 yari, di qui 90 elektesis per proporcionala reprezento e l'altra 41 reprezentas la distrikti. Pos la plebicito di 2015, la nombro di parlamentani diminutis de 131 til 101.

La skopo di la guvernerio Armeniana esas establisar parlamentala demokratio quale altra Westala nacioni. La lando adoptas l'universala votado por omna civitani evante 18 yari o pluse. La nuna konstituco adoptesis ye la 5ma di julio 1995, pos plebicito.[2]

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Topografio di Armenia.

Granda parto di lando esas kovrata da monti. La maxim alta esas Monto Aragats kun 4090 metri di altitudo. Lua klimato esas kontinentala, kun sika e varma sumeri (temperaturi inter 22 °C e 36 °C) e kolda vintri kun abundanta nivo (mezavalora temperaturi de -10 °C til -5 °C).

Lago Sevan esas la precipua lago di la lando.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Armenia

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

La maxim granda urbo esas Yerevan. Altra importanta urbi: Gyumri, e Vanadzor.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. National Statistical Service of the Republic of Armenia
  2. 2,0 2,1 (7ma di decembro 2015) - Majority of Voters Support Armenia's Constitutional Reform - Majority of Voters Support Armenia's Constitutional Reform. Sputnik

Extera ligili[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a: