Paraíba

De Wikipedio
Salti al navigilo Irez a serchilo
Paraíba
Bandeira da Paraíba.svg Brasao paraiba.PNG
Chef-urbo João Pessoa
Brazil State Paraiba.svg
Surfaco 56 469,8 km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
3 996 496[1] (2018)
70,77 hab./km²
Guberniestro João Azevêdo (PSB) (2019-2022)
Posto-kodal abreviuro PB
Horala zono UTC-3
(la sama dum somero)
TNP (yaro) R$ 38.78 miliardi (2013)
Reto www.paraiba.pb.gov.br

Paraíba esas Braziliana stato. Lu havas kom vicini Rio Grande do Norte norde, Ceará weste, e Pernambuco sude. Este jacas l'Oceano Atlantiko.

Bazala fakti pri Paraíba.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Indijena populi en la litoro di Brazilia ed Uruguay, ante l'arivo di Europani.

Ante ke la Portugalani arivis en la regiono, la nuna Paraíba habitesis da indijeni de etnio Tupi e Kariri, la lasta anke nomizita Tapuia. Le Tupi dividesis en du populi: Tabajara e Potiguara, qui esis enemiki inter li. Le Tabajara esis pacifika e habitis la litoro. Le Potiguara habitis mikra regiono inter Rio Grande do Norte e Paraíba, dum ke le Kariri, habitis weste.

Dum kelka tempo pos l'arivo di Pedro Álvares Cabral en 1500, Portugalani havis poka volunto pri koloniigar Brazilia, pro ke la komerco kun India esis plu multe profitoza. Do, pirati, nome Franci, komencis extraktar la ligno pau brasil (Latine: Caesalpinia echinata), qua uzesis en Europa por produktar inko reda. La pirati divenis amiki del indijeni e kambiis vari po pau brasil.

Engenho (fabrikerio di sukro) en Paraíba, 1645.

Por kombatar la pirateso e koloniigar la regiono, Portugalana krono dividesis Brazilia en 15 heredala kapitanii, exemple la kapitanio di Itamaracá, qua enkorpigis la nuna teritorio di Paraíba e donesis a Pero Lopes de Sousa. Lopes de Sousa sendis Francisco Braga por administrar ol, ma ilu ne facis bona administrado, e remplasesis per João Gonçalves. Gonçalves fondis vilajo ed instalis plantacerii di sukrokano e fabrikerii (engenhos) por produktar sukro.

En 1574 pos atako dal indijeni a la kapitanio, lora rejulo Sebastião la 1ma di Portugal decidis dividar Itamaracá e krear la Royala Kapitanio di Paraíba e sendar expedicioni por kombatar la Franci e l'indijeni federita a li. Pos la kinesma expediciono, fine en 1584 Franci ekpulsesis, e Portugalani konstruktis du fortui e pose fondis l'urbo Nossa Senhora das Neves. En 1588 Frutuoso Barbosa, lore kapitano-chefo di la kapitanio di Paraíba, rinomizis l'urbo Filipeia de Nossa Senhora das Neves, memoriganta Felipe la 2ma di Hispania, qua lor esis anke rejulo di Portugal.

Dum la 17ma yarcento Nederlandani invadis la regiono e rinomizis l'urbo kom Frederiksstad. Li ekpulsesis de la regiono dum la yari 1650ma.

En 1755 la kapitanii di Paraíba e Ceará anexesis a la kapitanio di Pernambuco. En 1756, pro impero dal Markezo de Pombal, la kapitanio sendis ligno di bona qualeso por rikonstruktar Lisboa. En 1799 Paraíba itere separesis de la kapitanio di Pernambuco.

Pos la nedependo di Brazilia, la provinco Paraíba (antee kapitanio) partoprenis en la revolto konocita kom Kunfederuro dil Equatoro. La revolto faliis e lua chefi mortigesis. De 1848 til 1849 altra revolto, konocita kom Praieira eventis en la regiono influita dal ideali de la revolti Europana di 1848, ma anke faliis.

De oktobro til decembro 1874 eventis la revolto surnomizita Quebra-Quilos, kande l'imperiala guverno di Brazilia decidis remplasar la tradicionala sistemi di pezajo e mezuro per l'internaciona metrala sistemo, ed obligis lokala komercisti komprar o lokacar la nova mezurili. La komercisti kompris o lokacis la nova mezurili, ma transferis lia kusto a la preci di la vari. To produktis augmento di la preci e revolto di la habitanti.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Peizajo de la parko statala Pedra da Boca, havanta entote 157,26 hektari.

Havanta entote 56 584,6 km², surfaco equivalanta olta di Kroatia, Paraíba esas un ek la min granda stati de Brazilia. Lua reliefo esas variata, de plana regioni en la litoro, depresi geografiala en regioni doplanda ed, inter la du, la planajo Borborema, kun altitudi inter 300 metri e 800 metri. La maxim multa roki formacesis cirkume 2,5 miliard yari ante nun. La monto maxim alta esas Pico do Jabre, havanta 1.197 metri di altitudo.

Lua klimato esas tropikala, kun intensa suno en sumero e intensa pluvi en vintro. En sertão regiono (westo di stato) la klimato esas miarida. La sikesi en ca regiono povas durar dum plu kam un yaro.

La maxim vasta fluviala baseno apartenas a la fluvio Piranhas.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

L'agrokultivo di sukrokano esas la precipua ekonomikal agado del stato.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Estimativas da população residente no Brasil e Unidades da federação com data de referência em 1º de julho de 2018. (PDF) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. URL vidita ye la 2ma di januaro 2019.