Karnavalo

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Personi kun maskili dum la Karnavalo di Venezia.

Karnavalo esas festal okaziono qua eventas en kelka landi e regioni ordinare ante la karesmo. La dato dil festo varias omnayare.

Ordinare dum la festi di karnavalo personi uzas maskili e fantaziaji ed eventas paradi e dansi en stradi. Famoza exempli pri karnavalo mondale konocata esas la festi di Karnavalo en Venezia (Italia), Rio de Janeiro, Recife e Salvador (Brazilia), Nova-Orleans (Usa), Santa Cruz de Tenerife e Cádiz (Hispania), Haiti e Trinidad e Tobago (Karibiana Maro).

Etimologio[redaktar | edit source]

La posibla origino dil nomo "Karnavalo" esas Latina frazo carno vale (adio a la karno), pro ke karno interdiktesis dum la karesmo. Altra opinionas ke carno havas figuriziva signifiko di plezuro, pro ke la karesmo esas periodo di penitenco.

Karnavali en kelka regioni[redaktar | edit source]

Karnavalo en Goa.

India[redaktar | edit source]

En India du regioni havas karnavalo: Goa e Kerala. En Goa ol nomizesas Intruz, posible kun origino en Portugalana vorto Entrudo, altra nomo anciena en Portugalana por karnavalo. L'urbo Loutulim havas la maxim granda karnavalo en Goa: personi uzas maskili e fantaziaji, pleas lauta muziko e dansas en stradi. Multa turisti partoprenas en la festo.

En Kerala personi ne uzas maskili, ma on havas muziki e dansi ante cindro-merkurdio.

Brazilia[redaktar | edit source]

Samba-skoli en Rio de Janeiro ed altra urbi[redaktar | edit source]

Alegoriala veturo de samba-skolo, en Rio de Janeiro.

En Brazilia la maxim notora karnavalo eventas en Rio de Janeiro kun paradi di samba-skoli, de saturdio til mardio. La paradi eventas en Sambódromo, komplexo di permanenta edifici konstruktita por havar granda nombro di personi (kapaceso: plu kam 50.000 spektanti), specale turisti. La paradi komencas ye 20:00 o 21:00 kloki e finas pos 5:00 kloki. Samba-skoli ordinare havas plu kam 2,500 partoprenanti, di qui plu kam 100 esas muzikisti. Singla samba-skolo selektas un temo por prizentar en lua parado - exemple, un homajo ad un urbo, loko, persono, historiala fakto o mitologiala persono - e lua partoprenanti paradas kun fantaziaji qua reprezentas la temi selektita da singla samba-skolo. La muziko dum la paradi esas samba.

Rejulo Momo de la karnavalo di Florianópolis en 2005.

En Rio de Janeiro, Sao Paulo ed altra urbi, ante la komenco di karnavalo on elektas la Rei Momo ("rejulo Momo"), ordinare un grazosa e simpatioza viro, un "chefo" qua havas nula povo, ma funcionas kom talisman-persono. ordinare on elektas anke la "rejino" o la "princini" dil karnavalo. Rejulo Momo anke esas simbolala alegorio di karnavalo en altra Latinal Amerikana festi. Il simbolike recevas la "klefo dil urbo" de l'urbestro e deklaras la komenco di karnavalo. En Brazilia ilu povas vizitar samba-skoli de lia urbo o donar la trofeo a samba-skolo elektita championo en karnavalo-konkursi.

Parado di samba-skolo en Sao Paulo.

La karnavalo di Rio di Janeiro influis la kreado di paradi di samba-skoli en altra grand urbi, exemple Sao Paulo, Belo Horizonte, Santos e Florianópolis. Gradope dum recent yari la samba-skoli di Sao Paulo kreskis multe, komencis atraktar plusa e plusa turisti. La granda qualeso di la imaji di la parado komencis atraktar la interesto di televizioni pri la transmiso dil evento, simila a qua eventis kun la paradi di samba-skoli en Rio de Janeiro. L'urbo di São Paulo konstruktis sua Sambódromo, simile a Rio de Janeiro, e la reti di televiziono komencis transmisar la imaji por altra Braziliana regioni ed por l'exterlando. La karnavalo-muziki en ta paradi esas samba, e simile ad Rio de Janeiro, omnayare eventas en Sao Paulo konkurso por selektar la maxim bona samba-skolo de l'urbo.

Rio de Janeiro, Sao Paulo ed altra urbi (exemple, Brasilia) anke havas populala karnavali en kelka stradi, e maskobali e fantaziajo-bali en saloni. En l'urbo di Rio de Janeiro anke eventas travestibalo qua divenis konocita kom Gala Gay.

Olinda e Recife[redaktar | edit source]

Danserini di frevo en Olinda, Pernambuco.

En Olinda e Recife la muzikala ritmo di karnavali esas frevo e maracatu. Danko a la viziti di nacionala e stranjera turisti, lua karnavali anke divenis bone konocata. La koreografio di frevo uzas quaz-akrobatala movadi kun salti e rotaci. Danseri ank uzas koloroza parapluvi dum lua akobatarti.

Salvador, Bahia[redaktar | edit source]

Karnavalo di Salvador, Bahia.

En l'urbo Salvador eventas altra famoza karnavalo di Brazilia, qua atraktas multa nacionala ed exterlandala turisti. Ibe la karnavalo havas diferanta ritmi: Axé, Pagode, Samba-Reggae, Lambada (ritmo kun influi de zouk e soca) ed altra, ed ofte omna yara on kreas un nova ritmo o danso qua divenas modo en la karnavalo di Salvador. Personi preferas dansar en la stradi e sequar un trio elétrico, nomo donita a la granda kamioni kun enorma fono-buxi ube kantisti, muzikisti o muzikala grupi pleas sua fanfari. La trios elétricos ordinare paradas o stacas en specifika stradi inter la quarteri Barra ed Ondina (Circuito Barra-Ondina), od en la quartero Campo Grande.

La karnavalo di Salvador esis ceno por lansar kelka artisti nune populara en tota Brazilia ed exterlandi, exemple Daniela Mercury, Ivete Sangalo, Carlinhos Brown, Cláudia Leitte, e la bandi Chiclete com Banana, Olodum e Timbalada. En multa kazi ta artisti kreas sua propra trio elétrico e kantas e dansas por l'asistantaro. Kelka notora internaciona artisti, exemple David Guetta, Will.i.Am, Bob Sinclair e PSY ja vizitis la karnavalo di Salvador.[1]

Ouro Preto e São João del Rei, Minas Gerais[redaktar | edit source]

En l'anciena urbo Ouro Preto eventas la maxim tradicionala karnavalo di Minas Gerais. Partoprenanti ordinare esas studenti qui vivas en l'urbo e laxigas de lia studii en ta epoko. Li dansas e kantas en la historiala stradi di Ouro Preto, animata da muzikala bandi qua pleas anciena e tradicionala karnavalo-muziki konocita kom "marchinhas de carnaval".

En São João del Rei, altra ancien urbo kun tradicionala karnavalo, la personi uzas maskili e fantaziaji, dansas en lua stradi ed eventas paradi di lokala samba-skoli. Quankam ol ne havas la sama richeso e famo kam la karnavalo en Rio de Janeiro, multa turisti prizas la tradicionala karnavali, ube ulu povas krear sua propra fantaziajo o maskilo o simple dansar kun komuna vestaro e spensar preske nula por obtenar bon amuzo.

En altra Sud-Amerikana landi[redaktar | edit source]

Karnavalo en Gualeguaychú.

Arjentinia[redaktar | edit source]

En Gualeguaychú eventas karnavalo kun Afrikal influi e paradi kun alegoriala veturi e dansistini simila a Rio de Janeiro. En l'urbo Corrientes eventas prizentado di murgas, un populala muzikala teatro kun propra muzikala jenro qua havis lua origino en Hispania.

Bolivia[redaktar | edit source]

Diablada, en Oruro.

En l'urbo Oruro, Bolivia, eventas la Diablada, en honoro a la patrono-santino por la ministi, la Vírgen de Socavon (la Virgino de la Tuneli). Plu kam 50 grupi dansas, kantas e paradas en la stradi, vestizita kom demoni, anjeli, inkao-soldati o Hispana conquistadores. En 2001, UNESCO deklaris la karnavalo di Oruro "Mastroverko de Parolala e Netushebla Homara Heredajo".

Kolumbia[redaktar | edit source]

Karnavala vetur-platformo en Pasto, Kolumbia.

Quankam Hispani introduktis karnavalo en Kolumbia, la festo sufris censuro da kolonial autoritatozi en lua precipua urbi, Cartagena, Bogota e Popayán. Barranquilla ed altr urbeti alonge la fluvio Magdalena prezervis karnavala tradicioni de kolonial epoko til nun. La karnavalo di Bogota rinaskis nur dum la 21ma yarcento.

Uruguay[redaktar | edit source]

En Montevideo, Uruguay, eventas paradi di murgas, ma Uruguayana karnavalo anke havas Afrikal influi, specale bantua ed Angolana. Existas du tipi di paradi: Desfile de Carnaval (karnavalo parado) e Desfile de Llamadas. La muziko en la Desfile de Llamadas recevas la nomo di candombe. Karnavalo en Uruguay lastas 40 dii, la maxim longa karnavala periodo dil mondo.

Peru[redaktar | edit source]

L'urbo Cajamarca konsideresas la chef-urbo di Peruana karnavalo. Lokala habitanti dansas cirkum un arboro ornita kun rubandi, baloni, frukti, ludili, drinkajo-boteli ed altr artikli, nomizita unhsa, o yunsa.

Karnavalo en Nord-Amerika[redaktar | edit source]

Alegoriala veturo en New Orleans.

Usa[redaktar | edit source]

La maxim konocata karnavalo di Usa eventas en New Orleans, Louisiana, e konocesas kom Mardi Gras. Ol havas Franca origino. On eventas paradi kun alegoriala veturi e partoprenanti dansas en la stradi. Ma la karnavalo di New Orleans ne esas l'unika e ne esas la maxim anciena de Usa: en Mobile, Alabama, karnavalo-festi komencis en 1703, t.e. 15 yari ante New Orleans esir fondita[2]. Altra karnavali eventas en Tampa, Florida, Biloxi, Mississippi, Saint Louis, Missouri, ed altra. En New York eventas un karnavalo en septembro, kun Karibiana origino, dum la Dio dil Laboro en Usa.

Kanada[redaktar | edit source]

Bonhomme Carnaval

En Toronto eventas Caribana, karnavalo kun Karibiana origino. Pro klimatala motivi ol eventas en somero, dum l'unesma semano di agosto. To permisas la partoprenanti uzar Karibiana vestari dum la parado[3]. En Quebec eventas karnavalo dum vintro, ed un Palaco di Glacio konstruktesas. La "rejulo di karnavalo" en Quebec esas Bonhomme Carnaval, un simpatiinda nivo-homulo qua vivas en la Palaco di Glacio. La karnavalo di Quebec esas konsiderata la maxim granda vintro-karnavalo dil mondo[4].

Mexikia[redaktar | edit source]

Karnavalo di Huejotzingo.

En Mexikia la festi di karnavalo eventas en diversa urbi. Un di la maxim anciena esas la karnavalo di Campeche, urbo en Yukatan-peninsulo, qua havas comparsas (grupi di kantisti e dansisti, simile ad Hispaniana karnavalo). En Cozumel karnavalo celebresas de la 26ma di februaro til la 5ma di marto. En l'urbo Huejotzingo la partoprenanti uzas maskili, fantaziaji, shildi e fusili por prizentar teatrala spektaklo pri la historio dil urbo.

La karnavalo di Mazatlán, Sinaloa, nune konsideresas un di la maxim importanta karnavali di Mexikia. On kalkulas ke dum la sundio di karnavalo la paradi atraktas cirkum 600,000 personi por la rival avenuo "Avenida del Mar". Dum la karnavalo on brulas granda pupei di paperopasto nomizita Monigotes, qui ordinare reprezentas politikisti ed altr odiinda personi. Ante lua brulado, monigotes uzesas por dekorar l'urbo.

Karnavalo en Karibiana Maro[redaktar | edit source]

Haiti[redaktar | edit source]

Maskili por Haitiana karnavalo.

La tradiciono dil karnavalo en Haiti komencis en 1804, pos la nedependo-deklaro. La karnavalo en Port-au-Prince esas un di la maxim granda en Karibiana Maro ed en Nord-Amerika Plu kam un milion personi amasigas en lua stradi por uzar maskili e fantaziaji o nur dansar. Muzikala ritmi povas esar tradicionala Kompa Meringue, o moderna zouk, techno, hip-hop, reggae od altra stili.

Dominikana Republiko[redaktar | edit source]

Karnavalo en Dominikana Republiko.

Karnavalo en Dominikana Republiko eventas dum la monato di februaro quankam en kelka urbi ol povas eventar en marto,[5] dum la Santa Semano od en agosto. La kulmino dil karnavalo eventas omnayare ye la 27ma di februaro, dio di la nedependo di Dominikana Republiko. La maskili e koloroza fantaziaji uzata reprezentas figuri quale la demono Diablo Cojuelo, le Lechones, o la Robalagallina (Haitiana influo). Altra personi maskas su quale indijeni.

Trinidad e Tobago[redaktar | edit source]

Danseri en la karnavalo di Trinidad e Tobago.

En Trinidad e Tobago karnavalo duras du dii ante la cindro-merkurdio. Ol esas un de la maxim importanta turistal eventi di lando. Lua muzikala ritmi esas soca e calypso e lua danso havas Afrikal influo. Personi preferas dansar e parad-irar en la stradi, e kelka kovras lua korpi kun fango. On elektas la Monarko dil Calypso, qua recevas un automobilo e pekunio kom premio. Hike, la konkursi pri fantaziaji ank esas populala.

Jamaika[redaktar | edit source]

Karnavalo en Jamaika kreesis en 1989, pro du eventi: la uragano Gilbert l'antea yaro (do multa turisti de Jamaika ne povis irar a Trinidad e Tobago) e l'elekti en 1989.[6] En 1990 la karnavalo di Jamaika (nomizita Bacchanal) divenis oficala. La karnavalo ne koincidas exakte kun l'epoko ante Karesmo, ma eventas de februaro til aprilo,[7] kun paradi en la stradi di Kingston. La muzikala ritmo di Jamaikana karnavalo esas soca.

Barbados[redaktar | edit source]

En Barbados karnavalo konocesas kom Crop Over[8] ("fino dil rekolto") ed esas la maxim granda festo di la lando. La tradiciono di Crop Over komencis en 1688, komence por celebrar la fino dil rekolto di sukro-kano. Nun ol havas kantado, danso e muziki pleata per perkut-instrumenti, gitari e violini. La festo komencas en junio e duras til la komenco di agosto.

Karnavalo en Afrika[redaktar | edit source]

Angola[redaktar | edit source]

Dum la 1960a yari la precipua karnavali di Angola eventis en la portuala urbi di Luanda e Lobito.[9] Eventis paradi (corsos) kun vehili dekorita kun alegorii e maskobali en dansosaloni.[9] La festi sufris dekado kun l'interna milito pos la nedependo, ma pos finar la interna milito eventis rekupero. Nune eventas karnavalo-paradi en Luanda, e la stili di dansi e muziki di la grupi povas esar semba, kabetula, kazukuta, rebita e kuduro.[10]

Karnavali en Europa[redaktar | edit source]

Belgia[redaktar | edit source]

Giganta maskilo pri jok-mentiero en la karnavalo di Maaseik, Belgia, en 2013.

Kelka Belgian urbi, exemple Binche,[11] Heist, Aalst,[12] Eupen, Malmedy e Kelmis havas karnavalo-paradi. En Binche, la tradiciono originis dum la 14ma yarcento. Paradi eventas dum la tri dii ante la karesmo. La precipua partoprenanti esas la Gilles, personi qui paradas en tradicionala vestari dum la Grasa Mardio. La karnavali de Aalst[12] e Binche agnoskesis kom Mastroverki de Parolala e Netushebla Homara Heredajo.[11]

Germania[redaktar | edit source]

Karnavalo en Köln.

En l'urbi di Düsseldorf[13], Köln e Mainz eventas Karneval, festo anke konocata kom "la 5ma sezono" (Fünfte Jahreszeit) qua komencas omnayare en 11 di novembro ye 11:11 kloko[14], e finas en cindro-merkurdio. On anke eventas paradi kun muzikisti, e multa partoprenanti uzas maskili e fantaziaji e dansas en la stradi. Notora en ta karnavalo esas l'alegorii e maskili qua parodias Europana e mondala politikisti. La kulmino di Karneval en ta urbi eventas en lundio ante cindro-merkurdio, e dum Krist-nasko on suspendas la festi.

En Bonn[15] anke eventas paradi kun veturi kovrata da alegorii e prizento di dansi. La televiziono prizentas bali qua eventas en saloni en ta epoko[14]. De novembro dil ta fino di la festo Germana televizioni kustumas transmisar imaji de klubi ube eventas la Karnevalsitzung, la festi di karnavalo.

Italia[redaktar | edit source]

Veneziana maskili.

En Venezia, Italia, eventas un di la maxim notora karnavali di Europa e dil mondo. La maxim anciena registro di Veniziana karnavalo evas de 1268. Ta karnavalo esas notora por la bela maskili uzata da partoprenanti, e fantaziaji. Manufakturisti di maskili (mascareri) posedis granda prestijo en Veniziana socio, e li havis lua propra gildo.

Altra Italian urbi, quale Viareggio, Ivrea, Acireale (en Sicilia) ed altra anke havas paradi ed atraktas turisti por lua karnavali.

Hispania[redaktar | edit source]

Grupo di chirigota en Cádiz, Hispania.

Multa urbi en l'insulo Tenerife, Kanarii havas karnavali, ma la karnavalo di Santa Cruz de Tenerife esas la maxim famoza dil arkipelago.[16][17] La festo eventas precipue en la stradi kun multa muziko, prizentado di murgas, e havas l'elekto di "la Rejino di Karnavalo". L'apoteoso di karnavalo eventas en grasa mardio.

Altra exempli di urbi en Hispania kun karnavali esas Las Palmas en Gran Kanaria, Cádiz en Andaluzia (kun lua chirigotas - grupi di satirusala kantisti, e comparsas - grupi di kantisti e dansisti), e Málaga (kun lua murgas e comparsas).

En multa regioni di Hispania, exemple Barcelona, eventas ceremonio nomizita Entierro de la sardina ("funero di la sardino) por celebrar la fino dil karnavalo. Ol konsistas en parado qua eventas en Cendra Merkurdio e parodias un funero. La ceremonio finas kun la brulo di un alegorio, ofte l'imajo di un sardino.

Francia[redaktar | edit source]

La maxim notora karnavalo en Francia eventas en Nice, kun lua grandioza alegoriala veturi. Dum yarcenti existis en Paris tradicionala karnavalo kun paradi, ma ol obliviesis komplete de 1950 til 1993. En 2007 cirkum 40,000 personi partoprenis en la parado di karnavalo en Paris, segun l'organizeri.

Grekia[redaktar | edit source]

En Grekia karnavalo konocesas kom Apokriés, qua signifikas "adio a la karno", e la maxim granda festo eventas en Patras, kun maskobali dum tri dii de venerdio til sundio ante la "pura lundio", qua markizas la komenco dil karesmo en Ortodoxa kristanismo ed en estala katolikismo.

Portugal[redaktar | edit source]

Karnavalo di Sesimbra.

Notora en Portugal esas la karnavali di Ovar, Loulé, Nazaré, Madeira e Torres Vedras. En recenta yari karnavalo di Sesimbra similesas Braziliana karnavalo, specale de Rio de Janeiro, en la fantaziaji ed en la muziko, samba.

Referi[redaktar | edit source]

  1. (8ma di februaro 2013) Psy, Claudia Leitte e Sabrina Sato dançam juntos em Salvador (en Portugalana). G1. URL vidita ye la 3ma di januaro 2016.
  2. "Carnival/Mobile Mardi Gras Timeline" (list of events by year), Museum of Mobile, 2001 -Tempo-lineo
  3. "The Online Guide to Toronto's Summer Carnival".
  4. History - Carnaval de Quebec www.carnaval.qc.ca
  5. Carnaval Republica Dominicana.
  6. Our History:Bacchanal Jamaica. URL vidita ye la 7ma di februaro 2016.
  7. Bacchanal Jamaica
  8. Barbados Festivals: Crop Over! (en Angliana)
  9. 9.0 9.1 mwangole.blogs.sapo.ao (2009). Carnaval - Uma festa com história (en Portugalana). URL vidita ye la 18ma di marto 2013.
  10. Angola Diplomatic Mission (en Portugalana). URL vidita ye la 18ma di marto 2015.
  11. 11.0 11.1 Visit Belgium Press Release (en Angla). URL vidita ye la 18 di marto 2015.
  12. 12.0 12.1 UNESCO Culture Sector - Intangible (en Angla). URL vidita ye la 18 di marto 2015.
  13. Karneval in Düsseldorf (en Germana)
  14. 14.0 14.1 Tudo de Bonn:Alaaf! Carnaval em Bonn (en Portugalana).
  15. http://www.bonn.de/tourismus_kultur_sport_freizeit/karneval_in_bonn/index.html - (en Germana)
  16. http://www.carnavaltenerife.es/
  17. http://www.festacarnaval.com/carnaval-de-tenerife/