Venezuela

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Venezuela
República Bolivariana de Venezuela
Flag of Venezuela.svg [[Arkivo:|90px]]
Flago di Venezuela Blazono di Venezuela
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Gloria al Bravo Pueblo
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
LocationVenezuela.svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Caracas
· Habitanti: 2,097,400 (federala distrikto) (2009)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Caracas
· Habitanti: {{{Habitanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Hispaniana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Nicolás Maduro
· Prezidanto (serbo): {{{Serbiana_prezidanto}}}
· Prezidanto (kroato): {{{Kroata_prezidanto}}}
· Prezidanto (Bosno): {{{Bosna_prezidanto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
Chefo di la Kongreso dil Populo: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· Generala-guberniestro: {{{Generala_guberniestro}}}
· [[{{{Nomo_listo_chefo_guverno}}}|{{{Titulo_chefo_guverno}}}]]: {{{chefo_guverno}}}
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (33ma granda)
· Totala: 916,445 km²
· Aquo: 0,32%
Habitanti: (40ma granda)
· Totala: 26,814,843 (2009)
· Totala: {{{Habitanti}}} (2009)
· Denseso di habitantaro: 30,2 hab./km²
· Denseso di habitantaro: {{{Denseso di habitantaro}}} hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Bolivar fuerte
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .ve
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: katolikismo, 90%
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Venezuela, oficale Bolivariana Republiko di Venezuela esas lando qua jacas en nordo di Sud-Amerika. Lua vicina landi esas Guyana en esto, Brazilia en sudo, e Kolumbia en sud-westo e westo. En nordo jacas Karibeano. Lua chef-urbo esas Caracas.

Bazala fakti pri Venezuela

Historio[redaktar | edit source]

 Precipua artiklo: Historio di Venezuela

Homala okupeso di nuna Venezuela probable komencis cirkum 15,000 yari ante nun. Indijena populo inkluzis Akaué, Mariche ed altra tribui. En 1498 dum lia triesma vojajo a Amerika, Cristoforo Colombo navigis alonge Venezuelana litoro. Ta expediciono deskovris l'insuli Cubagua e Margarita.

Hispania komencis koloniigar la regiono en 1522. En la mezo di 16ma yarcento cirkum 2.000 Hispaniani vivis en Venezuela. Li komencis explorar oro en Yaracuy, unesme kun sklavi indijeni, e pos kun Afrikana sklavi. En la 18ma yarcento on komencis kultivar kakao kun la verko di Afrikana sklavi. En 1717 Venezuela divenis parto de la Vicerejio di Nova Granada. Ol divenis la Generala Kapitanio di Venezuela en 1777.

Ye 19 di aprilo 1810 pos l'invado di Hispania da Franciani, la membri di Venezuelana cabildo (lokala kongreso di guvernerio) ne agnoskis generala-kapitano Vicente Emparan kom legitima guverniestro, ed establisis guvernala uniono, l'Amerikana Konfederuro di Venezuela, ke juras fideleso a Fernando 7ma, Hispana rejulo renversita da Franciani. Ta cabildo establisis simila unioni en altra provinci di Venezuela, kom en Barcelona. Kun la tempo, un grupo favorebla a la nedependo, formacita da Francisco de Miranda, António José de Sucre e Simón Bolívar, ganis forco en la cabildo. En 5 di julio 1811 Francisco de Miranda deklaris la nedependo, ed establisis la Republiko di Venezuela. Ante la nedependo, ye oktobro 1810, ja komencis interna milito, por Maracaibo, Guayana e la distrikto di Coro ne aceptar la cabildo di Caracas. Pos diversa kombati kontre forci loyala a Hispania, fine en 24 di julio 1823 Hispaniana mar-armeo esis vinkita en la batalio di lago Maracaibo. De 1820 til 1830 Venezuela esis parto di Granda Kolumbia.

En 1908 eventis stato-stroko komandita da generalo Juan Vicente Gómez, ke guvernis lando tri foyi til 1935. Dum l'Unesma mondomilito esis deskovrita granda quanto di petrolo en lando. Pos la Duesma mondomilito granda enmigro de suda Europa (specale de Hispania, Italia e Portugal) e de vicina e povra landi modifikis forte la populo di lando. En 1947 lando aprobis konstituco qua grantis yuro por votar a mulieri.

Politiko[redaktar | edit source]

Venezuela esas republiko. Nuna konstituco aprobesis la 15ma di decembro 1999 e promulgesis la 20ma di decembro sam yaro. La prezidanto esas chefo di stato ed anke chefo di guvernerio.

Legifala povo kompozesas da nacional asemblajo kun 165 membri e unika chambro. La maxim alta korto di judiciala povo esas la supra judicieyo, kompozata da 32 membri.

Geografio[redaktar | edit source]

Pico Bolívar, sen nivo.
Mapo di Venezuela kun subdividuri e precipua voyi.

La teritorio di Venezuela jacas en norda misfero, proxim Equatoro. En nordo jacas Karibeano ed Atlantiko, en westo jacas Andi, en centro, esto e parto di sudo jacas plana regioni, kun fluvii ke facas parto di la baseni di Orinoco ed Amazon. En granda parto dil sudo di lando, til la frontieri kun Brazilia e Guyana jacas la regiono konocita kom Guyana skudo, un di maxim anciena rokada formacadi di Tero, kompozata da anciena roki kun altitudi infre 3,000 metri. La maxim alta monto di lando esas Pico Bolívar en l'Andi, kun 4,978 metri di altitudo.

La klimato en granda parto dil teritorio esas tropikala kun du sezoni: sika de oktobro til marto, e pluvoza de aprilo til septembro. En la regiono konocata kom llanos ta klimato e la vejetantaro esas simila a la savano. En litoro ed en Karibean insuli la klimato esas sika proxim la klimato di dezerti. Ja en la regiono di Guayana en sudo, pluvo atingas averaje 2,500 mm omnayare. En la regiono di Andi la temperaturi povas falar infre 0ºC ed okurar nivo dum vintro.

Ekonomio[redaktar | edit source]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Venezuela

Venezuela havas la 5ma maxim granda ekonomio de Latinid Amerika segun KLP, pos Brazilia, Mexikia, Arjentinia e Kolumbia.

Demografio[redaktar | edit source]

La habitantaro di lando superigas 28 milioni lonjanti, di qui 94% vivas en urbi. La precipua esas lua chef-urbo, Caracas, kun plu kam 5.9 milioni habitanti.

Segun demografiala kontado, en 2011 88% de la habitantaro esis kristani, precipue katoliki (71%), e l'altra 17% esis protestanti. Venezuelani sen religio esis 8%, e cirkum 3% havas altra religii.

Kulturo[redaktar | edit source]

Andrés Bello, un di precipua autori de Venezuelana literaturo.

Literaturo di Venezuela komencis dum kolonial epoko kun poezio e kroniki. Andrés Bello (poeto e gramatikisto) esis la maxim important skriptisto di ta epoko. Pos nedependo, poeto Rafael María Baralt divenis l'unesma Latinamerikana skriptisto ad okupar fotelo en la Royal akademio di Hispana linguo.

Dum romantikismo aparis skriptisti quale Juan Antonio Pérez Bonalde ed Eduardo Blanco. Altra importanta skriptisti de la 19ma yarcento esis Nicanor Bolet Peraza, Daniel Mendoza, Fermín Toro e Cecilio Acosta. Dum modernist epoko, aparis Manuel Díaz Rodríguez, Luis Urbaneja Achelpohl, ed altra. Altra importanta skriptisti de la 20ma yarcento esas José Rafael Pocaterra, Andrés Eloy Blanco, Arturo Uslar Pietri, Miguel Otero Silva, Mariano Picón Salas, Guillermo Meneses, Adriano González León, Antonia Palacios, José Antonio Ramos Sucre, Salvador Garmendia, Francisco Lazo Martí, Rafael Cadenas, José Ignacio Cabrujas, e Víctor Bravo.

Diferanta de altra Sud-Amerikana landi, la maxim populara sporto en Venezuela esas basbalo. Basketbalo e futbalo anke esas populara, malgre min kam basbalo.

Referi[redaktar | edit source]


LocationSouthAmerica.png
Landi en Sud-Amerika
Arjentinia | Bolivia | Brazilia | Chili | Kolumbia | Equador | Guyana | Panama | Paraguay | Peru | Surinam | Trinidad e Tobago | Uruguay | Venezuela
dependanta teritorii: Falklandi | Franca Guyana