Buenos Aires

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Buenos Aires
Buenos Aires collage.jpg
Kelk imaji pri Buenos Aires.
Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg Nuevo escudo de la Ciudad de Buenos Aires.png
Flago di Buenos Aires Blazono di Buenos Aires
Lando: Flag of Argentina.svg Arjentinia
Informo:
Latitudo: 34º55'59" S
Longitudo: 58º22'55" W
Altitudo: 25 m
Surfaco: 202 km²
Habitanti: 3.050.728 (2010)
Denseso di habitantaro: 14.826 hab./km²
Horala zono: UTC-3
Urbestro: Horacio Rodríguez Larreta
Mapo:
Mapo di Buenos Aires
Oficala retosituo:
www.buenosaires.gob.ar

Buenos Aires esas chef-urbo di Arjentinia. Segun statistiki de 2010 ol havis 3 050 728 habitanti. Lua tota surfaco esas 202 km². Ol havas la duesma maxim granda metropolala areo de Sud-Amerika, pos Sao Paulo. Ol jacas an la rivo dil fluvio Plata e havas importanta portuo.

Lua nomo signifikas "bon aeri" en la Hispana. L'urbo ne esas chef-urbo di la samnoma provinco: la chef-urbo di la Provinco Buenos Aires esas La Plata.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Buenos Aires balde pos lua fondado en 1536.

L'urbo fondesis du foyi: unesmafoye ye la 3ma di februaro 1536 dal Hispano Pedro de Mendoza, sub la nomo Nuestra Señora del Buen Aire (nia siorino dil bon aero). Balde pos la fondado, ol destruktesis dal indijeni ed abandonesis. En 1580 Juan de Garay rifondis l'urbo, kun la plena nomo Ciudad de la Santísima Trinidad y Puerto de Nuestra Señora la Virgen María de los Buenos Aires (Urbo dil santega triuno e portuo di nia siorino la virgino Maria dil bona aeri). La nomo selektesis nam l'urbo fondesis ye Triuno-sundio e nam la Virgino Maria esis santo di navisti (qui bezonis favoroza venti por sua navi). Ante la 19ma yarcento la nomo dil urbo kurtigesis til la lasta du vorti.

L'urbo kreskis lente til 1776, kande ol divenis chef-urbo dil Vicerejio dil fluvio Plata. Dum la komenco dil 19ma yarcento Britaniani invadis l'urbo du foyi, en 1806 ed itere en 1807. Lua habitanti reaktis kontre l'invado e kun la helpo di Franca militisto Santiago de Liniers li vinkis l'invaderi.

Cabildo (urbala administrerio) di Buenos Aires, en 1810.

En mayo 1810 arivis en Buenos Aires l'informo ke la Junta de Sevilla (organo qua akumulabis exekutiva e legifala povi en Hispania pos Napoleonal invado en Hispania) faliis. Notora viri, quale Juan José Castelli, Manuel Belgrano, Mariano Moreno ed altri, kunvokis cabildo abierto (extraordinara asemblo dil habitanti dil urbo en kazo di urjantesi) en Buenos Aires. L'asemblo deklaris fideleso al rejio Fernando la 7ma di Hispania, revokita dal Franci, e sendis reprezenteri vers l'altra provinci por kombatar trupi loyala a Franca okupeso, esinte to la komenco dil procedo di Arjentiniana nedependo. Kande la lando divenis oficale nedependanta en 1816, sub la nomo "unionita provinci di la fluvio Plata", Buenos Aires divenis lua chef-urbo.

Pos multa yari di sangoza konflikti inter grupi favorebla al adopto di federuro por Arjentinia, qui militis kontre grupi favorebla a la centraligo dil administrado, l'urbo separesis de la provinco Buenos Aires en 1880 e divenis chef-urbo di unionita Arjentinia. Lua habitantaro rapide kreskis pose: de 337.617 habitanti en 1880 til 649.000 en 1895, di qui nur 320,000 naskinta en ol. Lua portuo, projetita da Eduardo Madero, inauguresis en 1884 e kompleteskis en 1897. Ta portuo havis multa problemi pri substrukturo, e nova portuo inauguresis provizore en 1919.

Buenos Aires dum la yari 1940ma.

De 1895 til 1914 multa enmigranti, precipue Italiani ed Hispani ma anke de altra loki di Europa, arivis en l'urbo. En 1913 lua unesma lineo di urbala fervoyo inauguresis. En 1914 Buenos havis 1.575.000 ed esis la 12ma maxim granda urbo dil mondo, e lua komerco e kulturala substrukturo kreskis.[1][2]

Ma ne omno esis prospereso en l'urbo. En 1811 la festi pri la Centyaro di la Nedependo eventis sub siejo-stato, pos la generala striko e lua represo qui eventis l'antea yaro e produktis 8 morti e plua kam 100 plusa homi vundita. En 1919 plua kam 700 laboristi ocidesis e 4.000 vundesis pos konflikti qui sequis striko en la metalurgia fabrikerio Pedro Vasena e Hijos. La konflikti divenis pose konocita kom "la tragediatra semano".

En 1936 inauguresis l'obelisko dil avenuo 9 de Julio. En 1941 pos 4-yara verki, inauguresis l'avenuo General Paz, qua nune esas la limito inter Buenos Aires e la homonima provinco. En 1955 la prezidantala palaco subisis bombardi dum revolto kontre lore prezidanto Juan Domingo Perón. En l'atako 308 personi mortis e plua kam 700 vundesis.

Nur en 1996 lua civitani unesmafoye elektis lua urbestro, Fernando de la Rúa, qua renuncis en 1999 por asumar la prezidanteso di Arjentinia.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

L'ekologiala rezerveyo di Buenos Aires, e l'urbo.
L'avenuo General Paz cirkum la yaro 1980.

L'urbo jacas en Sud-Amerika, en la latitudo 34°36' S e longitudo 58° 26' E, an la rivo dil fluvio di la Plata. En l'opozanta rivo jacas Colonia del Sacramento en Uruguay, e 220 km plu distanta, Montevideo. Lua limiti este e norte formacesas dal fluvio Plata. La rivereto Riachuelo formacas la suda limito dil urbo, e l'avenuo General Paz formacas la nord-westala e la westala limiti.

Buenos Aires jacas en la plana regiono konocita kom Pampa. Antee, la regiono kovresis da laguni e rivereti, di qui la maxim multa rektifikesis e kovresis dum la 20ma yarcento. Ne existas alta kolini en la urbo, e lua mezavalora altitudo esas 30 m super la marala nivelo.

Parto di lua nuna rivo, exemple la nuna quartero Puerto Madero, la regiono dil aerodromo Jorge Newberry e la proximesi dil stadio Boca Juniors, artificale kreesis per terplenajo di rivala zoni e laguni. Proxim Puerto Madero, en kelka tereni kreita per terplenaji e pose abandonita, komencis kreskar arbustaro e gramini. Gradope uceli, mamiferi, amfibii, reptili ed insekti qui ante vivis en la regiono di Pampa komencis koloniigar la regiono. Nune ol formacas l'ekologiala rezerveyo di Buenos Aires.

La klimato dil urbo esas temperema. Inter 1961 e 1980 la mezavalora yarala temperaturo esis 18.1°C e la mezavalora yarala pluvozeso esis 1214 mm.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

La quartero Palermo.
L'avenuo 9 de Julio, la maxim larja dil urbo.

Buenos Aires havis 2 891 082 habitanti segun la kontado 2010[3], qua signifikas 14.312,3 habitanti per km². L'urbo dividesas en 48 quarteri (barrios), por administrala intenco.[4] La maxim populoza quartero esas Palermo.

Segun la kontado 2001, 88,9% de la habitantaro esas blanki, 7% esas misangi, 2% Aziani e 1% negri[5]. Lua habitantaro decendas precipue de Italiani e Hispani. Altra mikra Europana grupi esis Germani, Suedi, Nederlandani, Portugalani, Franci e Britaniani. Siriani, Libanani ed Armeniani anke formacas importanta komunesi, note en komercal agadi. Judi en Buenos Aires esas cirkume 250.000 personi.

La habitantaro dil urbo restas stabila, pro la basa naskado e mikra ekmigro vers vicina urbi dum recenta yari. Granda parto de lua habitantaro verkas en servadi, note sociala servadi (25% dil laboropovo), komerco e turismo (20%), e financi ed altra aferi (17%). Publika servadi employas nur 6% di laboropovo, e l'industrio employas cirkume 10%.

Transporto[redaktar | redaktar fonto]

Diagramo pri la linei di treni e metroo del urbo.
Autobuso de Buenos Aires.

La precipua sistemo di publika transporto en Buenos Aires esas l'autobuso. Existas plua kam 135 linei di autobusi qui ligas lua quarteri ed anke vicina urbi de la provinco Buenos Aires al urbo. Pos la 31ma di mayo 2011 existas sistemo nomizita Metrobús, qua uzas granda autobusi qui trairas larja avenui quale Juan B. Justo, 9 de Julio, Cabildo, Maipú e San Martín, en voyi separita de la cetera trafiko, do povas movar tra l'urbo plu rapide.

Existas 817 km di suburbala treni kun entote 305 stacioni distributita en 24 linei, qui ligas kelka quarteri di Buenos Aires e di vicina urbi de la samnoma provinco a lua centro. Dum la komenco dil 20ma yarcento, la staciono Retiro esis un ek la maxim granda ferovoyala stacioni del mondo.

Treno dil metroo di Buenos Aires.

Existas 6 linei di metropoliteno che l'urbo[6] kun entote 53,9 km e 86 stacioni.[6] L'unesma lineo inauguresis en 1913, esante la 13ma maxim anciena sistemo di metroo del mondo e la maxim anciena de Latin-Amerika. Nune la metropoliteno transportas 1,23 milion pasajeri.[6]

Existas sistemo di tramveturo kun entote 7,4 km di linei e 18 stacioni. Ol inauguresis en 1987 ed administresas dal kompanio Metrovias, la sama qua administras la metroo dil urbo. La pasajeri dil metroo qui desembarkas en la staciono Plaza de los Virreyes - Eva Perón ne pagas pluse por uzar la tramveturo.

En 2004, Buenos Aires havis 38.208 taxii, e lia tarifo ne esas tre chera. Ultre, la maxim multa taxiisti konocas bone l'urbo, e pro to esas facila uzar li.

Kelka turistal atraktivi[redaktar | redaktar fonto]

Casa Rosada ("diantea domo"), sideyo di Arjentiniana guvernerio, en Buenos Aires.
  • Puerto Madero - la doki e depozeyi dil anciena portuo dil urbo subisis reformi dum la yari 1990ma e nun existas multa restorerii ed universitato (Universidad Católica Argentina - UCA) en ol. Du antiqua navi, Sarmiento e Riachuelo konvertesis en flotacanta muzei.
  • La katedralo di Buenos Aires, an la Placo di Mayo, proxim la Casa Rosada.
  • La quartero San Telmo e lua "pulco-merkato".
  • La quartero La Boca e la strado Caminito.
  • La quarteri Palermo e Recoleta, en la richa regiono dil urbo. En Palermo existas multa restorerii, butiki e noktala klubi, nomizata lokale boliches. En la tombeyo di Recoleta (Cementerio de Recoleta) jacas la tombo di Evita Perón ed altra importanta historiala personi di Arjentinia.
Stadio "Monumental de Núñez".
  • La stadii di futbalo "La Bombonera" (de la esquado Boca Juniors) e "Monumental Antonio Vespucio Liberti" o "Monumental de Núñez" (de la esquado River Plate).
  • Teatreyo Colón.
  • La Muzeo di Bel-Arti.
  • La Muzeo pri Naturala Cienci.
  • La spektakli di tango en tanguerías dil urbo.
  • La tematala parko "Tierra Santa", kopiuro di Jerusalem dum l'epoko di Iesu.

L'anciena zoo* di Buenos Aires an la quartero Palermo klozesis en 2016, e nun adaptesas por divenor ekologiala parko.[7]

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Romero, José Luis (1987) - Breve Historia de la Argentina - . Breve Historia de la Argentina. pp. 139 Editorial Abril.
  2. La ciudad y el Bicentenario. El Barrio Villa Pueyrredón. URL vidita ye la 3ma di februaro 2011.
  3. Argentina:Censo 2010
  4. Guvernerio di Buenos Aires (pagino en Hispaniana)
  5. Demographics of Buenos Aires
  6. 6,0 6,1 6,2 Nuestra compañía – ¿Qué hacemos? (en {[es). Metrovias. |accessdate=16ma di oktobro 2017}
  7. Zoológico. Ecoparque de Buenos Aires (en Portugalana). URL vidita ye la 9ma di februaro 2018.
Commons
Commons havas kontenajo relatante a: