Centro-westala regiono (Brazilia)

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Centro-westala regiono di Brazilia.

Centro-westala regiono di Brazilia (en la Portugalana Região Centro-Oeste do Brasil) esas geografiala regiono di Brazilia konsistanta ek la Federala Distrikto (Brasília) plu 3 stati: Goiás, Mato Grosso e Mato Grosso do Sul. Ol havas totala surfaco de 1,606,371.5 km², qua reprezentas 18,9% de totala surfaco di la lando. Ol esas la 4ma maxim populoza regiono di Brazilia, kun 14,050,340 lojanti segun kontado 2010[1].

Ca subdividuro - Centro-westala regiono - esas nek politikala nek administrala, havante signifiko nur geografiala. Lua 3 stati e la federala distrikto havas simila peizaji e klimato, kun prepondoro di savano e tropikala klimato kun du sezoni, un sika ed un pluvoza.

Historio[redaktar | edit source]

Kirko di Nia Siorino dil Rozario, konstruktita en 1728 en Pirenópolis.

Indijeni esis l'unesma habitanti di Centro-westala regiono. En la 17ma yarcento bandeirantes (Braziliana e Portugalana exploreri) eniris la regiono en sercho di oro e precoza roki, kom diamanti. Li fondis urbi kom Meia Ponte, Pirenópolis, Goiás e Cuiabá. Pos, farmeyi de Sao Paulo e Minas Gerais introduktis boviari en la regiono. Por defendar frontieri, on konstruktis armeala fortresi, kom Forte Coimbra, origino dil urbo di Corumbá.

Dum la komenco di la 20ma yarcento konstruktesis fervoyo Noroeste do Brasil. Ye la 24 di oktobro 1933 Goiânia esis inaugurita e remplasis Goiás kom chef-urbo di Goiás. La konstrukturo di Brasília dum la 1950a yari por esar la chef-urbo di Brazilia anke kontributis por augmentar la populo di la regiono e por plubonigar l'infrastrukturo di voyi e fervoyi. Brasília inauguresis ye la 21 di aprilo 1960.

Dum la 1970a yari l'habitantaro di Mato Grosso komencis augmentar kun l'arivo di gauchos, catarinenses e paranaenses, personi naskinta en Rio Grande do Sul, Santa Catarina e Paraná, respektive. Gauchos, catarinenses e Paranaenses inktroduktis kultivo di soyo en la regiono di cerrado (Braziliana savano). En 1979 la sudo di Mato Grosso separesis ed esis transformita en nova stato, Mato Grosso do Sul. En 1988 l'habitantaro di la Federala Distrikto recevis por unesma foyo la yuro por elektar direkti lua guberniestri. Joaquim Roriz divenis l'unesma guverniestro di Brasília direkte elektita da lua habitanti.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo montras la reliefo di Centro-westala regiono.
Aquofalo Véu da Noiva, en Chapada dos Guimarães.

En Centro-westala regiono predominacas varma tropikala klimato kun du sezoni (sika e pluvoza) e vejetantaro di cerrado kun arbori basa e dispersita. Suli en la regiono esas generale olda e kontenas poka nutrivi por planti.

Reliefo[redaktar | edit source]

Granda parto di la regiono esas basa e plana. Nur en mikra loki l'altitudo superigas 1,000 metri. En la regiono di Pantanal Matogrossense l'altitudo ne superigas 200 metri sur la mar-nivelo ecepte en izolata monti.

Sisadek du kilometri norde Cuiabá on existas platajo kun cirkum 600 metri di altitudo nomizita Chapada dos Guimarães. Ta platajo jacas en un zono di transito inter Equatorala foresto (Amazoniana foresto) e cerrado (savano).

Vejetantaro[redaktar | edit source]

Granda parto di originala vejetantaro di regiono esis cerrado, Braziliana savano. En nordo di Mato Grosso on havas equatorala foresto. En sud-westo ed en westo til la frontieri kun Bolivia e Paraguay on havas komplexa ed inundebla vejetantaro di Pantanal, formata da mixuro di naturala pastureyo kun arbori de cerrado e de Amazoniana foresto. Dum 6 monati omnayare Pantanal subisas granda inundadi.

Klimato[redaktar | edit source]

Predominacas varma tropikala klimato kun du sezoni: sika de mayo til oktobro (vintro) e pluvoza de novembro til aprilo (fino di printempo til komenco di autuno). Averajala pluvo varias de 800 mm til 1,600 mm omnayare. En nordo di Mato Grosso on havas Equatorala klimato kun intensa pluvi. En extrema sudo di Mato Grosso do Sul havas subtropikala klimato, en qui la temperaturi povas falar infre 18ºC dum vintro[2].

Hidrografio[redaktar | edit source]

Ponto prezidanto Eurico Gaspar Dutra, inter Brazilia e Bolivia, super Paraguay fluvio.

Quar granda fluvio-baseni drenas la regiono: Paraná fluvio, Paraguay fluvio, Araguaia-Tocantins ed Amazon. En esto di la regiono, kelka riveri fluas vers São Francisco fluvio. En l'ekologiala rezerveyo Águas Emendadas kreita ye 1968 50 km de Brasília[3][4] on existas un lageto ube naskas fluvii de du hidrografiala baseni, Tocantins e Paraná.

En simpla skemo, baseno Tocantins-Araguaia okupas nord-esto de la regiono, dum ke Amazoniana baseno okupas nord-westo, Paraguay baseno okupas sud-westo e Paraná baseno okupas sud-esto.
En westo di la regiono Paraguay fluvio servas kom naturala frontiero inter Bolivia, Paraguay e Brazilia, dum ke Paraná fluvio servas kom naturala bordero kun Sao Paulo e Paraná.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Tauro de raso Nelore.

Granda parto di populo de Centro-westala regiono vivas en urbi, dum ke en extensa rurala zoni on vivas poka personi. La precipua rurala aktivesi esas edukado di boviari por furnisar karno, e l'agrokultivo di soyo en extensa domeni. Altra importanta kultivi esas rizo, kotono, kafeo e maizo en sudo e sud-esto di Goiás e sudo di Mato Grosso do Sul, arakido en sudo di Goiás, e frumento en sudo di Mato Grosso do Sul. La maxim granda urbi de la regiono esas regionala centri por komerco e servadi e koncentras kelka industrii, precipue alimenti e drinkaji, stofi, transformo di ligno e minerala produkti ed, en Goiás, anke automobili (Mitsubishi Motors) e medikamenti.

Malgre la regiono havas plu kam 4 bovi per singla habitanto e Mato Grosso kune Goiás havas 15% di tota bovi de Brazilia, naturala pastureyi de la regiono ne esas bona. L'animali qua furnisos karno esas transportata vers stato di Sao Paulo - ube pastureyi esas plu bona - por augmentar pezo.

Turismo[redaktar | edit source]

Kaskado en Bonito.

Centro-westala regiono havas diversa naturala atraktadi por turisti: Chapada dos Guimarães, Chapada dos Veadeiros, Nacionala Parko di Emas, Pantanal Matogrossense, l'urbo di Brasília e lua moderna arkitekturo, historiala urbi kom Goiás e Pirenópolis, lagi, kaverni, fluvii e kaskadi de Bonito, edc. Kelka regioni, kom Pantanal, Paraná e Paraguay fluvii e lua enfluanti, l'urbo di Bonito, Chapada dos Guimarães ed altra havas potencialo por augmentar multe ekologiala turismo o sportala peskado.

Kuntara landala produkto di Centro-westala regiono (Fonto:IBGE/2004)
Stato KLP
mili di R$
 % di
nacionala KLP
 % di
regionala KLP
KLP
per persono
 % di regionala KLP
per persono
Federala distrikto 80,517,409 3.75% 42.34% 34,510 41.7%
Goiás 50,536,490 2.35% 26.58% 8,992 16.4%
Mato Grosso 37,446,498 1.74% 19.69% 13,365 22.2%
Mato Grosso do Sul 21,642,528 1.01% 11.38% 9,557 19.7%
Centro-westala regiono 190,141,788 8.85% 100% 14,382 100%

Transporto[redaktar | edit source]

La regiono havas tri internaciona aeroportui (en Brasília, en Cuiabá ed en Campo Grande) ed un importanta regionala aeroportuo en Goiânia. Altra urbi havas mikra aeroportui min importanta. Fluviala transporto esas importanta en Paraná e Paraguay fluvii.

Importanta voyi unionas Brasília kun Santos, Sao Paulo, Campinas, Ribeirão Preto, Uberaba ed Uberlândia (BR-050), Rio de Janeiro e Belo Horizonte (BR-040), Belém do Pará e la sudo di Brazilia (BR-153), la stato di Bahia (BR-020), e l'urbo di Cuiabá (BR-070). De Cuiabá norde, la voyo BR-364 atingas l'urbi di Porto Velho en Rondônia, Rio Branco en Acre e kontinuas til la frontiero kun Peru. Sude Cuiabá, la BR-364 krucumas la sudo Goiás e la westo di Minas Gerais til atingar la bordo kun la stato di Sao Paulo.

La precipua fervoyi unionas Mato Grosso do Sul kun la westo dil Sao Paulo (Estrada de Ferro Noroeste do Brasil), la sudo di Mato Grosso kun la nordo di Sao Paulo (Ferronorte) e Brasília kun l'urbo di Sao Paulo.

Demografio[redaktar | edit source]

Horizonto di Cuiabá.

Kun 14,050,340 lojanti segun demografiala kontado 2010, equivalanta a 7% de totala habitantaro di Brazilia, Centro-westala regiono havas basa demografiala denseso: 8.75 habitanti per km². Lua totalo di habitanti esas min multa ke Minas Gerais o Rio de Janeiro, stati kun surfaci multa infre ke la regiono. Goiás esas lua maxim populoza stato, dum ke la totala habitantaro di Mato Grosso o Mato Grosso do Sul esis preske la sama ke Brasília.

Urbo Habitanti (kontado 2010)
Brasília 2,469,489
Goiânia 1,256,414
Campo Grande 766,461
Cuiabá 530,308
Aparecida de Goiânia 442,978
Anápolis 324,303
Várzea Grande 248,130
Dourados 191,638
Rondonópolis 189,975

Plu kam 50% de lua populo esas blanka, e 43% misanga. Nigra esas 5,7%. La regiono anke esas hemo por diversa indijena tribui. En Indijena Parko di Xingu, un di maxim importanta de la regiono, on vivas 20 diferenta tribui. Indijeni generale vivas de agrokultivo, peskado e chaso.

Dum e pos 1970a yari granda nombro di personi de sudo di Brazilia (paranaenses, catarinenses e gauchos, respektive de Paraná, Santa Catarina e Rio Grande do Sul) arivis en la regiono. Ta populo stimulis l'expando di agrokultivo en la regiono, specale soyo.

Referi[redaktar | edit source]

  1. IBGE. Dados divulgados do Censo 2010.
  2. http://www.cnpf.embrapa.br/pesquisa/efb/clima.htm
  3. Ecoturismo no Brasil - Planalto Central
  4. http://www.semarh.df.gov.br/semarh/site/lagoparanoa/cap12/05.htm