Surinam

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Surinam
Republiek Suriname
Flag of Suriname.svg Coat of arms of Suriname.svg
Flago di Surinam Blazono di Surinam
Nacionala himno:
God zij met ons Suriname
Suriname in its region.svg
Urbi:
Chefurbo: Paramaribo
· Habitanti: 242 946 (2002)
Precipua urbo: Paramaribo
Lingui:
Oficala lingui: Nederlandana. Altra lingui anke esas oficale agnoskata regionale
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Dési Bouterse
Surfaco: (91ma granda)
· Totala: 163 821 km²
· Aquo:  ? %
Habitanti: (167ma granda)
Pluse informi:
Valuto: Dolaro di Surinam
Veho-latero: sinistre
ISO: SR
SUR
740
Reto-domeno: .sr*
Precipua religio: Kristanismo, Hinduismo, Animismo


Surinam esas lando qua jacas en Sud-Amerika. Lua vicina landi esas Franca Guyana adeste, Brazilia adsude, e Guyana adweste. Adnorde jacas Oceano Atlantiko. Ol esas la min granda nedependanta lando di Sud-Amerika.

Kulturale, ol konsideresas parto de Karibia

Bazala fakti pri Surinam

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Surinam
Arawak-indijeni, 1880.

Surinam ja habitesis cirkum 3,000 yari aK. Unesma habitanti esis populo Arawak, nomadi qui vivis en litoro de chaso e pesko. Pose arivis populo Karib, qua konquestis l'Arawaki. Li establisis vilajeti apud la fluvio Marowijne (Maroni) ed en la savano doplande.

Dum la 16ma yarcento Franci, Hispani ed Angli vizitis la regiono di la nuna Surinam. Un yarcento pose, Nederlandani establisis plantacerii en la regiono. L'Angli esforcis pri krear kolonio e kultivar tabako en 1630, ma faliis, ed en 1666 Nederlandani riokupis la teritorio. Li introduktis Afrikana sklavi en la regiono, qui kultivis kafeo, kakao, sukrokano e kotono en plantacerii alonge la fluvii.

Sklaveso abolisesis en 1863, ma sklavi ne divenis komplete libera til 1873, pos 10-yara periodo di transito. Kande li divenis komplete libera, la ex-sklavi abandonis rurala regioni e migris vers Paramaribo.

En 1954 Surinam recevis partala autonomeso de Nederlando. En 1973 lokala guvernerio komencis negocii pri nedependo, qua eventis nur ye la 25ma di novembro 1975. L'unesma prezidanto di lando esis Johan Ferrier, kun Henck Arron kom chefministro.

Ye la 25ma di februaro 1980 eventis stato-stroko komandita da Dési Bouterse, qua revokis Ferrier e proklamis Surinam socialista republiko. Bouterse revokesis de povo ye la 15ma di agosto 1980 ma en 1982 il rivenis a povo por poka dii.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Nacional Asemblajo di Surinam.
Prezidantala palaco en Paramaribo.

Surinam esas prezidantala republiko. La prezidanto esas chefo di stato ed anke chefo di guvernerio. Il elektesas da adminime 2/3 de la membri dil Parlamento por 5-yara periodo. Se la nomo dil prezidanto ne esas generala konsento por 2/3 de la parlamentani, l'Asemblajo dil Populo kunvokesas. L'Asemblajo dil Populo formacesas per la membri de la Nacional Asemblajo plu la reprezenteri de municipi elektita en l'antea nacional elekti.

La legifala povo konsistas ek la Nacional Asemblajo, qua havas unika chambro kun 51 membri qui elektesas dal populo por 5-yara periodo. La nuna konstituco adoptesis la 30ma di septembro 1987.

Judiciala povo konsistas ek la Supra Korto o Judiciala Korto, qua surveyas lokala judiciisti. La membri de la Supra Korto elektesas dal prezidanto por dumviva tempo.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Peizajo apud fluvio en Surinam.

Surinam havas tropikala klimato, e lua temperaturi ne varias multe dum la yaro. Cirkume 80% di la lando kovresas per equatorala foresto, note en la sudo, kun dispersita regioni kovrata per savano, note proxim la frontiero kun Brazilia.

Existas du montari en lando: Bakhuys, e Van Asch Van Wijck. La maxim alta monto di la lando esas Julialatop, kun 1.286 metri di altitudo.

Granda parto di lua habitantaro vivas proxim la litoro, qua havas 386 km de extenso. Lua landala frontieri esas 597 km kun Brazilia, 510 km kun Franca Guyana, e 600 km kun Guyana.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Surinam

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Indiani en Surinam, fino dil 19ma yarcento.

Segun demografiala kontado en 2012 Surinam havis 541 638 habitanti[1], di qui 27.4% esas Indiana-Surinamani, 21.7% esas Marroni (decendanti di sklavi kun kelka mixado kun indijeni), 15.7% esas mestici de Afrikani ed Europani ("Kreoli"), 13.7% esas Javana-Surinamani, 13.4% esas mestici di plura rasi, e 8.2% apartenas ad altra grupi. Chiniani e lua decendanti esis 40.000 en 2011. Cirkume 90% de la habitantaro vivas en Paramaribo od en la litoro. En 2005 328.300 Surinamani vivis en Nederlando, qui reprezentis 2% de la habitantaro di Nederlando.

La precipua religio dil habitantaro esas kristanismo (48.4% en 2012),[2] sive katoliki, sive protestanti. Multa Marroni praktikas Winti, Afrikan-Amerikana religio. Hindui esas 22.3% de la habitantaro[2]. Mohamedani esas 19.3% de la habitantaro.[2]

Lingui[redaktar | redaktar fonto]

Nederlandana linguo esas l'unika linguo oficala, e la linguo dil eduko, guvernero, administrado, e jurnalaro.[3] Plua kam 60% de la habitantaro parolas Nederlandana kom matrala linguo,[4] e preske tot altra habitanti parolas Nederlandana kom duesma linguo. Ol esas l'unika lando en Sud-Amerika qua parolas Nederlandana, ed esas membro de l'Uniono por la Nederlandana linguo (Nederlandse Taalunie) depos 2005. Sranantongo, lokala kreola linguo, parolesas da Kreoli ed usesas kom lingua franca per mult altra grupi, kune la Nederlandana.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
  1. Census statistieken 2012. Statistics-suriname.org. URL vidita ye la 13ma di julio 2014.
  2. 2,0 2,1 2,2 2012 Suriname Census Definitive Results. Algemeen Bureau voor de Statistiek - Suriname.
  3. "Suriname" (en Angla). The World Factbook. URL vidita ye la 4ma di agosto 2013.
  4. (2005). Het Nederlandse taalgebied (en Nederlandana). Nederlandse Taalunie. URL vidita ye la 4ma di novembro 2008.


LocationSouthAmerica.png
Landi en Sud-Amerika
Arjentinia | Bolivia | Brazilia | Chili | Kolumbia | Equador | Guyana | Panama | Paraguay | Peru | Surinam | Trinidad e Tobago | Uruguay | Venezuela
dependanta teritorii: Falklandi | Franca Guyana