Sao Paulo (stato)

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
São Paulo
Bandeira do estado de São Paulo.svg Brasão do estado de São Paulo.svg
Chef-urbo Sao Paulo
Maxim granda urbo Sao Paulo
Brazil State SaoPaulo.svg
Totala surfaco 248 222,8 km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
44 396 484[1] (2015)
178.86 hab./km²
Guberniestro Geraldo Alckmin (PSDB)
Posto-kodal abreviuro SP
Horala zono UTC-3
KLP (yaro) R$ 1.41 bilioni (2012)
Reto www.saopaulo.sp.gov.br

Sao Paulo esas stato qua jacas an la Sud-estala regiono di Brazilia. Lua vicina stati esas Minas Gerais norde ed nord-este, Rio de Janeiro nord-este, Paraná sude, e Mato Grosso do Sul weste. Este e sud-este jacas Oceano Atlantiko.

Kun plu kam 44 milion habitanti[1], qui reprezentas 22% de tota habitantaro di Brazilia, ol esas la maxim populoza stato di Brazilia. La habitantaro dil stato rezultas de la mixo inter Italiani, Portugalani, indijeni, Afrikani e personi qui venis de altra regioni di la lando. Altra enmiganti, quale Hispani, Arabi, Japoniani, Germani, Koreani e Chiniani anke kontributis por la kompozuro di lokala habitantaro.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

"Fondado di la vilajo São Vicente".

L'unesma habitanti dil stato esis indijeni de diversa rasi, qui ja habitabis la regiono cirkume 12l000 yari aK.[2] Unesma Portugalano qua vivis en la regiono esis João Ramalho, transvivinto de naufrajuro qua eventis posible en 1510. Kande Martim Afonso de Sousa fondis São Vicente an la litoro en 1532, ilu trovis Ramalho, qua vivis en la regiono e ja mariajabis kun indijenino. En 1553 João Ramalho klimis la platajo di Serra do Mar e fondis la nuna urbo Santo André.

La sequanta yaro, ye la 25ma di januaro 1554, jezuiti Manuel da Nóbrega e José de Anchieta fondis la nuna urbo Sao Paulo. En 1600 l'urbeto havis cirkume 1 500 habitanti e 150 domi. Poka vari produktesis ibe. La habitantaro di Brazilia koncentresis en Nord-estala regiono, ube produktesis sukro. Pro la manko di vivomoyeni, la habitanti di Sao Paulo komencis explorar nova teritorii sude e weste, por kaptar indijeni por sklavigar. La exploreri, organizita en grupi nomizita bandeiras divenis konocita per la nomo bandeirantes, e helpis expansar la frontieri di Portugalana kolonio en Sud-Amerika. Li anke deskovris oro e diamanto en kelka regioni di nuna Minas Gerais.

Ferovoyo Santos-Jundiaí, 1870.
Europana enmigranti en l'urbo Sao Paulo, 1890.

Ye la 7ma di septembro 1822 la nedependo di Brazilia proklamesis en Sao Paulo dal lore princulo Pedro, filiulo de João la 6ma di Portugal, qua pose divenis l'imperiestro Pedro la 1ma di Brazilia. Tamen, la habitantaro di la provinco Sao Paulo - nune stato, samnome - restis mikra til la duimo di la 19ma yarcento, kande l'augmento dil kultivado di kafeo e l'inauguro en 1867 dil unesma ferovoyo, Sao Paulo Railway, qua konektis Santos en la litoro kun Jundiaí, stimulis l'arivo di l'unesma Europana enmigranti, note Italiani, ma anke Portugalani, Hispani, ed altri.

L'anciena Borso dil Kafeo, en Santos.

Pos la proklamo di la republiko en 1889 la lore provinco Sao Paulo, richa pro lua plantacerii di kafeo, divenis stato. Pos la guvernistesi di Deodoro da Fonseca e Floriano Peixoto, du militistala prezidanti naskinta an la Nord-estala regiono, Brazilia guvernesis de 1894 til 1930 da civila prezidanti, sive naskinta en Sao Paulo, sive en Minas Gerais, qui ja esis la du maxim richa stati de la lando. Ta alterno surnomizesis "politiko kafeo-kun-lakto" (política café com leite), pro la precipua ekonomial agadi de Sao Paulo e Minas Gerais esir, rispektive, kafeo e l'edukado di bovi.

Staciono Luz, de la ferovoyo Sao Paulo Railway.

La chef-urbo dil stato kreskis rapide e divenis importanta komercala ed industriala centro dum la fino di la 19ma yarcento. En 1901 inauguresis en l'urbo la ferovoyala staciono Luz, konstruktita dal Angli. L'arivo di enmigranti duris dum la komenco di la 20ma yarcento: on kalkulas ke preske 70% de cirkume 4 milion enmigranti qui arivis en Brazilia de 1880 til 1930 establisis su en la provinco, pose stato, Sao Paulo.[3]

Laboristi dum la striko di 1917.

Pos la duesma duimo dil 19ma yarcento gradope augmentis la nombro di industrii en la stato, kun importanta augmenti en 1914 pro la desfacileso por importacar manufakturi dum l'unesma mondomilito. La prezenteso en la industrii di multa Italiana ed Hispana enmigranti qui havabis kontakto kun l'idei anarkiista e socialista, adportis l'idei pri l'organizo di la laboristi en sindikati, e stimulis l'unesma generala striko qua revendikis plubonigo di la laborala standi. Pro la kresko ekonomiala, la meza klaso augmentis, e gradope komencis kritikar la politikala sistemo de la "republiko kafeo-kun-lakto", exemple l'elekti sensekreta (la personi mustis deklarar en qua li votis), la fraudi elektala o la kompro di voti, e demandis l'adopto di sekreta votado. Ye la 5ma di julio 1924 eventis sedicio komandita dal lietnanto Isidoro Dias Lopes qua duris dum 23 dii, e forcis la guberniestro (lore nomizita "prezidanto dil stato") Carlos de Campos fugar de la centro dil urbo vers la quartero Penha.

Getúlio Vargas e lua suporteri en Itararé, Sao Paulo.
Posto-karto pri la Revoluciono di 1932.

L'industriigo itere stimulesis pos l'ekonomiala krizo di 1929, pro la desfacilesi pri obtenar extera monetaro ed importacar vari, kun la diminuteso dil exportacajo di kafeo. Tamen, la meza klaso qua suportis la revoluciono di 1930 komandita da Getúlio Vargas qua extingis la "politiko kafeo-kun-lakto", balde komencis demandar nova konstituco por la lando. Politikisti de Sao Paulo anke standis nekontenta, ed en 1932 komencis revolto qua evolucionis til militarala konflikto kontre centrala guvernerio, e duris de la 9ma di julio til la 2ma di oktobro ta yaro. Ta revolto, sufokita da la centrala guvernerio, divenis konocita kom Revolução Constitucionalista de 1932 ("konstitucala revoluciono di 1932"). Quankam Sao Paulo perdis la milito, Getúlio Vargas cedis e kunvokis konstitucal asemblajo, qua promulgis nova konstituco en 1934.

Kombi de Volkswagen, un ek l'unesma automobili fabrikita en Brazilia.

L'industrio dil stato duris kreskar dum la duesma mondomilito pro la desfacileso por importacar e la demando por furnisar vari a militanta landi. Dum la yari 1950ma nova industrii, exemple automobilala industrio stimulis l'enmigro di Braziliani de altra stati, note de Nord-estala regiono e Minas Gerais. Ultre Sao Paulo, en l'urbi Santo André, São Bernardo do Campo, São Caetano do Sul e Diadema (regiono konocata kom ABCD), Osasco e Guarulhos instalesis fabrikerii qui furnisis automobilala kompozanti, exemple vento-shildi, amortisili, roti, edc. En 1960 la habitantaro di Sao Paulo ja superabis Rio de Janeiro e l'urbo divenabis la maxim populoza de Brazilia. Kun lua vicina urbi formacesis la Metropolala Regiono di Sao Paulo.

L'Universitato di Campinas, UNICAMP.

De la yari 1960ma til la yari 1970ma guberniestri dil stato inauguris substrukturi fore la chef-urbo, exemple nova chosei, aquobarili por furnisar elektro, e l'universitato di Campinas (UNICAMP, qua fondesis en 1966), por stimular la developo di regioni stagnita pos la krulo dil ekonomio kafeala. De la fino di la yari 1970ma til la yari 1980ma l'expanseso di la plantacerii di sukrokano por produktar alkoholo uzata kom fuelo adportis nova richeso a multa regioni. Rapide, urbi quale Campinas, Ribeirão Preto, São Carlos, Sorocaba, São José dos Campos, São José do Rio Preto e Taubaté industrialigesis e divenis prospera.

Nune, la stato havas tri metropolala regioni: la metropolala regiono di Sao Paulo (formacita per lua chef-urbo kun 38 plusa urbi), la metropolala regiono di Campinas, e la metropolala regiono di la litoro (formacita per Santos e lua vicina urbi).

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Palácio dos Bandeirantes, sideyo dil Guverno dil Stato.
Palácio 9 de Julho, sideyo di la legifala povo dil stato.

Quale l'altra stati di Brazilia, la guberniestro esas la chefo dil exekutiva povo di la stato. Ilu elektesas per direta votado dal populo por 4-yara periodo, e povas rielektesar unfoye por la sequanta periodo. La sideyo di la guverno dil stato esas la Palaco Bandeirantes.

La lokala legifala povo havas unika chambro, quale l'altra Braziliana stati. Ol havas 94 deputati, qui elektesas dal populo por 4 yari. Lua sideyo esas la Palaco 9 de Julho. La stato havas 3 senatani e 70 federala deputati en la Nacionala Kongreso di Brazilia.

La judiciala povo dil stato kompozesas ek lokala judiciisti ed ek apelo-korto por judiciar kazi en duesma instanco. Singla judiciisto del apelo-korto recevas la titulo desembargador.

Segun la Supra Elektala Tribunalo (TSE) di Brazilia, en 2013 la stato havis 31 518 809 elekteri enrejistrita. To esas 22% de omna personi kun yuro pri votar en Brazilia.[4]

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Pedra da Mina, la maxim alta monto dil stato.
Fluvio Tietê, proxim Barra Bonita.

Sao Paulo esas la 13ma maxim granda stato de Brazilia e la 2ma maxima granda de Sud-estala regiono segun la surfaco totala. Preske 85% de lua surfaco jacas inter 300 e 900 metri di altitudo. La maxim alta monto di stato esas Pedra da Mina, kun 2.798,4 metri di altitudo.

Lua klimato esas tropikalo e subtropikala, kun influi dil altitudo. En l'urbo Campos do Jordão (jacante a 1.600 metri di altitudo) la temperaturi povas falar infre 0 °C dum kelka kolda dii dil vintro.

Lua fluvii apartenas a 3 hidrografiala baseni. La precipua esas la dil fluvio Paraná, qua formacas la naturala frontiero inter la stato Sao Paulo e Mato Grosso do Sul e recevas l'aqui de diversa altra fluvii. Fluvio Grande naskas en Minas Gerais e pos formacar la frontiero inter Minas Gerais e São Paulo, ol ekfluas en Paraná. Fluvio Tietê, longa de 1.136 km, esas la maxim extensa fluvio qua naskas e fluas komplete en la teritorio dil stato. Altra importanta fluvio esas Paranapanema, qua naskas en Sao Paulo e formacas la naturala frontiero inter Sao Paulo e la stato Paraná. L'altra du hidrografiala regioni esas la nomizita "regiono hidrografiala dil sud-westal Atlantiko" (lua precipua fluvio esas Paraíba do Sul) e la "regiono hidrografiala dil Atlantiko sudo" (la precipua fluvio esas Ribeira de Iguape).

Precipua urbi[redaktar | redaktar fonto]

La chef-urbo dil stato, anke nomizita Sao Paulo, esas la maxim populoza urbo de Sud-Amerika ed un ek la maxim populoza urbi del mondo.

La 10 maxim granda urbi di Sao Paulo
(2014)
Imaji Rango Nomo Habitantaro
SP at night.jpg
Sao Paulo (urbo)
Vista da cidade de Guarulhos (SP).JPG
Guarulhos
1ma Sao Paulo (urbo) 11 895 893
2ma Guarulhos 1 312 197
3ma Campinas 1 154 617
4ma São Bernardo do Campo 811 489
5ma Santo André 707 613
6ma Osasco 693 271
7ma São José dos Campos 681 036
8ma Ribeirão Preto 658 059
9ma Sorocaba 637 187
10ma Mauá 448 776
Fonto: IBGE[5]

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

La refinerio di petrolo Replan, de la kompanio Petrobras, en Paulínia.
Aviono fabrikita da Embraer. L'entraprezo havas du fabrikerii en Sao Paulo.

Ultre esar la maxim populoza stato di Brazilia, São Paulo havas la maxim granda quanto di industrii. Lua produktado totala konstitucas plu kam 30% de la kuntara landala produkto di Brazilia, ed esas la maxim granda di lando.

Lua precipua industrii esas metalifo, mashinifado, alimenti, drinkaji, stofi, kemiala produkturi, plastiki, automobili ed aeroplani (la fabrikerii di Embraer en São José dos Campos e Gavião Peixoto). La precipua industriala regioni esas la Metropolala Regiono di la chef-urbo, la regiono di Campinas, la valo dil fluvio Paraíba do Sul (note São José dos Campos e Taubaté), e la regioni di Ribeirão Preto e São Carlos.

BOVESPA, la borso di Sao Paulo.
Avenuo Paulista dum la nokto.

Ol esas la precipua financala centro di Latinal Amerika. En Sao Paulo jacas la sideyi di importanta banki Braziliana e stranjera kun branchi en Brazilia. L'avenuo Paulista esas exemplo di ta financala centro: ibe jacas la sideyi di banki Itaú (la duesma maxim granda privata banko di Brazilia), Santander e Citibank, ed anke la sideyo di FIESP, la povoza federuro dil industrii de la stato. BOVESPA, la Borso dil stato, esas la maxim importanta de Latinal Amerika.

Quankam l'agrokultivo reprezentas poka procento de lua KLP, la stato anke havas moderna plantacerii di oranjo e kafeo (qui esas precipue exportacata), di sukrokano (uzata por produktar sukro ed alkoholo por biofuelo), e kotono. Altra frukti, quale avokado, mandarino, pasifloro, frago e aquomelono, ed anke legumi kultivesas por l'interna merkato.

Lua kreado di bovaro anke esas un di maxim moderna di Brazilia. Bovaro kreesas precipue en Araçatuba, Andradina, Presidente Epitácio ed altra regioni weste del stato. Segun Braziliana Instituto pri Statistiko (IBGE) la stato havis en 2009 11 197 605 bovi, 380 333 kavali 60 572 bufali, 7 432 asni, 43 988 muli e 1 938 647 porki[6] La sam yaro la stato produktis 1 583 882 000 litri di lakto de 1.426.820 bovini, 854.890 dozeni di ovi de hanini e 2.103.341 kilogrami di mielo.[6]

Turismo[redaktar | redaktar fonto]

Plajo en Ubatuba, an la nordala litoro.

Sao Paulo havas multa e diferanta turistala loki, note:

La strado 25 de Março en 2008.
  • La chef-urbo di stato havas komerco specaligita en vesti e texuri en la distrikti Bom Retiro (note la strado José Paulino), Pari e Brás, e stradi quale 25 de Março (texuri e vesti) o São Caetano (mariajala robi por fiancitini). Altra specaligita stradi: Santa Ifigênia (pri elektronikal equipuri e lia parti, e parti de komputeri), l'avenuo Duque de Caxias (por parti di automobili e motorcikli), General Carneiro (pri fantaziaji), e la strado Teodoro Sampaio en la quartero Pinheiros (pri moblaro).

La granda quanto di bona hoteli ank atraktas la "turismo di aferi", precipue por la chef-urbo dil stato ma anke por Campinas e por altra urbi, en minora quanto. Omnayare la lasta automobilo-konkurso pri "Formulo 1" eventas en l'urbo Sao Paulo, ed atraktas multa spektanti, inkluzite de altra stati. Dum recenta yari, freque eventas muzikala spektakli kun notora nacionala od internaciona artisti, quale la kantisto Roberto Carlos, la kantistino Katy Perry e la bando Pearl Jam, en 2015.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. 1,0 1,1 (28ma di agosto 2015) Estimativas da população residente no Brasil e Unidades da federação com data de referência em 1º de julho de 2015. (PDF) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. URL vidita ye la 28ma di agosto 2015.
  2. Os povos Guarani na região de Indaitatuba (en Portugalana). Scribd.. URL vidita ye la 17ma di mayo 2013.
  3. MARTINE, George, e MCGRANAHAN, Gordon (2010) - População e Cidades: subsídios para o planejamento e para as políticas sociais - . População e Cidades: subsídios para o planejamento e para as políticas sociais. (Campinas)
  4. Tribunal Superior Eleitoral (TSE) (12ma di aprilo 2013). Consulta Quantitativo. URL vidita ye la 23ma di decembro 2013.
  5. (28ma di agosto 2014) Estimativas da população residente nos municípios brasileiros com data de referência em 1º de julho de 2014 (en Portugalana). (PDF) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. URL vidita ye la 29ma di agosto 2014.
  6. 6,0 6,1 Cidades@ - IBGE. Pecuária 2009. URL vidita ye la 13ma di mayo 2011.

Extera ligili[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a: