Rio de Janeiro (urbo)

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Rio de Janeiro (urbo)
Montagem RJ.jpg
Kelk imaji pri Rio de Janeiro.
Bandeira da cidade do Rio de Janeiro.svg Brasão da cidade do Rio de Janeiro.svg
Flago di Rio de Janeiro Blazono di Rio de Janeiro
Lando: Flag of Brazil.svg Brazilia
Stato: Rio de Janeiro
Informo:
Latitudo: 22º54'10" S
Longitudo: 43º12'28" N
Altitudo: 2 m
Surfaco: 1,182.3 km²
Habitanti: 6 429 923[1] (2013)
Denseso di habitantaro: 5.438,5 hab./km²
Disto de Brasília: 1.148 km
Horala zono: UTC-3
(UTC-2 dum la somero)
Urbestro: Marcelo Crivella
Mapo:
Mapo di Rio de Janeiro (urbo)

Rio de Janeiro (pronuncez Riyu de Janeiru), en Brazilia, esas la chefurbo di la samnoma stato Rio de Janeiro. Ol jacas an la litoro, ye 420 km este dil urbo Sao Paulo, e ye 1140 km sude di la Braziliana chefurbo, Brasilia. Rio havis 6 323 037 habitanti segun kontado en 2010[2].

Laguno Rodrigo de Freitas, en sudal regiono dil urbo.

Rio de Janeiro esas la maxim konocata Braziliana urbo en la tota mondo[3], e la precipua turistala destineso di la lando danke sua plaji: Copacabana, Ipanema, Leblon, Sao Conrado, Barra da Tijuca. Altra punti turistala: Sukra Pano (Portugalane, Pão de Açucar), Kristo Redemtero, Foresto di Tijuca (qua havas surfaco de 14.8 km²), la Katedralo Metropolala, e diversa historiala monumenti. Altra famoza turistala atraktivo esas lua karnavalo, kun paradi di Samba-skoli (kelki bone konocata esas Mangueira, Salgueiro, Beija-Flor de Nilópolis, edc).

Ma l'urbo esas anke un del maxim importanta Braziliana portui (la duesma komercala portuo en la lando) e havas importanta aeroportuo internaciona (Aeroportuo Internaciona Tom Jobim). Anke komerco, servado, industrio e financo esas importanta ekonomial agadi.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

La bayo di Guanabara deskovresis ye la 1ma di januaro 1502 dal Portugalana Gaspar de Lemos. Gaspar missupozis ke l'eniro di la bayo esas fluviala boko e nomizis la regiono Rio de Janeiro ("Rivero di Januaro").

Pos la deskovro, nula koloniigero havis intereso pri la regiono til ke Franca koloniigeri arivis: en 1555 la Franci, komandata da Nicolas Durand de Villegaignon, esforcis okupar la regiono e fondis Fort Coligny per France Antarctique. En 1563 la Franci ekpulsesis dal Portugalani, qui pose konstruktis plura fortifikuri an la bayo di Guanabara.

Estácio de Sá fondas Rio de Janeiro (pikto de la 19ma yarcento).

Ye la 1ma di marto 1565 l'urbo Rio de Janeiro, an la westala rivo di la bayo, fondesis da Estácio de Sá. La originala nomo dil urbo, São Sebastião do Rio de Janeiro, relatis la lora rejulo di Portugal, Sebastianus la 1ma (qua regnis de 1557 til 1578); il naskis ye la 20ma di januaro 1554, qua esis la festo-dio di Santa Sebastianus.

Rio esis la chef-urbo di Brazilia de 1763 (koloniala periodo en la Braziliana historio) til 1960. Kun la nedependo di Brazilia, ol divenis chef-urbo di Brazilian imperio e koncentris l'ekonomiala richeso e la politikala vivo di la lando, dum ke la provinco Rio de Janeiro divenis richa pro kultivo di sukrokano en Campos e kafeo en la valo dil fluvio Paraíba do Sul[4]. Lor la republiko, ol perdis politikala povo por Minas Gerais e Sao Paulo[4] ed ekonomiala forco por Sao Paulo.

Rio de Janeiro en 1844.

L'urbo kreskis rapide dum la fino di la 19ma yarcento, danke enmigrado e l'arivo da ex-sklavi, atraktata da labor-okazioni. De 1872 til 1890 lua habitantaro duopleskis, de 274 mil til 522 mil habitanti dum ta periodo[4]. La rapida kresko di povreso augmentis l'habiteyo-krizo dil urbo. Povra quarteri kreskis proxim la centro, ed aparis epidemii di diversa morbi, quale flava febro, variolo, kolero ed altri. En l'unesma yardeko dil 20ma yarcento diversa sanesala kampanii extirpis ta morbi, ma ofte oli ne juis bona acepto dal populo.

Ye la 21ma di aprilo 1960 prezidanto Juscelino Kubitschek inauguris Brasilia, nuna chef-urbo di la lando, e de ta dio til la 15ma di marto 1975 l'urbo divenis la mikra stato Guanabara, konsistanta ek un unika urbo, Rio de Janeiro.

Ye la 15ma di marto 1975 la stato Guanabara desaparis, kunfuzita kun la stato Rio de Janeiro, e l'urbo Rio de Janeiro divenis la chefurbo dil stato Rio de Janeiro. Ye la 5ma di marto 1979 inauguresis lua unesma lineo di metropoliteno*.

En 1992 l'urbo esis eventeyo por la Konfero pri Ambiento* e Developado di l'Unionita Nacioni, plu konocata kom Eco-92 o Rio-92, kun la partopreno di 175 landi. En 2002 eventis nova konfero, Rio+20.[5] Ye la 2ma di oktobro 2009 Rio de Janeiro elektesis kom la eventeyo di l'Olimpiala Ludi por 2016.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Panoramo pri la suda regiono dil urbo Rio de Janeiro.
Panoramo pri la suda regiono dil urbo Rio de Janeiro.
Satelitala fotografuro pri Rio de Janeiro.
Aeral imajo pri la restinga Marambaia, kun la quartero Sepetiba che la horizonto.

Rio de Janeiro okupas la dextra rivo di la bayo di Guanabara e kelka insuli, exemple Paquetá e l'insuli Fundão e Governador, ed expansis tra streta plani, inter monti e kolini. La montareto Serra da Tijuca separas la sudala de la nordala quarteri del urbo.

Lua litoro esas longa de 197 km, ed inkluzas plua kam 100 insuli ed insuleti kun entote 37 km². Ol povas dividesar en tri parti: weste jacas la bayo di Sepetiba, sude jacas l'Atlantika Oceano, ed este la bayo di Guanabara. La regiono proxim la bayo di Sepetiba esas plana, e l'unika importanta geografiala punto ibe esas la restinga (longa e streta insulo formacita ek sedimenti di sablo paralele a la litoro) di Marambaia, qua separas la bayo di Sepetiba del Atlantiko. La litoro dil Atlantiko esas extensa, kun parti plana e parti montoza. Ibe jacas la rokoza insuli Cagarras, qui distas 5 km de la quartero Ipanema ed esas nestifeyo por marala uceli. Fine la litoro an la bayo di Guanabara esas plana, nerekta e havas multa insuli, exemple l'insulo Governador, la maxim extensa del urbo, kun 29 km².

La klimato dil urbo esas tropikala kun influi dil Atlantiko e dil altitudo en kelka quarteri. Pro la proximeso kun l'oceano e la humideso, la temperaturi en l'atmosfero varias poke. La someri esas varma e pluvoza, kelkafoye kun tempesti. La maxima temperaturo de la historio dil urbo mezuresis en la quartero Santa Cruz: 43,2°C.

Transporto e voyi[redaktar | redaktar fonto]

Staciono Cinelândia di l'urbala fervoyo Linha 1.
Paromo por pasajeri qua ligas Rio de Janeiro a Niterói.

Rio di Janeiro havas 3 linei di urbala fervoyo, entote kun 41 stacioni[6] e 57 km. La triesma lineo (de la staciono General Osório an la quartero Ipanema, til la staciono Jardim Oceânico an la quartero Barra) inauguresis en 2016 justatempe por l'Olimpiala Ludi en l'urbo. Nune on povas irar direte de la nordala quartero Tijuca (staciono Uruguai) til Barra en cirkume 30 minuti.[7]

L'urbo anke havas 440 autobuso-linei, 258-kma fervoyala reto kun 108 stacioni, e paromo-sistemo qua ligas l'urbo a Niterói ed al insulo Paquetá. Existas plu kam 1.3 milion automobili registrigita en l'urbo. En 2016, ante l'Olimpiala Ludi, inauguresis moderna 28-kma tramvetura lineo nomizita VLT (pronuncez 've-ele-te'), qua ligas l'aeroportuo Santos Dumont a la staciono por autobusi Rodoviária Novo Rio.[8] En 2016 ank inauguresis l'unesma linei di granda autobusi, nomizita BRT, qui povas transportar til 270 pasajeri singlafoye e cirkulas precipue en voyi rezervita di larja avenui, sen mixar kun la trafiko di automobili.

Inaugurala voyajo dil tramveturo VLT.
Staciono di autobusi del sistemo BRT, en la quartero Barrra.

La Ponto Rio-Niterói, longa de 14.8 km, super la bayo di Guanabara, ligas l'urbo a Niterói e funcionas kom importanta ligilo a chosei quala la BR-101, qua ligas Rio de Janeiro ad Espírito Santo ed a nord-estala stati, ed anke a la litoro di São Paulo, en la sudo. Altra importanta chosei esas la choseo Dutra (qua ligas l'urbi Rio de Janeiro e Sao Paulo, e nedirete a la stati dil sudo di Brazilia), e la choseo Rio-Petrópolis (qua duras preter Petrópolis e ligas Rio de Janeiro a Belo Horizonte e Brazilia). Lua maxim longa avenuo esas Avenida Brasil ("Avenuo Brasil"), longa de plu kam 50 km, qua ligas l'extrema westo dil urbo a la portuo e nedirete a la centrala regiono dil urbo. Existas altra du importanta expresa chosei en la urbo: la "Reda choseo" (Linha Vermelha) qua funcionas kom ligilo del centro di Rio de Janeiro a l'aeroportuo Tom Jobim e la urbi Duque de Caxias, São João de Meriti e Nova Iguaçu; e la "Flava choseo" (Linha Amarela) qua ligas la quartero Barra da Tijuca kun la Reda choseo.

Kelka turistala punti[redaktar | redaktar fonto]

Plaji Leblon (sinistre) ed Ipanema.
Muzeo pri Arto di Rio de Janeiro (MAR)
  • Plaji: Copacabana, Ipanema, Leblon, São Conrado, Barra da Tijuca, Prainha, Arpoador, Recreio dos Bandeirantes, Flamengo, Botafogo, Urca, Praia Vermelha, Grumari
  • Muzei: Museu Nacional de Belas Artes, Museu da República, Museu Histórico Nacional, Museu de Arte Moderna, Museu da Chácara do Céu (en la quartero Santa Tereza), Muzeo pri Arto di Rio de Janeiro (MAR), e ceteri.
  • Kirki: Metropolala Katedralo (konstruktita en 1972), Kirko Nia Siorino de Candelária ("Nossa Senhora da Candelária", 1775-1811), Kirko Santa Franciscus di Penitenco ("Igreja de São Francisco da Penitência", 1657-1772), Monakeyo Santa Benediktus ("Mosteiro de São Bento", 1633-1798), e ceteri.
  • Sukra Pano
  • Kristo Redemtero
  • Nacionala Parko di Tijuca
  • Zoologiala Gardeno
  • Botanikala Gardeno
  • Futbal- Stadio Mário Filho (Maracanã), konstruktita en 1950
  • Stadio Nilton Santos (“Engenhão”), konstruktita por la Tot-Amerika Ludi di 2007.
  • La regiono di Cinelândia, en la centro dil urbo
  • Quartero Santa Teresa
  • Quartero Lapa (cirkum la centro dil urbo) e la centro dil urbo
  • L'insulo Paquetá (sur la bayo di Guanabara)
  • Sambódromo (Samba-defileyo, ube singlayare eventas grandioza Karnavalo-paradi en februaro).
  • La fuorto di Copacabana, de ube on povas vidar tota la quartero Copacabana ed un mikra militala muzeo.
Panoramo kun la monto Corcovado (sinistre), Sukra Pano (centre) e la monti Dois Irmãos (dextre).
Panoramo kun la monto Corcovado (sinistre), Sukra Pano (centre) e la monti Dois Irmãos (dextre).

Religio[redaktar | redaktar fonto]

Segun demografiala kontado en 2000, 60.71% de la habitanti profesis katolikismo, 17.65% profesis evangeliala religii, 13.33% deklaris su senreligia, e 3.44% profesis spiritismo.

Kelka famoza Braziliani qui habitis o habitas l'urbo Rio de Janeiro[redaktar | redaktar fonto]

Fratal urbi[redaktar | redaktar fonto]

Amerika Europa Azia ed Afrika
Flag of Mexico.svg Mexikia México Flag of the Netherlands.svg Nederlando Amsterdam Flag of the Philippines.svg Filipini Batangas City
Flag of Nicaragua.svg Nikaragua Managua Flag of Russia.svg Rusia St. Peterburg Flag of Japan.svg Japonia Kobe
Flag of Venezuela.svg Venezuela Caracas Flag of Poland.svg Polonia Warszawa[9] Flag of Tunisia.svg Tunizia Tunis
Flag of Chile.svg Chili Puerto Varas Flag of Portugal.svg Portugal Santo Tirso e Vila Nova de Gaia Flag of South Korea.svg Sud-Korea Seoul
Flag of Bolivia.svg Bolivia La Paz Flag of Spain.svg Hispania Barcelona e Santa Cruz de Tenerife Flag of Turkey.svg Turkia Istanbul
Flag of the United States.svg Usa Miami Flag of France.svg Francia Montpellier Flag of Israel.svg Israel Tel Aviv
Flag of the United States.svg Usa Oklahoma City Flag of the United Kingdom.svg Unionita Rejio Liverpool Flag of India.svg India Mumbai
Flag of the United States.svg Usa Newark Flag of France.svg Francia Paris Flag of South Africa.svg Sudafrika Durban
Flag of the United States.svg Usa Atlanta Flag of Portugal.svg Portugal Lisboa Flag of Lebanon.svg Libano Beirut
Flag of Canada.svg Kanada Vancouver[10] Flag of Spain.svg Hispania Madrid[11] Flag of Morocco.svg Maroko Kasablanka
Flag of Argentina.svg Arjentinia Buenos Aires Flag of Ukraine.svg Ukraina Kyiv, [12] Flag of Nigeria.svg Nigeria Lagos
Flag of Brazil.svg Brazilia Belo Horizonte[13] Flag of Romania.svg Rumania Bucarest[14] Flag of Senegal.svg Senegal Rufisque[15]
Flag of Brazil.svg Brazilia Natal[16] Flag of Portugal.svg Portugal Guimarães[17] Flag of the People's Republic of China.svg PR Chinia Beijing
Flag of Armenia.svg Armenia Yerevan

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Stadii Maracanã e Maracanãzinho.
  1. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística - IBGE. Estimativa Populacional 2013.
  2. Censo Populacional 2010 Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística - IBGE
  3. Cidade do Rio de Janeiro Portal IG Escola
  4. 4,0 4,1 4,2 COARACY, Vivaldo. Memória da cidade do Rio de Janeiro (en Portugalana). Rio de Janeiro: Livraria José Olympio Editora, 1955. 584 pg. 1 vol.
  5. Wagner de Cerqueira e Francisco. Eco 92. URL vidita ye la 24ma di julio 2012.
  6. Sobre o metrôrio - Metrô Rio. URL vidita ye la 27ma di septembro 2017.
  7. (25ma di marto 2017) Passageiros do metrô do Rio já podem ir da Tijuca à Barra sem trocar de trem. R7. URL vidita ye la 27ma di septembro 2017.
  8. VLT - prefeitura.rio. URL vidita ye la 27ma di septembro 2017.
  9. Miasta partnerskie Warszawy um.warszawa.pl Biuro Promocji Miasta
  10. Rio 2016. Rio 2016.
  11. Mapa Mundi de las ciudades hermanadas www.munimadrid.es
  12. Lei Municipal do Rio de Janeiro 3152 de 2000 - Wikisource (en Portugalana)
  13. http://spl.camara.rj.gov.br/spldocs/pl/2006/pl0980_2006_008195.pdf
  14. Lei Municipal do Rio de Janeiro 3152 de 2000 - Wikisource (en Portugalana)
  15. Lei Municipal do Rio de Janeiro 3152 de 2000 - Wikisource (en Portugalana)
  16. Leis sancionadas e vetos (21 de janeiro de 2008). Lei n.º 4.752/2008. Câmara Municipal do Rio de Janeiro. Página visitada em 26 de outubro de 2008.
  17. Lei nº 2.643/1998. Câmara Municipal do Rio de Janeiro. Página visitada em 26 de dezembro de 2008.