Sao Paulo (stato)

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
São Paulo
Bandeira do estado de São Paulo.svg Brasão do estado de São Paulo.svg
Chef-urbo Sao Paulo
Maxim granda urbo Sao Paulo
Brazil State SaoPaulo.svg
Totala surfaco 248,222.8 km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
44,396,484[1] (2015)
178.86 hab./km²
Guberniestro Geraldo Alckmin (PSDB)
Posto-kodal abreviuro SP
Horala zono UTC-3
KLP (yaro) R$ 1.41 bilioni (2012)
Reto www.saopaulo.sp.gov.br

Sao Paulo esas Braziliana stato qua jacas en Sud-Westa Regiono. Lua vicina stati esas Minas Gerais en nordo ed nord-esto, Rio de Janeiro en nord-esto, Paraná en sudo, e Mato Grosso do Sul en westo. En esto ed en sud-esto jacas Oceano Atlantiko.

Kun plu kam 44 milion habitanti[1], qua reprezentas 22% de tota habitantaro di Brazilia, esas la maxim populoza stato di Brazilia. La habitantaro dil stato rezultas de la mixo inter Italiani, Portugalani, indijeni, Afrikani e personi qui venis de altra regioni di lando. Altra enmiganti, quale Hispani, Arabi, Japoniani, Germani, Koreani e Chiniani anke kontributis por la kompozuro di lokala habitantaro.

Historio[redaktar | edit source]

"Fondado di la vilajo São Vicente.

Unesma habitanti dil stato esis indijeni de diversa rasi, qui ja habitabis la regiono cirkume 12,000 yari aK.[2] Unesma Portugalano qua vivis en la regiono esis João Ramalho, trans-vivanto de naufrajuro qua eventis posible en 1510. Kande Martim Afonso de Sousa fondis São Vicente en la litoro en 1532, ilu trovis Ramalho, qua vivis rn la regiono e ja esis mariajita kun indijenino. En 1553 João Ramalho klimis la platajo di Serra do Mar e fondis nuna urbo di Santo André.

La sequanta yaro, en 25 di januaro 1554, jezuiti Manuel da Nóbrega e José de Anchieta fondis nuna urbo di Sao Paulo. En 1600 l'urbeto havis cirkum 1,500 habitanti e 150 domi. Poka vari produktesis ibe. La habitantaro di Brazilia koncentrabis en Nord-estala regiono, ube produktabis sukro. Pro la manko di vivomoyeni, la habitanti di Sao Paulo komencis explorar nova teritorii sude e weste, por kaptar indijeni por sklavigar. La exploreri, organizita en grupi konocita kom bandeiras divenis konocita da la nomo bandeirantes, e helpis expansar la frontieri di Portugalana kolonio en Sud-Amerika. Li anke deskovris oro e diamanto en kelka regioni di nuna Minas Gerais.

Fervoyo Santos-Jundiaí, 1870.

Ye la 7ma di septembro 1822 la nedependo di Brazilia proklamesis en Sao Paulo dal princulo Pedro, qua divenis imperiestro Pedro la 1ma di Brazilia. Tamen, la habitantaro di la provinco di Sao Paulo - nuna stato di Sao Paulo - restis mikra til la duimo di la 19ma yarcento, kande l'augmento dil kultivado di kafeo e l'inauguro di l'unesma fervoyo, Sao Paulo Railway de Santos til Jundiaí en 1867, stimulis l'arivo di l'unesma Europana enmigranti, specale Italiani, ma anke Portugalani, Hispaniani ed altra.

Staciono Luz, en la fervoyo Sao Paulo Railway, nuna CPTM.

Kun la proklamo di la republiko en 1889 la provinco di Sao Paulo, richa danko a la kultivado di kafeo, divenis stato. Pos du militarala prezidanti kun origino en Nord-esto di Brazilia, Deodoro da Fonseca e Floriano Peixoto, til 1930 civila prezidanti kun origino en la du maxim richa stati, Sao Paulo o Minas Gerais, guvernis Brazilia. To nomizesis Política Café-com-Leite ("kafeo-kun-lakto politiko"). Sao Paulo, chef-urbo dil stato, komencis kreskar rapide kom centro di komerco. En 1901 inauguresis en l'urbo di Sao Paulo la fervoyala staciono Luz, konstruktita dal Angliani.

Getúlio Vargas e lia suporteri en Itararé, Sao Paulo.
Posto-karto pri la Revoluciono di 1932.

Pos la duesma duimo dil 19ma yarcento gradope augmentis la nombro di industrii en la stato, kun importanta augmenti en 1914 pro la desfacileso por importacar manufakturi dum l'unesma mondomilito, e pos 1930 por la desfacileso di exportacar kafeo ed obtenar rekursi por importacar vari. Ma politike, la mez-klazo qui suportis la revoluciono di 1930 komandita da Getúlio Vargas, komencis demandar rapide nova konstituco por lando e l'adopto di sekreta votado. En 1932 komencis revolto qua evolucionis til militarala konflikto kontre centrala guvernerio, e lastis de la 9ma di julio til la 2ma di oktobro ta yaro. Ta revolto, sufokita da centrala guvernerio, divenis konocita kom Revolução Constitucionalista de 1932 ("konstitucala revoluciono di 1932"). Quankam Sao Paulo perdis milito kontre centrala guvernerio, Getúlio Vargas cedis, e kunvokis konstitucal asemblajo, qua promulgis nova konstituco en 1934.

Kombi de Volkswagen, un di l'unesma automobili fabrikigita en Brazilia.

L'industrio dil stato kontinuis kreskar dum la duesma mondomilito kun la desfacileso por importacar e la demando por furnisar vari a militanta landi. Dum 1950a yari nova industrii, specale automobil industrio stimulis l'enmigro di Braziliani de altra stati, specale de Nord-estala regiono e Minas Gerais. Ultre Sao Paulo, Santo André, São Bernardo do Campo, São Caetano do Sul e Diadema (regiono konocata kom ABCD), Osasco e Guarulhos recevis por furnisar vento-shildi,roti, metalifala ed elektrikala kompozanti por automobil indutrii. En 1960 la totala habitantaro di Sao Paulo superigis Rio de Janeiro e divenis la maxim granda di Brazilia. Kun vicina urbi formacis Metropolala Regiono di Sao Paulo.

L'Universitato di Campinas, UNICAMP.

De la 1960a til la 1970a yari guberniestri dil stato inauguris infrastrukturi fora de chef-urbo, kom nova voyi, aquobareli por furnisar elektro, e l'universitato di Campinas (UNICAMP, qua fondesis en 1966), por stimular l'ekonomio di regioni stagnita pos la falio di l'ekonomio bazita en kafeo. Dum fino di 1970a til 1980a yari l'expando di produktado di sukrokano por produktar alkoholo uzata kom fuelo trovis nova richeso a multa regioni. En poka tempo urbi kom Campinas, Ribeirão Preto, São Carlos, Sorocaba, São José dos Campos, São José do Rio Preto e Taubaté divenis industrialita e prospera. Nune, stato havas tri metropolala regioni: lua chef-urbo kun 38 altra urbi (metropolala regiono di Sao Paulo), metropolala regiono di Campinas, e metropolala regiono di litoro (Santos e vicina urbi).

Geografio[redaktar | edit source]

Pedra da Mina, la maxim alta monto dil stato.
Fluvio Tietê, proxim Barra Bonita.

Sao Paulo esas la 13ma maxim granda stato di Brazilia, e la 2ma maxima granda de Sud-estala regiono. Preske 85% de lua surfaco jacas inter 300 e 900 metri di altitudo. La maxim alta monto di stato esas Pedra da Mina, kun 2,798.4 metri di altitudo.

Lua klimato esas tropikalo e subtropikala, kun influi dil altitudo. En l'urbo Campos do Jordão (qua jacas 1,600 metri di altitudo) temperaturi povas falar infre 0 °C en kolda dii dil vintro.

Lua fluvii partoprenas a 3 hidrografiala baseni. La precipua esas la dil fluvio Paraná, qua separas Sao Paulo de Mato Grosso do Sul e recevas diversa altra fluvii. Fluvio Grande naskas en Minas Gerais e pos separar Minas Gerais e São Paulo ekfluas en la Paraná. La fluvio Tietê, kun 1,136 km di extenso, esas la maxim granda qua naskas e fluas komplete en la teritorio dil stato. Altra importanta fluvio esas Paranapanema, qua naskas en Sao Paulo e formacas la naturala frontiero inter Sao Paulo e la stato Paraná. L'altra du hidrografiala regioni esas la nomizita "regiono hidrografiala dil Atlantiko sud-westo" (lua precipua fluvio esas Paraíba do Sul) e la "regiono hidrografiala dil Atlantiko sudo" (la precipua fluvio esas Ribeira de Iguape).

Precipua urbi[redaktar | edit source]

La chef-urbo dil stato, anke nomizita Sao Paulo, esas la maxim populoza urbo di Sud-Amerika ed un di la maxim populoza urbi dil mondo.

La 10 maxim granda urbi di Sao Paulo
(2014)
Imaji Rango Nomo Habitantaro
SP at night.jpg
Sao Paulo (urbo)
Vista da cidade de Guarulhos (SP).JPG
Guarulhos
1ma Sao Paulo (urbo) 11,895,893
2ma Guarulhos 1,312,197
3ma Campinas 1,154,617
4ma São Bernardo do Campo 811,489
5ma Santo André 707,613
6ma Osasco 693,271
7ma São José dos Campos 681,036
8ma Ribeirão Preto 658,059
9ma Sorocaba 637,187
10ma Mauá 448,776
Fonto: IBGE[3]

Ekonomio[redaktar | edit source]

La refinerio di petrolo de Petrobras, en Paulínia.
Aviono fabrikigita da Embraer. L'entraprezo havas du fabrikerii en Sao Paulo.

Ultre esar la maxim populoza stato di Brazilia, São Paulo havas la maxim granda quanto di industrii. Lua produktado totala konstitucas plu kam 30% de la kuntara landala produkto di Brazilia, ed esas la maxim granda di lando.

Lua precipua industrii esas metalifo, mashinifado, alimenti, drinkaji, stofi, kemiala produkti, plastiki, automobili ed aeroplanifi (la fabrikerii di Embraer en São José dos Campos e Gavião Peixoto). La precipua industriala regioni esas la Metropolala Regiono di la chef-urbo, la regiono di Campinas, la valo dil fluvio Paraíba do Sul (exemple São José dos Campos e Taubaté), e la regioni di Ribeirão Preto e São Carlos.

BOVESPA, la borso di Sao Paulo.

Ol esas la precipua financala centro di Latinal Amerika. En Sao Paulo jacas la sideyi di importanta banki Braziliana e stranjera kun branchi en Brazilia. L'avenuo Paulista esas exemplo di ta financala centro: ibe jacas la sideyi di banki Itaú (la duesma maxim granda privata banko di Brazilia), Santander e Citibank, ed anke la sideyo di la povoza FIESP, la federuro di la industrii de la stato. BOVESPA, la Borso dil stato, esas la maxim importanta de Latinal Amerika.

Quankam havante poka relevanta partopreno en lua KLP, la stato anke havas moderna agrokultivi di oranjo e kafeo qua esas precipue exportata, di sukrokano por produktar sukro ed alkoholo uzata kom biofuelo, e kotono. Altra frukti, quale avokado, mandarino, pasifloro e aquomelono, ed anke legumi kultivesas por l'interna merkato.

Lua kreado di bovaro anke esas un di maxim moderna di Brazilia. Bovaro kreesas precipue en Araçatuba, Andradina, Presidente Epitácio ed altra regioni en westo dil stato. Segun Braziliana Instituto pri Statistiko (IBGE) la stato havis en 2009 11,197,605 bovi, 380,333 kavali 60,572 bufali, 7,432 asni, 43,988 muli e 1,938,647 porki[4] La sam yaro la stato produktis 1,583,882,000 litri di lakto de 1,426,820 bovini, 854,890 dozeni di ovi de hanini e 2,103,341 kilogrami di mielo.[4]

Turismo[redaktar | edit source]

Plajo en Ubatuba, nordala litoro di Sao Paulo.

Sao Paulo havas multa e diversa turistala loki, precipue:

  • En la litoro, la plaji en la urbi Santos, São Vicente, Bertioga, Guarujá, Ubatuba, São Sebastião, Praia Grande, Peruíbe, Itanhaém.
  • Urbi kun fonti di minerala aquo, konsiderita medicinala: Águas de Lindóia, Lindóia, Águas da Prata, Águas de São Pedro, Serra Negra, Socorro.
  • Urbo notora por lua moderema klimato: Campos do Jordão.
  • Nacionala od statala parki: Nacionala Parko Serra da Bocaina, Statala Parko Alto do Ribeira (PETAR), Marala Statala Parko di Santos (Parque Estadual Marinho da Laje de Santos, multe vizitita da plunjeri), Statala Parko Serra do Mar, Statala Parko Ilhabela, edc.
  • La chef-urbo di stato havas komerco specaligita en vesti e texuri en la distrikti Bom Retiro, Pari e Brás, e stradi quale Rua 25 de Março (texuri e vesti) e Rua São Caetano (robi por fiancitini dum mariajo). Altra specaligita stradi: Rua Santa Ifigênia (por elektronikala equipadi e parti di komputeri), Avenuo Duque de Caxias (por parti di automobili e motorcikli), e la strado Teodoro Sampaio (por moblaro).

La granda quanto di bona hoteli ank atraktas la "turismo di aferi" notinde a la chef-urbo dil stato, ma anke a Campinas ed en minora quanto ad altra urbi. Omna yari la lasta automobilo-konkurso pri "Formula 1" eventas en l'urbo Sao Paulo, ed atraktas multa viziteri inkluzite de altra stati. Note dum recenta yari, ofte eventas muzikala spektakli kun notora naciona od internaciona artisti, quale la kantisto Roberto Carlos, la kantistino Katy Perry e la bando Pearl Jam en 2015.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 (28 di agosto 2015) Estimativas da população residente no Brasil e Unidades da federação com data de referência em 1º de julho de 2015. (PDF) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. URL vidita ye la 28 di agosto 2015.
  2. Os povos Guarani na região de Indaitatuba (en Portugalana). Scribd.. URL vidita ye la 17 di mayo 2013.
  3. Eroro: template:cite web: Vu mustas precize definar la parametri url e title (28 di agosto 2014) (PDF) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. URL vidita ye la 29 di agosto 2014.
  4. 4.0 4.1 Cidades@ - IBGE. Pecuária 2009. URL vidita ye la 13ma di mayo 2011.

Extera ligili[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a: