Venezuela

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Venezuela
República Bolivariana de Venezuela
Flag of Venezuela.svg Coat of arms of Venezuela.svg
Flago di Venezuela Blazono di Venezuela
Nacionala himno:
Gloria al Bravo Pueblo
LocationVenezuela.svg
Urbi:
Chefurbo: Caracas
· Habitanti: 2 097 400 (federala distrikto) (2009)
Precipua urbo: Caracas
Lingui:
Oficala lingui: Hispaniana
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Nicolás Maduro
Surfaco: (33ma granda)
· Totala: 916 445 km²
· Aquo: 0,32 %
Habitanti: (40ma granda)
· Denseso di habitantaro: 30,2 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Bolivar fuerte
Veho-latero: dextre
ISO: VE
VEN
862
Reto-domeno: .ve*
Precipua religio: katolikismo, 90%


Venezuela, oficale la Bolivariana Republiko di Venezuela esas lando qua jacas an la nordo di Sud-Amerika. Lua vicina landi esas Guyana este, Brazilia sude, e Kolumbia sud-weste e weste. Norde jacas Karibia. Lua chef-urbo esas Caracas.

Bazala fakti pri Venezuela

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Venezuela

Homala okupeso di nuna Venezuela probable komencis cirkume 15 000 yari ante nun. Inter l'indijena populi qui vivis ibe esis l'Akaué, Mariche ed altri. En 1498 dum lua triesma vojajo a Amerika, Cristoforo Colombo navigis alonge la nuna litoro di Venezuela. Ta expediciono deskovris l'insuli Cubagua e Margarita.

Hispania komencis koloniigar la regiono en 1522. En la mezo di la 16ma yarcento cirkume 2.000 Hispaniani vivis en Venezuela. Li komencis explorar oro en Yaracuy, unesme kun sklavi indijeni, e pose kun Afrikana sklavi. Dum la 18ma yarcento li komencis kultivar kakao kun la laboro dil Afrikana sklavi. En 1717 Venezuela divenis parto de la Vicerejio di Nova Granada. Ol divenis la Generala Kapitanio di Venezuela en 1777.

Ye la 19ma di aprilo 1810 pos l'invado di Hispania dal Franci, la membri dil cabildo (lokala kongreso di guvernerio) di Venezuelana ne agnoskis generala-kapitano Vicente Emparan kom legitima guberniestro, ed establisis guvernala uniono, l'Amerikana kunfederuro di Venezuela, qua juris fideleso a Fernando la 7ma, Hispana rejulo revokita dal Franciani. Ta cabildo establisis simila unioni en altra provinci di Venezuela, exemple en Barcelona. Pos kelka tempo, la grupo favorebla a la nedependo, formacita per Francisco de Miranda, António José de Sucre e Simón Bolívar, ganis povo en la cabildo. Ye la 5ma di julio 1811 Francisco de Miranda deklaris la nedependo, ed establisis la Republiko di Venezuela. Ante la nedependo, ye oktobro 1810, ja komencabis interna milito, pro la provinci Maracaibo, Guayana e la distrikto Coro ne aceptir la cabildo di Caracas. Pos diversa kombati kontre forci loyala a Hispania, fine ye la 24ma di julio 1823 Hispana mar-armeo vinkesis en la batalio di lago Maracaibo. De 1820 til 1830 Venezuela formacis parto de la Granda Kolumbia.

En 1908 eventis stato-stroko komandita da generalo Juan Vicente Gómez, qua guvernis lando tri foyi til 1935. Dum l'Unesma mondomilito deskovresis granda quanto di petrolo en la lando. Pos la Duesma mondomilito eventis granda enmigro de sudal Europani (note de Hispania, Italia e Portugal) e de povra landi vicina. To modifikis forte la habitantaro di la lando. En 1947 lando aprobis konstituco qua grantis yuro por votar a la mulieri.

= Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Legifala palaco, en Caracas.
La Casona, prezidantala palaco en Caracas.

Venezuela essas prezidantala republiko. La prezidanto esas chefo di stato ed anke chefo di guvernerio. La nuna konstituco aprobesis ye la 15ma di decembro 1999 e promulgesis ye la 20ma di decembro sam yaro. Segun ol, la prezidanto elektesas dal populo por 6-yara mandato e povas rielektesar senlimita foyi.

La legifala povo konsistas ek la nacional asemblajo, qua havas unika chambro kun 167 deputati pos la yaro 2015 (ante esis 165 deputati). La deputati elektesas por 5-yara periodo.

La maxim alta korto di la judiciala povo esas la supra judicieyo, konsistanta ek 32 membri qui servas dum 12 yari.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Pico Bolívar, sen nivo.
Mapo di Venezuela kun subdividuri e precipua voyi.

La teritorio di Venezuela jacas an la norda misfero, proxim l'Equatoro. Norde jacas Karibia ed Atlantiko, weste jacas Andi, e centre, este e parti de la sudo jacas plana regioni, kun fluvii quin facas parto di la baseni dil fluvii Orinoco ed Amazon. En granda parto dil sudo di la lando til la frontieri kun Brazilia e Guyana jacas la regiono konocita kom "skudo di Guyana", un ek la maxim anciena rokoza formacadi de la Tero, kompozata per anciena roki kun altitudi infre 3.000 metri. La maxim alta monto di la lando esas Pico Bolívar en l'Andi, kun 4.978 metri di altitudo.

La klimato en granda parto dil teritorio esas tropikala kun du sezoni: sika de oktobro til marto, e pluvoza de aprilo til septembro. En la regiono konocata kom llanos la klimato e la vejetantaro esas simila a la savano. En la litoro ed en Karibiana insuli, la klimato esas sika, quale la klimato di dezerti. Sude, en la regiono Guayana, la mezavalora pluvozeso essas 2.500 mm omnayare. En la regiono di Andi la temperaturi povas falar infre 0ºC e nivar dum vintro.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Venezuela

Venezuela havas la 5ma maxim granda ekonomio de Latin-Amerika segun KLP, pos Brazilia, Mexikia, Arjentinia e Kolumbia.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

La habitantaro di lando superiras 28 milion habitanti, di qui 94% vivas en urbi. La precipua esas lua chef-urbo, Caracas, kun plu kam 5.9 milioni habitanti.

Segun la demografiala kontado de 2011, 88% de la habitantaro esis kristani, note katoliki (71%), e l'altra 17% esis protestanti. Venezuelani sen religio esis 8%, e cirkume 3% havas altra religii.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Literaturo[redaktar | redaktar fonto]

Andrés Bello, un ek la precipua skriptisti de Venezuelana literaturo.

La literaturo di Venezuela komencis dum kolonial epoko kun poezio e kroniki. Andrés Bello (poeto e gramatikisto) esis la maxim important skriptisto de ta epoko. Pos la nedependo, poeto Rafael María Baralt divenis l'unesma Latin-Amerikana skriptisto qua okupis fotelo en la Royal Akademio pri Hispana linguo.

Dum l'epoko di literaturala romantikismo, aparis skriptisti quale Juan Antonio Pérez Bonalde ed Eduardo Blanco. Altra importanta skriptisti de la 19ma yarcento esis Nicanor Bolet Peraza, Daniel Mendoza, Fermín Toro e Cecilio Acosta. Dum modernist epoko, aparis Manuel Díaz Rodríguez, Luis Urbaneja Achelpohl, ed altri. Altra importanta skriptisti de la 20ma yarcento esas José Rafael Pocaterra, Andrés Eloy Blanco, Arturo Uslar Pietri, Miguel Otero Silva, Mariano Picón Salas, Guillermo Meneses, Adriano González León, Antonia Palacios, José Antonio Ramos Sucre, Salvador Garmendia, Francisco Lazo Martí, Rafael Cadenas, José Ignacio Cabrujas, e Víctor Bravo.

Muziko[redaktar | redaktar fonto]

Paro dansas joropo.
La kantisto Simón Días.

La muziko di Venezuela mixas elementi Europani ed Afrikani. La muzikala stilo música llanera uzas instrumenti quale gitaro, harpo, maracas (ludosonalii) e bandolas (gitareti), e konsideresas la muziko nacionala di Venezuela. Simón Díaz esis la maxim konocita kantisto e kompozisto di música llanera.

Altra tradicionala muzikala stilo konocesas kom gaita, e havas Afrikana influo, dum ke la lokala formo di valso konocita kom vals venezolano havas Europana origino. Kelka varii de la danso Joropo, konsiderata la nacionala danso di Venezuela, dansesas segun la ritmo di vals venezolano.

La ritmi de Karibia, quale salsa e merengue, ed anke pop e hip hop, esas populara por la habitantaro. Rock, heavy metal, reggae e ska esas populara por la yuneso.

Sporto[redaktar | redaktar fonto]

Diferante de altra Sud-Amerikana landi, la maxim populara sporto en Venezuela esas basbalo. Basketbalo e futbalo anke esas populara, malgre min kam basbalo.

Referi[redaktar | redaktar fonto]


LocationSouthAmerica.png
Landi en Sud-Amerika
Arjentinia | Bolivia | Brazilia | Chili | Kolumbia | Equador | Guyana | Panama | Paraguay | Peru | Surinam | Trinidad e Tobago | Uruguay | Venezuela
dependanta teritorii: Falklandi | Franca Guyana