Buenos Aires

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Buenos Aires
{{{Lokala_nomo}}}
Buenos Aires Photo Montage.png
Kelk imaji pri Buenos Aires.
Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg Nuevo escudo de la Ciudad de Buenos Aires.png
Flago di Buenos Aires Blazono di Buenos Aires
Lando: Flag of Argentina.svg Arjentinia
Regiono:
{{{Tipodisubdividuro}}}: {{{Regiono2}}}
Informo:
Fondita en: 3ma di februaro 1536 (unesmafoye)
Fondita da:
Latitudo: 34º55'59" S
Longitudo: 58º22'55" W
Altitudo: 25 m
Surfaco: 202 km²
Habitanti: 3.050.728 (2010)
Denseso di habitantaro: 14.826 hab./km²
Distanco de [[{{{Chefurbo}}}]]: {{{Distanco}}} km
Horala zono: UTC-3
Urbestro: Horacio Rodríguez Larreta
Mapo:
Mapo di Buenos Aires
[[Arkivo:{{{DetalozaMapo}}}|250px||alt=]]
<div style="position: absolute; left:Expression error: Unrecognized punctuation character "{".px; top: Expression error: Unrecognized punctuation character "{".px;">o ←
Retosituo:
http://www.buenosaires.gob.ar

Buenos Aires esas chef-urbo di Arjentinia. Lua totala habitantaro esis 3,050,728 en 2010. Lua totala surfaco esas 202 km². Ol havas la duesma maxim granda metropolala areo de Sud-Amerika, pos Sao Paulo. Ol jacas an rivo dil fluvio di la Plata e havas importanta portuo.

Lua nomo signifikas "bon aeri" en Hispaniana linguo. L'urbo ne esas chef-urbo di homonima provinco: la chef-urbo di Provinco di Buenos Aires esas La Plata.

Historio[redaktar | edit source]

Buenos Aires balde pos lua fondeso en 1536.

L'urbo fondesis du foyi: unesme ye la 3ma di februaro 1536 da Hispaniana Pedro de Mendoza, kun la nomo Nuestra Señora del Buen Aire (nia siorino di bona aeri). Balde pos la fondeso, ol destruktesis da indijeni ed abandonita. En 1580 Juan de Garay rifondis l'urbo, kun la plena nomo Ciudad de la Santísima Trinidad y Puerto de Nuestra Señora la Virgen María de los Buenos Aires (Urbo dil santega triuno e portuo di nia siorino la virgino Maria dil bona aeri). La nomo selektesis nam l'urbo fondesis ye Triuno-sundio e nam la Virgino Maria esis santo di navisti (qui bezonis favoroza venti por sua navi). Ante la 19ma yarcento on kurtigis la nomo til la lasta du vorti.

L'urbo kreskis lente til 1776 kande ol divenis chef-urbo di Vice Rejio di Plata fluvio. Dum la komenco dil 19ma yarcento Britaniani invadis l'urbo du foyi, en 1806 ed en 1807. Lua habitanti reaktis kontre l'invado e kun la helpo di Franciana militisto Santiago de Liniers li vinkis l'invaderi.

Cabildo (urbala administrerio) di Buenos Aires, en 1810.

En mayo 1810 arivis en Buenos Aires l'informo ke Junta de Sevilla (organo ke akumulis exekutiva e legifala povi en Hispania pos Napoleona invado en Hispania) faliis. Notora viri, quale Juan José Castelli, Manuel Belgrano, Mariano Moreno ed altra kunvokis cabildo abierto (extraordinara asemblo di habitanti di un urbo en kazo di urjantesi) en Buenos Aires. L'asemblo deklaris fideleso al rejio Fernando la 7ma di Hispania, revokita da Franciani, e sendis reprezenteri vers altra provinci por kombatar trupi loyala a Franciana okupeso, en la komenco dil proceso di Arjentiniana nedependo. Kande lando divenis oficale nedependanta en 1816 sub la nomo "unionita provinci di la fluvio Plata" Buenos Aires divenis lua chef-urbo.

Pos multa yari di sangoza militi inter grupi favorebla ad un guverno di federuro por Arjentinia e grupi favorebla a la centraligo dil administrado, l'urbo separesis de la provinco di Buenos Aires en 1880 e divenis chef-urbo di unionita Arjentinia. Lua habitantaro rapide kreskis pose: de 337.617 habitanti en 1880 til 649.000 en 1895, di qui nur 320,000 naskinta en ol. Lua portuo, projetita da Eduardo Madero, inauguresis en 1884 e kompleteskis en 1897. Ta portuo havis multa problemi pri substrukturo, e nova portuo inauguresis provizore en 1919.

Buenos Aires dum la 1940a yari.

De 1895 til 1914 multa enmigranti, precipue Italiani ed Hispani ma anke de altra loki di Europa, arivis en l'urbo. En 1913 lua unesma lineo di urbala fervoyo inauguresis. En 1914 Buenos havis 1.575.000 ed esis la 12ma maxim granda urbo dil mondo, e lua komerco e kulturala substrukturo kreskis.[1][2]

Ma ne tote esis prospereso en l'urbo. En 1811 la festi pri la Centyaro di la Nedependo eventis sub siejo-stato, pos la generala striko e lua represo qui eventis l'antea yaro e produktis 8 morti e plu kam 100 vunditi. En 1919 plu kam 700 laboristi ocidesis e 4,000 vundesis pos konflikti qui sequis striko en la metalurgia fabrikerio Pedro Vasena e Hijos. La konflikti divenis pose konocita kom "la tragediatra semano".

En 1936 inauguresis l'obelisko dil avenuo 9 de Julio. En 1941 pos 4-yara verki, inauguresis l'avenuo General Paz, qua nune esas la limito inter Buenos Aires e la homonima provinco. En 1955 la prezidantala palaco subisis bombardi dum revolto kontre lore prezidanto Juan Domingo Perón. En l'atako 308 personi mortis e plu kam 700 vundesis.

Nur en 1996 lua civitani unesma-foye elektis lua urbestro, Fernando de la Rúa, qua renuncis en 1999 por asumar la prezidanteso di Arjentinia.

Geografio[redaktar | edit source]

L'ekologiala rezerveyo di Buenos Aires, e l'urbo.
L'avenuo General Paz cirkum la yaro 1980.

L'urbo jacas en Sud-Amerika, en la latitudo 34°36' S e longitudo 58° 26' E, an la rivo dil fluvio di la Plata. En l'opozanta rivo jacas Colonia del Sacramento en Uruguay, e 220 km plu distanta, Montevideo. Lua limiti este e norte formacesas dal fluvio di la Plata, la rivereto Riachuelo formacas la suda limito dil urbo, e l'avenuo General Paz formacas la nord-westala e la westala limiti.

Buenos Aires jacas en la plana regiono konocita kom Pampa. Antee, la regiono kovresis da laguni e rivereti, di qui la maxim multa rektifikesis e kovresis dum la 20ma yarcento. Parto di lua nuna rivo, quale la nuna quartero Puerto Madero, la regiono dil aerodromo Jorge Newberry e la proximesi dil stadio Boca Juniors, artificale kreesis per terplenajo di rivala zoni e laguni. Proxim Puerto Madero, en kelka tereni kreita per terplenaji e pose abandonita, komencis kreskar arbustaro e gramini. Gradope uceli, mamiferi, amfibii, reptili ed insekti qui ante vivis en la regiono di Pampa komencis koloniigar la regiono. Nune ol formacas l'ekologiala rezerveyo di Buenos Aires.

La klimato dil urbo esas temperema. Inter 1961 e 1980 la mezvalora yarala temperaturo esis 18.1°C e la mezvalora yarala pluvo esis 1,214 mm.

Demografio[redaktar | edit source]

La quartero Palermo.
L'avenuo 9 de Julio, la maxim larja dil urbo.

Buenos Aires havis 2,891,082 habitanti segun la kontado 2010[3], qua signifikas 14.312,3 habitanti per km². L'urbo dividesas en 48 quarteri (barrios), por administrala intenco.[4] La maxim populoza quartero esas Palermo.

Segun la kontado 2001, 88,9% de la habitantaro esas blanki, 7% esas misangi, 2% Aziani e 1% nigri[5]. Lua habitantaro decendas precipue de Italiani e Hispaniani. Altra mikra Europana grupi esis Germani, Suedi, Nederlandani, Portugalani, Franci e Britaniani. Siriani, Libanani ed Armeniani anke formacas importanta komunesi, specale en komercal agadi. Judi en Buenos Aires esas cirkume 250.000 personi.

La habitantaro dil urbo restas stabila, pro basa naskadi ed un mikra ekmigro vers vicina urbi dum recenta yari. Granda parto de lua habitantaro verkas en servadi, specale sociala servadi (25% di laboropovo), komerco e turismo (20%), e financi ed altra aferi (17%). Publika servadi employas nur 6% di laboropovo, ed industrio employas cirkum 10%.

Kelka turistala atraktivesi[redaktar | edit source]

Casa Rosada ("diantea domo"), sideyo di Arjentiniana guvernerio, en Buenos Aires.
  • Puerto Madero - la doki e depozeyi dil anciena portuo dil urbo sufris reformi dum la 1990a yari e nune existas multa restorerii ed un universitato (Universidad Católica Argentina - UCA) en ol. Du olda navi, Sarmiento e Riachuelo konvertesis en flotacanta muzei.
  • La katedralo di Buenos Aires, en la Placo di Mayo, cirkum Casa Rosada.
  • La quartero di San Telmo e lua "pulco-merkato".
  • La quartero di La Boca, e la strado Caminito.
  • La quarteri di Palermo e Recoleta, en la richa regiono dil urbo. En Palermo existas multa restorerii, butiki e noktala klubi, nomizata boliches. En la tombeyo di Recoleta (Cementerio de Recoleta) jacas la tombo di Evita Perón ed altra importanta historiala personi di Arjentinia.
Stadio "Monumental de Núñez".
  • La stadii di futbalo "La Bombonera" (de la esquado Boca Juniors) e "Monumental Antonio Vespucio Liberti" o "Monumental de Núñez" (de la esquado River Plate).
  • Teatro Colón.
  • La Muzeo di Bel-Arti.
  • La Muzeo pri Naturala Cienci.
  • La spektakli di tango en tanguerías dil urbo.
  • La zoo* di Buenos Aires, ube vizitanti povas nutrar animali di qui anadi e marala leoni.
  • La tematala parko "Tierra Santa", kopiuro di Jerusalem dum l'epoko di Iesu.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Romero, José Luis (1987) - Breve Historia de la Argentina - . Breve Historia de la Argentina. pp. 139 Editorial Abril.
  2. La ciudad y el Bicentenario. El Barrio Villa Pueyrredón. URL vidita ye la 3ma di februaro 2011.
  3. Argentina:Censo 2010
  4. Guvernerio di Buenos Aires (pagino en Hispaniana)
  5. Demographics of Buenos Aires
Commons
Commons havas kontenajo relatante a: