Brasilia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Brasília
{{{Lokala_nomo}}}
Montagem Brasília.jpg
Kelk imaji pri Brasília.
Bandeira do Distrito Federal (Brasil).svg Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg
Flago di Brasilia Blazono di Brasilia
Lando: Flag of Brazil.svg Brazilia
Regiono: Centro-westala
Stato:
Informo:
Fondita en: 21ma di aprilo 1960
Fondita da: {{{FonditaDa}}}
Latitudo: 15°50'16"S
Longitudo: 47°42’48"W
Altitudo: 1,172 m
Surfaco: 5,802 km²
Habitanti: 2,914,830[1] (2015)
Denseso di habitantaro: 502.39 hab./km²
Disto de [[{{{Chefurbo}}}]]: {{{Distanco}}} km
Horala zono: UTC{{{Horala_zono}}}
Urbestro: Rodrigo Rollemberg (guberniestro)
Mapo:
Mapo di Brasília
o Brasília
Retosituo:
http://www.df.gov.br

Brasilia (en Portugalana, Brasília) esas chef-urbo di Brazilia. Lua totala habitantaro esis 2,914,830 personi en 2015[1]. Lua totala surfaco esas 5,802 km². Ol esas l'unika urbo dil Federala Distrikto di Brazilia.

Nacionala Kongreso di Brazilia, en Brasilia.

Projetita en 1956 da urbanisto Lúcio Costa kun Oscar Niemeyer kom chef-arkitekto e Roberto Burle Marx kom responsebla pri lua peizaji e gardeni, ol inauguresis en 1960. Ol nomizesis, quale la lando, pro Latina vorto brasilium, la nomo di reda-tinta ligno importacita a Roma del Oriento.

Brasília koncentras la sideyi de la tri povi di Brazilia: exekutiva (en la palaco Planalto), legifala (en la Nacionala Kongreso) e judiciala (en la Supra Korto). Existas anke 124 stranjera ambasadeyi en la urbo.[2]

En 2007 UNESCO deklaris l'urbo Mondala Patrimonio di la Homaro.

Historio[redaktar | edit source]

Ja en 1716 Markezo de Pombal, lore chefministro di Portugal, konsideris importanta transferar la sideyo di la guvernerio di Brazilia vers regiono litorofore. En 1821 José Bonifácio de Andrada e Silva sugestis la nomo "Brasilia" por futura chef-urbo di lando.

Projeto di Brazilia, kreita da Lucio Costa.

L'unesma konstituco di la republiko en 1891 imperis la konstrukturo di nova chef-urbo por Brazilia. En 1956, sub la konstituco di 1946, Juscelino Kubitschek instalis komiso por studiar quale esus la maxim bona loko por konstruktar la nova chef-urbo. Un regiono de Goiás frontiere kun Minas Gerais selektesis. Pos 41-monata verki, ye la 21ma di aprilo 1960 Brasília inauguresis. Dum la sequanta yari legifala e judiciala povi, ministerii, exterlanda ambasadeyi e la sideyo multa di statala entraprezi transferesis vers Brasília.

Dum sequanta yari, l'urbo kreskis rapide, sen sequar lua originala urbala projeto, kreita dal arkitekto Lucio Costa e nomizita Plano Piloto ("jerma plano"). Granda quarteri, konocita en Portugalana kom cidades-satélite ("satelital urbi"), konstruktesis distante 14 km o pluse de la Plano Piloto. Komence la "satelital urbi" esis povra quarteri habitita dal masonisti qui verkis en la konstrukturo. Nune multa esis preske nedependanta urbi kun importanta servadi, exemple skoli, hospitali, komerco, oficeyi, edc, por lua habitantaro.

Quale Putrajaya en Malaizia e Naypyidaw en Myanmar, Brasília esas un ek la maxim nova projetita chef-urbi del mondo.

Geografio[redaktar | edit source]

Ponto Juscelino Kubitschek de Oliveira, super lago Paranoá.

Brasília jacas a 15°50'16"S, 47°42'48"W, kun altitudi inter 1,000 e 1,200 metri super marala nivelo. Lua reliefo ordinare esas plana kun poka kolineti. La savano di Brazilia, nomizita cerrado, esas lua plantaro originala. En kelka regioni existas planti, quale gimnospermi adportita de altra regioni di Brazilia.

Existas cirkume 150 speci di planti en tota la Federala Distrikto, la maxim multa del ekosistemo cerrado. L'abato di arbori por expansar l'agrokultivo esas serioza: Unesco kalkulas ke cirkume 57% de l'originala vejetantaro qua existis dum la 1950a yari ne plus existas.

La klimato di Brasília esas tropikala Aw kun mezvalora yarala temperaturo di 18ºC. La mezvalora pluvozeso yarala esas 1,540 mm, koncentrata de oktobro til aprilo. Dum la sika sezono (mayo til septembro) ordinare l'aerala humideso povas falar infre 30%, multa infre kam Mondal Organizuro pri Saneso konsideras bona, to esas 60%.

La riveri di Brasília ne desaparas dum la sika sezono, por recevar subtera aqui. Por augmentar la quanto di aquo disponebla e furnisar ol a l'urbo konstruktesis l'aquobarilo Paranoá, qua havas entote 40 km² di surfaco, maxima profundeso di 48 metri e perimetro di 80 km.

Ponto Juscelino Kubitscheck, anke konocita kom Ponto JK.
Ponto Juscelino Kubitscheck, anke konocita kom Ponto JK.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Suda Bankala Sektoro.
Noktal imajo dil komercala centro Shopping Conjunto Nacional.

La precipua ekonomial agadi di Brasília esas servadi (note guvernala servadi, telekomunikala, bankala e financala, produktado e vendi di nutrivi, amuzala ed advokatala servadi) vice l'industriala agadi, pro lua stando kom chefurbo di Brazilia. L'origini de lua KLP esas 54.8% de publika servadi, 28.7% de altra servadi, 10.2% de l'industrio, 6.1% de la komerco, e 0.2% de agrokultivado.[3]

Ultre politikala centro, Brasília ank esas importanta ekonomiala centro: lua KLP esas R$ 99 miliardi, o 3.76% de la KLP di Brazilia. Pro lua titulo di Mondala Patrimonio di la Homaro donita da UNESCO, Brasília decidis stimular nepolutanta industrii, quale la produktado di komputera programifi, cinemo e video*, gemologio, ed altri.

Brasília esis la 45ma maxim kustoza urbo del mondo por vivar en 2012; en 2010 esis la 70ma. Ol esis min kustoza kam Sao Paulo (la 12ma) e Rio de Janeiro (la 13ma).

Demografio[redaktar | edit source]

La habitantaro di Brasília kreskis mezvalore 14,4% omnayare dum l'unesma yardeko pos lua inauguro, entote 285% di kresko de 1960 til 1970. Dum la 1970a yari ol kreskis mezvalore 8,1% omnayare, entote 115,52% di kresko. Segun l'originala projeto lua habitantaro esabus min kam 500 mil habitanti en 2000, ma fakte ol atingis ta nombro ja en 1970, ed en 2000 lua habitantaro ja esis plu kam 2 milion habitanti. En 1960 48% de la habitantaro vivis en la regiono Plano Piloto. En 1991 nur 13.26% vivis ibe. L'indexo pri humana developeso dil urbo esis 0.824 en 2010,[4] e nur 4.35% de lua habitanti ne savas lektar e skribar.[5] La sociala neegaleso di Brasília esas la 4ma maxim granda de Brazilia e la 16ma maxim granda del mondo, segun raporto dal Unionita Nacioni.[5]

Granda parto de la habitantaro di Brazilia esas migranti qui venis de la Nord-estala e de la Sud-estala regioni di Brazilia,[6] ed anke stranjeri qui laboras en l'ambasadeyi. Segun la demografiala kontado di 2010, preske la duimo (exakte 46,27%) de lua habitantaro ne naskis ibe, ed esis precipue de Goiás, Minas Gerais e Bahia.[6]

Panoramo di Brasília, vidita de la Turmo di Televiziono.
Panoramo di Brasília, vidita de la Turmo di Televiziono.

Transporto[redaktar | edit source]

L'aeroportuo di Brasília.
Staciono por interstatala autobusi.

Brasília havas moderna aeroportuo internaciona, qua esas la 3ma maxim okupata di Brazilia, pos l'internaciona aeroportui de Sao Paulo e Rio de Janeiro. En 2007 l'aeroportuo traktis 11,119,872 voyajinti.[7] Ol jacas cirkume 11 km de la centro dil urbo. En 2014 ol expansesis, e nune havas entote 28 ponti por embarko. La expanso en lua substrukturo plugrandigis lua operacala kapaceso de 15 milion ante, til 21 milion voyajanti en 2014. Depos 2012 ol administresas da privata kompanio InfrAmerica.

Ok federala chosei unionas Brasília kun altra chefurbi e regioni di Brazilia, quale la BR-040 (kun Belo Horizonte e Rio de Janeiro), la BR-050 (qua unionas ol kun Uberlândia, Ribeirão Preto e São Paulo), la BR-080 (qua unionas ol kun la BR-153, la nomizita Belém-Brasília), etc.[8] Lua nova staciono por interstatala autobusi inauguresis en 2010, e povas traktar cirkume 140,000 voyajanti omnadie. Ol jacas proxim la du linei di urbala fervoyo del urbo.

Brasília havas du linei di urbala fervoyo (Oranja lineo e Verda lineo), entote kun 42 km e 24 stacioni. Kelka lokala linei di autobusi permisas ank uzar l'urbala fervoyo kun diskonto en lua tarifo.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 IBGE (en (Portugalana)). IBGE. URL vidita ye la 2ma di julio 2016.
  2. Lista do Corpo Diplomático e Organismos Internacionais. Cerimonial, Ministério das Relações Exteriores. URL vidita ye la 18ma di agosto 2011.
  3. GDP – Division – Federal District. Gdf.df.gov.br. URL vidita ye la 17ma di aprilo 2010.
  4. (2010) Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil. Atlas do Desenvolvimento Humano. Programa das Nações Unidas para o Desenvolvimento (PNUD).
  5. 5.0 5.1 Brasília contrasta riqueza e desigualdade após quase 50 anos de existência. UOL.
  6. 6.0 6.1 (2010) Tabela 631 - População residente, por sexo e lugar de nascimento. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística.
  7. Airport Statistics for 2007 http://www.infraero.gov.br/upload/arquivos/movi/mov.operac.1207.pdf
  8. Vias de acesso a Brasília. URL vidita ye la 3ma di julio 2016.