Autobuso

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Autobuso esas granda veturo projetita por transportar pasajeri. L'origino di la vorto esis latina omnibus, qua signifikas "por tota (personi)".

Autobusi povas havar singla fordeko o duopla fordeko, e povas havar rigida framo od esar artikulita autobusi. Anke existas mikr-autobusi (kun 8 o 11 metri di longeso) ed autobusi kun apertita tekto, ta lasta plu komune uzata por turismo. Autobusi, segun modelo, povas transportar de 10 til 240 personi.

Autobusi uzesas kom publika transporto en urbi, kom transporto di studenti, ed anke por vehar longa distanci, en regulala linei kun fixa trajeti, o por turismo. Pos la 1920a yari, la maxim multa autubusi uzas dizelo* kom kombustivo, ma altra modeli povas uzar elektro, gazolino, edc.

Historio[redaktar | edit source]

Autobuso de Paris, 1828.

La vorto omnibus kreesis en 1823 en Francia, e la vehili tiresis da kavali. Kelka historiisti konsideras ke Britaniana John Greenwood kreis l'unesma autobuso-sistemo en 1824, kande ilu kompris charioto kun plura sidili e komencis transporto-servo inter Pendleton e Manchester. Lia servo esis diferanta de la komuna dilijenco-servo pro ne oportar facar rezervo, e la duktero povus kolektar e pozar pasajeri irgaloke segun la demando.

La sistemo di autobuso en Paris komencis ye la 30ma di januaro 1828,[1] ma en Francia l'unesma sistemo inauguresis en Nantes, en 1826. Lua kreinto, Stanislas Baudry, pioniris la sistemo en la du urbi. Lia staciono en Nantes esis avan un chapelo-fabrikerio nomizita "Omnès", qua havis Latina frazo "Omnes Omnibus" (signifikante "omna por omni") kom devizo. Balde la habitanti di Nantes komencis surnominar la vehili "omnibus".[2] Kande Baudry komencis lua transporto-servo en Paris, ilu kreis entraprezo nomizita Enterprise des Omnibus.

Mikr autobuso kun korpo "Marcopolo" en Valparaíso, Chili.

Kande motorizita veturi remplasis kavali en 1905 on komencis uzar la nomo por ta veturi. En multa urbi, sistemi tirita da kavali komencis desaparar en fino di la 19ma yarcento o komenco di la 20ma yarcento, pos l'invento di interna kombusto motoro en 1895 da Karl Benz. En 1906 omnibus automobile (motorizita autobusi) komencis remplasar kavali, e lasta autobuso tirita da kavali vehis la 11ma di januaro 1913. En London, sistemo tirita da kavali desaparis komplete la 4ma di agosto 1914.

Paralele a l'uzado di motori di interna kombusto eventis l'invento di troleo-autobusi, qui uzis elektro kom energio-fonto. L'unesma troleo-autobuso prizentesis publike en 1882 en Halensee, Berlin, Germanian imperio.[3] L'unesma sistemo por pasajeri inauguresis en 1901 en Dresden.

Autobusi kontinuis evolucinar dum la 20ma yarcento. Dum la 1950a yari London adoptis la notora modelo Routemaster, qua divenis un ikono dil urbo. Nune un kompanio povas konstruktar la framaro e la motoro di un autobuso (exemple: Volvo, Mercedes Benz) dum ke altra konstruktas la korpo (exemple la kompanio "Marcopolo", de Brazilia), od unika kompanio povas konstruktar ambe, la framaro e la korpo (quale Hyundai Motor Company, kun lua modelo "Hyundai Universe").

Referi[redaktar | edit source]

  1. 30 janvier 1828 : naissance des omnibus parisiens. La France pittoresque. URL vidita ye la 30ma di januaro 2016.
  2. Histoire générale des transports (en (Franca)). French transportations Museum Website. URL vidita ye la 16ma di septembro 2010.
  3. Elektromote, retsituo pri la historio di Siemens, vidita la 28ma di agosto 2011
Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Autobuso