Rondonia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Rondônia
Bandeira de Rondônia.svg Brasão de Rondônia.svg
Chef-urbo Porto Velho
Brazil State Rondonia.svg
Totala surfaco 237 590,5 km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
1 768 204[1] (2015)
7.44 hab./km²
Guberniestro Confúcio Moura (PMDB)
Posto-kodal abreviuro RO
Horala zono UTC-4
KLP (yaro) R$ 29.36 miliardi (2013)
Reto www.rondonia.ro.gov.br

Rondonia esas un ek la 27 stati di Brazilia. Ol jacas en la Norda regiono di la lando. Lua vicina stati esas Amazonas norde, Mato Grosso este, ed Acre weste. Sude e sud-weste jacas Bolivia.

Bazala fakti pri Rondonia.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Til la 17ma yarcento nur poka kristana misioni establisis en la teritorio di la nuna Rondonia. En 1752 l'unesma vicerejo di Brazilia, Antônio Rolim de Moura Tavares, fondis l'urbo Vila Bela da Santíssima Trindade en la nuna stato Mato Grosso, por koloniigar la regiono segun establisis la kontrato di Madrid. En 1772, Francisco de Melo Palheta departis de Belém adsude, exploris la fluvii Madeira, Mamoré e Guaporé ed extensis til Santa Cruz de la Sierra, en la nuna Bolivia.

Pos la dekado di la minado di oro e pos la nedependo di Brazilia, la regiono perdis importo til la komenco dil ekonomiala "ciklo dil kaucho", qua atraktis multa migranti de la Nord-estala regiono di Brazilia por laborar en la extraktado di latexo de kauchukofigieri qui kreskis en la foresto. Pos pakti kun Bolivia e Peru pri lua frontieri en la regiono, e kambie recevar la regiono Acre de Bolivia, Brazilia aceptis konstruktar la ferovoyo Madeira-Mamoré, qua permisus Bolivia exportacar vari tra Braziliana teritorio. La konstrukto di la ferovoyo adportis nov impulso a la enmigro vers la regiono.

En 1943, dum la duesma mondomilito, Rondonia separesis de Amazonas e Mato Grosso e divenis federala teritorio di Brazilia sub la nomo Federala Teritorio di Guaporé. La teritorii administresis per guberniestri indikita dal prezidanto di la republiko. La teritorio recevis lua nuna nomo Rondonia en 1956, homaje a Cândido Mariano da Silva Rondon, marshalo Braziliana qua instalis l'unesma linei di telegrafilo en la regiono dum la yari 1910ma.

Dum la yari 1970ma e 1980ma, la habitantaro di Rondonia kreskis pro l'arivo di multa migranti de la sudo di Brazilia, note de Paraná e Rio Grande do Sul.

En 1981, dum la militistala rejimo en Brazilia, la federala teritorio di Rondonia transformesis en stato. Kolonelo Jorge Teixeira de Oliveira, qua guvernabis la teritorio, divenis l'unesma guberniestro dil stato til aprilo 1985, kande sucedesis da Ângelo Angelim,[2] la lasta guberniestro ne elektita direte dal populo. En 1986 la populo di Rondonia unesmafoye elektis la guberniestro dil stato: Jerônimo Santana elektesis e guvernis til 1990.

Dum la yari 1990ma kreskis la trafiko di drogi en la frontiero kun Bolivia e kelka politikisti del stato akuzesis pri korupto e pri mantenar ligili kun la drogo-komercisti.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Rondonia dividita segun regioni e municipi. Rede esas lua chef-urbo, Porto Velho.

Cirkume 66% de la surfaco di Rondonia jacas inter l'altitudi 100 m e 300 m, 30% jacas inter 300 m e 800 m, e 4% jacas infre 100 m di altitudo. La relevo havas poka kurvi, e la maxim basa tereni jacas en la baseno dil rivero Guaporé.

La precipua klimato esas la tropikala kun kurta sezono sika. La mezavalora pluvozeso yarala varias de 1.900 mm sude til 2.500 mm norde. La mezavalora temperaturi superiras 26ºC dum tota yaro. Poka foyi dum la yaro la temperaturi falas infre 18°C - kande to eventas, ta extraordinarajo nominesas friagem ("koldeso"). En Porto Velho, la mezavalora pluvozeso superiras 2.000 mm omnayare e la mezavalora humideso dil aero superiras 80% preske omna dii.

Fluvio en l'Indijena Rezerveyo Kanindé.

Cirkume 70% del stato kovresas per l'equatorala foresto Amazoniana kun richa biodiverseso, e la cetera 30% esas savano. Tamen, la destrukto di la foresti por expansar l'agrokultivo e la minado, note pos la yari 1980ma, esas nune granda koncerno. Parto de la vejetantaro protektesas en la Nacionala Parko di Pacaás Novos (kun 765 000 hektari, kreita en 1979), en forestala rezerveyi, en indijena rezerveyi, ed en rezerveyi por l'extraktado di kauchuko ed altra forestala produkturi.

Rivero Jamari.

La precipua fluvii del stato esas fluvio Madeira e lua enfluanti: Guaporé, Mamoré, Abunã, Jamari, Machado (o Ji-Paraná), e Roosevelt. Ante arivar en Porto Velho, la fluvio Madeira havas entote 18 aquofali, qui ne permisas la navigado. Pos Porto Velho ol esas navigebla til la fluvio Amazon, e to permisis krear la "aquovoyo dil fluvio Madeira", qua permisas transportar soyo, maizo e sukro til la portuo Itacoatiara, en la stato Amazonas.[3]

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

L'Agrokultivo (precipua produkturi: ligno, soyo, kafeo, kakao, rizo, manioko, maizo) kontributas multe por la kuntara landala produkto dil stato. L'edukado di bovaro, l'industrio di nutrivi e l'extraktado di ligno e minerali ank esas importanta. La kuntara landala produkto dil stato esis R$ 23,5 miliardi, qui reprezentis 11,7% de la KLP di la Norda Regiono di Brazilia, e 0,62% de la KLP di la naciono.

Rondônia esas la 5ma maxim granda produktero di kafeo e la 3ma maxim granda produktero di kakao de Brazilia, e la 2ma maxim granda produktero di fazolo, maizo e soyo de la Norda Regiono di Brazilia.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. ESTIMATIVAS DA POPULAÇÃO RESIDENTE NO BRASIL E UNIDADES DA FEDERAÇÃO COM DATA DE REFERÊNCIA EM 1º DE JULHO DE 2015 (en Portugalana). IBGE. URL vidita ye la 28ma di julio 2016.
  2. JORGE TEIXEIRA DE OLIVEIRA. FGV-CPDOC. URL vidita ye la 10ma di septembro 2017.
  3. A Hidrovia do Rio Madeira - Portogente