Equador

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Equador
República del Ecuador
Flag of Ecuador.svg Coat of arms of Ecuador.svg
Standardo di Equador Blazono di Equador
Nacionala himno:
Salve, oh Patria
LocationEcuador.svg
Urbi:
Chefurbo: Quito
Precipua urbo: Guayaquil
Lingui:
Oficala lingui: Hispana
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· prezidanto: Lenín Moreno
Surfaco: (66ma granda)
· Totala: 283 561 km²
· Aquo: 4 %
Habitanti: (55ma granda)
· Totala: 16 815 320 (2018)
· Denseso di habitantaro: 59,08 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Dolaro di Usa
Veho-latero: dextre
ISO: EC
ECU
218
Reto-domeno: .ec*
Precipua religio: katolikismo
Oficala retosituo: http://www.presidencia.gob.ec/, http://www.turismo.gob.ec/, https://educacion.gob.ec/, http://www.culturaypatrimonio.gob.ec/, http://www.cancilleria.gob.ec/


Equador esas lando en Sud-Amerika. Lua vicina landi esas Kolumbia adnorde, e Peru adeste ed adsude . Adweste jacas l'Oceano Pacifiko.

Bazala fakti pri Equador.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Equador

Dum plua kam 8.000 yari til nun diversa populi vivis en Equador, exemple la 'kulturo La Tolita', qua habitis la sudo di la nuna Kolumbia e la nordo di Equador, de cirkume 600 aK til cirkume la yaro 200. De la yaro 600 til cirkume 1534 existis an la suda litoro la kulturo Manteño, qua esis l'unesma populo de la regiono qua vidis l'arivo di Hispania.

Ruini del imperio Inkao en Cañar.

Equador ank esis parto dil imperio Inkao. L regiono okupesis dal Hispani depos 1531, kande Francisco Pizarro kaptis Atahualpa e konquestis tota imperio. Dum koloniala periodo Equador esis parto dil Vice Rejio di Lima e pos dil Vice Rejio di Nueva Granada.

Ye la 9ma di oktobro 1820 Guayaquil divenis l'unesma urbo qua divenis nedependanta de Hispana imperio. La lando divenis komplete nedependanta ye la 24ma di mayo 1822, kande Antonio José de Sucre vinkis Hispani che la batalio di Pichincha. Pos la batalio, Equador unionis su kun Granda Kolumbia, lando kreita da Simón Bolívar, ma en 1830 ol divenis nedependanta republiko.

L'unesma prezidanto di la lando esis Juan José Flores, naskinta en Venezuela. Pos periodo di nestabileso kun militistala diktatoresi, Gabriel García Moreno unionis la lando dum la yari 1860ma, suportita dal katolik eklezio.

En 1941 komencis konflikto kun Peru pri la frontiero en la regiono di Amazonia. Nur ye la 13ma di mayo 1999 la frontiero inter la du landi fine establisesis. De 1972 til 1979 militisti guvernis la lando. Ye la la 29ma di aprilo 1979 sub nova konstituco eventis prezidantal elekti. Jaime Roldós Aguilera vinkis kun plua kam 1 milion voti.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Palaco Carondelet, sideyo dil Exekutiva povo (prezidanteso).
Legifala palaco (Palacio Legislativo) di Equador.

La povo politikala en Equador subdividesas en 5 branchi: Exekutiva povo, legifala povo, Judiciala povo, l'Elektala povo e la Funciono di Transparenteso e Kontrolo Sociala. La nuna konstituco di la lando aprobesis en 2008 per referovoto.

De lua nedependo til nun, Equador sempre esabas prezidantala republiko. La prezidanto esas la chefo di stato e la chefo di guvernerio, ed elektesas dal populo por 4-yara periodo. Lu indikas la 25 ministri dil stato.

La legifala povo, kun sideyo en Quito, konsistas ek la parlamento (Nacional Asemblajo) qua havas unika chambro kun 130 membri, qui elektesas dal populo por 4-yara periodo.

Segun la Konstituco, la maxim alta korto dil judiciala povo esas la Supra Korto, qua konsistas ek 21 judiciisti qui elektesas por 9-yara periodo dal Judiciala Konsilistaro (Consejo de la Judicatura). La prezidanto di ca korto elektesas dal altra judiciisti e reprezentas la korto dum 3 yari.

Administrala subdividuro[redaktar | redaktar fonto]

Equador havas 24 provinci: (provincias):
Azuay, Bolivar, Cañar, Carchi, Chimborazo, Cotopaxi, El Oro, Esmeraldas, Galapagos, Guayas, Imbabura, Loja, Los Rios, Manabi, Morona-Santiago, Napo, Orellana, Pastaza, Pichincha, Santa Helena, Santo Domingo de los Tsáchilas, Sucumbios, Tungurahua e Zamora-Chinchipe.

L'insuli Galapagos, en Pacifiko, anke apartenas ad Equador.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Satelital imajo pri Equador.

Equador jacas inter la latitudi 2°N e 5°S, e la longitudi 75°W e 92°W. L'Andi trairas la lando de nordo til sudo paralele a la litoro, e dividas la kontinentala regiono en 3 parti:

  • La Costa (litoro) esas la basa tereni an la westo di la lando, apud Pacifiko.
  • La Sierra esas l'alta tereni del Andi.
  • L'Amazonia, anke konocata kom El Oriente (l'oriento), kovresas dal equatorala foresto ed okupas preske komplete l'estala duimo di la lando, ma havas nur 5% de lua tota habitantaro.

L'arkipelago Galapagos formacas unika regiono.

Equador esas la lando kun la maxim granda quanto di fluvii e riveri per quadrata kilometro. Este de la lando la riveri formacas la baseno dil Amazon, exemple la rivero Mataje, qua partale formacas naturala frontiero kun Kolumbia. La fluvii weste de Andi fluas vers Pacifiko.

Equador havas aktiva volkani. Lua maxim alta monto esas volkano Chimborazo, kun 6 130 metri di altitudo.

Malgre jacar proxim l'Equatoro, Equador ne havas nur l'equatorala klimato. Pro l'influi de Andi la klimato esas multe variema.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Equador

L'ekonomio di Equador esas la 8ma maxim granda de Latin-Amerika e kreskis mezavalore 4.6% omnayare de 2000 til 2006[1]. De 2007 til 2012 ol kreskis mezvalore 4.3% omnayare, super la mezvalora kresko di Latin-Amerika e Karibia dum la sama epoko[2]. La lando uzas la dolaro di Usa kom monetaro.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

En 2009 vivis en lando 14.573.101 habitanti[3]. La maxim populizita urbo esas Guayaquil. Altra importanta urbi esas Quito, Cuenca, Santo Domingo de los Colorados e Machala.

Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. AP. Depto de Estado: Política económica de Ecuador es incierta. URL vidita ye la 15ma di februaro 2009.
  2. NAM News Network (NNN) (14ma di februaro 2013). Vidita ye la 24ma di aprilo 2013
  3. Ecuador - The World Factbook - CIA
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:


Extera ligili[redaktar | redaktar fonto]


LocationSouthAmerica.png
Landi en Sud-Amerika
Arjentinia | Bolivia | Brazilia | Chili | Kolumbia | Equador | Guyana | Panama | Paraguay | Peru | Surinam | Trinidad e Tobago | Uruguay | Venezuela
dependanta teritorii: Falklandi | Franca Guyana