Rondonia

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Rondônia
Bandeira de Rondônia.svg Brasão de Rondônia.svg
Chef-urbo Porto Velho
Brazil State Rondonia.svg
Surfaco 237 590,5 km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
1 768 204[1] (2015)
7.44 hab./km²
Guberniestro Confúcio Moura (PMDB)
Posto-kodal abreviuro RO
Horala zono UTC-4
Reto www.rondonia.ro.gov.br

Rondonia esas un ek la 27 stati di Brazilia. Ol jacas an la Norda regiono di la lando. Lua vicina stati esas Amazonas norde, Mato Grosso este, ed Acre weste. Sude e sud-weste jacas Bolivia.

Ol esas la maxim populizita stato de la Norda Regiono, e nune subdividesas en 52 municipi. La maxim populizita esas lua chef-urbo, Porto Velho.

Bazala fakti pri Rondonia.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Til la 17ma yarcento nur poka kristana misioni establisis en la teritorio di la nuna Rondonia. En 1752 l'unesma vicerejo di Brazilia, Antônio Rolim de Moura Tavares, fondis l'urbo Vila Bela da Santíssima Trindade en la nuna stato Mato Grosso, por koloniigar la regiono segun establisis la kontrato di Madrid. En 1772, Francisco de Melo Palheta departis de Belém adsude, exploris la fluvii Madeira, Mamoré e Guaporé ed extensis til Santa Cruz de la Sierra, en la nuna Bolivia.

Pos la dekado di la minado di oro e pos la nedependo di Brazilia, la regiono perdis importo til la komenco dil ekonomiala "ciklo dil kaucho", qua atraktis multa migranti de la Nord-estala regiono di Brazilia por laborar en la extraktado di latexo de kauchukofigieri qui kreskis en la foresto. Pos pakti kun Bolivia e Peru pri lua frontieri en la regiono, e kambie recevar la regiono Acre de Bolivia, Brazilia aceptis konstruktar la ferovoyo Madeira-Mamoré, qua permisus Bolivia exportacar vari tra Braziliana teritorio. La konstrukto di la ferovoyo adportis nov impulso a la enmigro vers la regiono.

En 1943, dum la duesma mondomilito, Rondonia separesis de Amazonas e Mato Grosso e divenis federala teritorio di Brazilia sub la nomo Federala Teritorio di Guaporé. La teritorii administresis per guberniestri indikita dal prezidanto di la republiko. La teritorio recevis lua nuna nomo Rondonia en 1956, homaje a Cândido Mariano da Silva Rondon, marshalo Braziliana qua instalis l'unesma linei di telegrafilo en la regiono dum la yari 1910ma.

Dum la yari 1970ma e 1980ma, la habitantaro di Rondonia kreskis pro l'arivo di multa migranti de la sudo di Brazilia, note de Paraná e Rio Grande do Sul.

En 1981, dum la militistala rejimo en Brazilia, la federala teritorio di Rondonia transformesis en stato. Kolonelo Jorge Teixeira de Oliveira, qua guvernabis la teritorio, divenis l'unesma guberniestro dil stato til aprilo 1985, kande sucedesis da Ângelo Angelim,[2] la lasta guberniestro ne elektita direte dal populo. En 1986 la populo di Rondonia unesmafoye elektis la guberniestro dil stato: Jerônimo Santana elektesis e guvernis til 1990.

Dum la yari 1990ma kreskis la trafiko di drogi en la frontiero kun Bolivia e kelka politikisti del stato akuzesis pri korupto e pri mantenar ligili kun la drogo-komercisti.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Rondonia dividita segun regioni e municipi. Rede esas lua chef-urbo, Porto Velho.

Cirkume 66% de la surfaco di Rondonia jacas inter l'altitudi 100 m e 300 m, 30% jacas inter 300 m e 800 m, e 4% jacas infre 100 m di altitudo. La reliefo havas poka kurvi, e la maxim basa tereni jacas an la baseno dil rivero Guaporé.

La precipua klimato esas la tropikala kun kurta sezono sika. La mezavalora pluvozeso yarala varias de 1.900 mm sude til 2.500 mm norde. La mezavalora temperaturi superiras 26ºC dum tota yaro. Poka foyi dum la yaro la temperaturi falas infre 18°C - kande to eventas, ta extraordinarajo nominesas friagem ("koldeso"). En Porto Velho, la mezavalora pluvozeso superiras 2.000 mm omnayare e la mezavalora humideso dil aero superiras 80% preske omna dii.

Fluvio en l'Indijena Rezerveyo Kanindé.

Cirkume 70% del stato kovresas per l'equatorala foresto Amazoniana kun richa biodiverseso, e la cetera 30% esas savano. Tamen, la destruktado di la foresti por expansar l'agrokultivo e la minado, note pos la yari 1980ma, esas nune granda koncerno. Parto de la vejetantaro protektesas en la Nacionala Parko di Pacaás Novos (kun 765 000 hektari, kreita en 1979), en forestala rezerveyi, en indijena rezerveyi, ed en rezerveyi por l'extraktado di kauchuko ed altra forestala produkturi.

Rivero Jamari.

La precipua fluvii del stato esas fluvio Madeira e lua enfluanti: Guaporé, Mamoré, Abunã, Jamari, Machado (o Ji-Paraná), e Roosevelt. Ante arivar en Porto Velho, la fluvio Madeira havas entote 18 aquofali, qui ne permisas la navigado. Pos Porto Velho ol esas navigebla til la fluvio Amazon, e to permisis krear la "aquovoyo dil fluvio Madeira", qua permisas transportar soyo, maizo e sukro til la portuo Itacoatiara, en la stato Amazonas.[3]

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

L'Agrokultivo (precipua produkturi: ligno, soyo, kafeo, kakao, rizo, manioko, maizo) kontributas multe por la Totala nacionala produkturo dil stato. L'edukado di bovaro, l'industrio di nutrivi e l'extraktado di ligno e minerali ank esas importanta. La Totala nacionala produkturo dil stato esis R$ 23,5 miliardi, qui reprezentis 11,7% de la TNP di la Norda Regiono di Brazilia, e 0,62% de la TNP di la naciono.

Rondônia esas la 5ma maxim granda produktero di kafeo e la 3ma maxim granda produktero di kakao de Brazilia, e la 2ma maxim granda produktero di fazolo, maizo e soyo de la Norda Regiono di Brazilia.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Segun la demografiala kontado di 2010, Rondonia havis 1 562 409 habitanti, di qui 1 149 180 habitis urbala regioni. Esis 795 157 viri e 767 252 mulieri. Plua kam 40% del habitanti dil stato ne naskis ibe.[4] La maxim multa migranti venis de la regioni Sud-estala (217 424 personi) e Suda (168 526 personi). Altra 4 689 personi esas stranjeri. La kontado ank indikis ke 1 286 993 habitanti evante 5 yari o pluse - equivalanta a 96,02% de lua habitantaro - savis lektar e skribar.[5]

Segun religio, la demografiala kontado di 2010 indikis ke 47,6% de la habitantaro esas katolika, 33,8% esis evangeliala, 0,6% esis spiritisti, 3,7% praktikis altra religii, e 14,3% deklaris ne havar religio.


La maxim granda urbi di [[{{{lando}}}]] (2016) La maxim granda urbi di Rondônia (2016)
Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro
1ma Porto Velho [[{{{provinco1}}}]] [[{{{regiono1}}}]] 520 000 11ma [[{{{nomo11}}}]] [[{{{provinco11}}}]] [[{{{regiono1}}}]] {{{hab11}}}
2ma Ji-Paraná [[{{{provinco2}}}]] [[{{{regiono2}}}]] 132 667 12ma [[{{{nomo12}}}]] [[{{{provinco12}}}]] [[{{{regiono12}}}]] {{{hab12}}}
3ma Ariquemes [[{{{provinco3}}}]] [[{{{regiono3}}}]] 107 345 13ma [[{{{nomo13}}}]] [[{{{provinco13}}}]] [[{{{regiono13}}}]] {{{hab13}}}
4ma Vilhena [[{{{provinco4}}}]] [[{{{regiono4}}}]] 95 745 14ma [[{{{nomo14}}}]] [[{{{provinco14}}}]] [[{{{regiono14}}}]] {{{hab14}}}
5ma Cacoal [[{{{provinco5}}}]] [[{{{regiono5}}}]] 87 877 15ma [[{{{nomo15}}}]] [[{{{provinco15}}}]] [[{{{regiono15}}}]] {{{hab15}}}
6ma Rolim de Moura [[{{{provinco6}}}]] [[{{{regiono6}}}]] 56 664 16ma [[{{{nomo16}}}]] [[{{{provinco16}}}]] [[{{{regiono16}}}]] {{{hab16}}}
7ma Jaru [[{{{provinco7}}}]] [[{{{regiono7}}}]] 55 806 17ma [[{{{nomo17}}}]] [[{{{provinco17}}}]] [[{{{regiono17}}}]] {{{hab17}}}
8ma Guajará-Mirim [[{{{provinco8}}}]] [[{{{regiono8}}}]] 47 048 18ma [[{{{nomo18}}}]] [[{{{provinco18}}}]] [[{{{regiono18}}}]] {{{hab18}}}
9ma Ouro Preto do Oeste [[{{{provinco9}}}]] [[{{{regiono9}}}]] 39 840 19ma [[{{{nomo19}}}]] [[{{{provinco19}}}]] [[{{{regiono19}}}]] {{{hab19}}}
10ma Buritis [[{{{provinco10}}}]] [[{{{regiono10}}}]] 38 450 20ma [[{{{nomo20}}}]] [[{{{provinco20}}}]] [[{{{regiono20}}}]] {{{hab20}}}
Porto Velho 2 09072007.jpg
Porto Velho
Duplicação.jpg
Ji-Paraná
[[Arkivo:{{{imajo3}}}|180px]]
Ariquemes
[[Arkivo:{{{imajo4}}}|180px]]
Vilhena
Fonto: [6]


Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. ESTIMATIVAS DA POPULAÇÃO RESIDENTE NO BRASIL E UNIDADES DA FEDERAÇÃO COM DATA DE REFERÊNCIA EM 1º DE JULHO DE 2015 (en Portugalana). IBGE. URL vidita ye la 28ma di julio 2016.
  2. JORGE TEIXEIRA DE OLIVEIRA. FGV-CPDOC. URL vidita ye la 10ma di septembro 2017.
  3. A Hidrovia do Rio Madeira - Portogente
  4. Censo brasileiro de 2010 (2010). Proporção de pessoas não naturais do município e proporção de pessoas não naturais da Unidade da federação, ordenados por pessoas não naturais do município, segundo as Unidades da Federação - 2010 (en Portugalana). (PDF) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE). URL vidita ye la 1ma di julio 2012.
  5. (2012) Censo Demográfico 2010: Características da População e dos Domicílios: Resultados do Universo. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE). URL vidita ye la 13ma di decembro 2014.
  6. Eroro: template:cite web: Vu mustas precize definar la parametri url e title (1ma di julio 2015) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. URL vidita ye la 23ma di januaro 2016.