Dominikana Republiko

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Dominikana Republiko
República Dominicana
Flag of the Dominican Republic.svg Coat of arms of the Dominican Republic.svg
Flago di Dominikana Republiko Blazono di Dominikana Republiko
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Nacionala Himno di Dominikana Republiko
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
LocationDominicanRepublic.svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Santo Domingo
· Habitanti: 1,864,858 (2003)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Santo Domingo
· Habitanti: {{{Habitanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Hispaniana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Danilo Medina Sánchez
· Prezidanto (serbo): {{{Serbiana_prezidanto}}}
· Prezidanto (kroato): {{{Kroata_prezidanto}}}
· Prezidanto (Bosno): {{{Bosna_prezidanto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
Chefo di la Kongreso dil Populo: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· Generala-guberniestro: {{{Generala_guberniestro}}}
· [[{{{Nomo_listo_chefo_guverno}}}|{{{Titulo_chefo_guverno}}}]]: {{{chefo_guverno}}}
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (130ma granda)
· Totala: 48,442 km²
· Aquo: 0,7[1]%
Habitanti: (80ma granda)
· Totala: {{{Lojanti}}} (2009)
· Totala: 10,090,000[2] (2009)
· Denseso di habitantaro: {{{Lojanto-denseso}}} hab./km²
· Denseso di habitantaro: 208,2 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Peso di Dominikana Republiko
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .do
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: kristanismo (88,6%)
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Dominikana Republiko (anke Dominga Republiko) esas lando qua jacas en l'insulo Hispaniola en Karibia. Lua vicina lando esas Haiti, en westo.

Bazala fakti pri Dominikana Republiko.

Historio[redaktar | edit source]

 Precipua artiklo: Historio di Dominikana Republiko

L'insulo Hispaniola deskovresis da Cristoforo Colombo ye la 5ma di decembro 1492. Ol divenis nedependanta de Hispania ye la 30ma di novembro 1821 ma Haitiana trupi, komandita da militestro e prezidanto Jean-Pierre Boyer invadis lando en februaro 1822.

Ye la 27ma di februaro 1844 Dominikana Republiko divenis nedependanta de Haiti. Pedro Santana y Familias esis l'unesma prezidanto di lando. Lua unesma konstituco adoptesis la 6ma di novembro sam yaro.

En 1861 pos enkarcerigar, silenciar e mortigar multa opozanti, Pedro Santana y Familias signatis pakto kun Hispania e retrosendis Dominikana Republiko ad stando di Hispaniana kolonio, l'unika Latinida Amerikana lando qua facis to. Ma lua opozanti, komandita da Santiago Rodríguez, Benito Monción e Gregorio Luperón lansis milito kontre Santana. Pos du yari, Hispania abandonis l'insulo en 1865.

Intensa politikala disputi eventis dum la sequanta yari. Buenaventura Báez, qua guvernis de 1865 til 1866 probis anexar Dominikana Republiko ad Usa. Quankam du Usana prezidanti aceptis ta ideo, Usana kongreso ne aceptis ol. Por aprobar la projeto du triimi de la voti bezonesis, ma ol recevis recevis 28 yes-voti kontre 28 no-voti. Báez revokesis en 1874, itere okupis povo ed itere revokesis en 1878.

Dum la 1880a yari generalo Ulises Heureaux asumis povo e ganis kelka populareso, ma balde komencis esar autoritatema. Ilu asasinesis en 1889. Tamen, la tranquila periodo di lua prezidanteso permisis stimular la ekonomio. La industrio di sukro modernigesis,[3] e lando atraktis enmigranti.

Ye la 15ma di mayo 1916 Usana trupi okupis Santo Domingo por exekutar blokuzo e forsar la ministro dil armeo Desiderio Arias renuncar. En 1924, pos Horacio Vásquez vinkar prezidantal elekto, finis l'unesma Usana interveno. En 1930 kande Vázquez probis prorogar lia mandato, eventis stato-stroko komandita dal generalo Rafael Leónidas Trujillo e dal civilo Rafael Estrella Ureña, qua divenis prezidanto. Ureña guvernis til la 21ma di aprilo 1930, kande Leónidas Trujillo asumis povo. Trujillo formale guvernis til 1938, quankam il kontinuis influar super Dominikana politiko til 1961.

Dum la guvernisteso di Trujillo, quankam l'ekonomio kreskis multe, eventis granda politikala represo. Il imperis masakro kontre Haitiani qui vivis en lando. On kalkulas ke 17,000 til 35,000 Haitiani mortigesis dum 5 dii, de la 2ma di oktobro til la 6ma di oktobro 1937. En 1960 tri de la quar "fratulini Mirabal" - Patria Mercedes, Argentina Minerva e Antonia María Teresa Mirabal - qui esis opozanta a lua rejimo, ocidesis. L'asasineri esis membri de la sekreta polico, e konfesis la kriminego pos la morto di Trujillo. Usa e Dominikana elito komence suportis la rejimo di Trujillo, ma Usa fine ruptis kun Trujillo kande ilu probis mortigar Venezuelana prezidanto Rómulo Betancourt, forta kritikisto di lua rejimo. Trujilo asasinesis en 1961.

En 1963 Juan Bosch vinkis l'unesma libera elekti pos la morto di Trujillo, ma nur 7 monati pose, ye la 25ma di septembro sam yaro, ilu revokesis per stato-stroko e remplasesis per uniono di militisti. La desplezuro di la populo kreskis, ed en 1965 eventis militala revolto komandita da Francisco Alberto Caamaño qua demandis la riveno di Bosch a povo. Usa ed altra membri del Organizuro di Amerikana Stati intervenis por sufokar la revolto.

De 1966 til 1978 Joaquín Balaguer okupis povo per elektala fraudi e terorismo di stato. En 1978 Antonio Guzmán Fernández del partiso Partido Revolucionario Dominicano ganis l'elekti.

Politiko[redaktar | edit source]

Nacionala palaco, en Santo Domingo.

Dominikana Republiko esas demokratiala stato. La prezidanto esas chefo di stato, chefo di guvernerio di lando e komandero di armeala forci. Lu elektesas dal populo por 4-yara periodo, ma povas rielektesar por la sequanta periodo. Nuna prezidanto esas [Danilo Medina Sánchez]], qua elektesis en mayo 2012 ed asumis povo ye la 16ma di agosto sam yaro.

La legifala povo kompozesas da du chambri. La Senato havas 32 membri, qui elektesas direte dal populo por 4-yara periodo, 1 per singla regiono. La Chambro di Deputati havas 190 membri, qui anke elektesas direte dal populo por 4 yari – 178 elektita proporcionale a la habitantaro de singla provinci, 5 nacionale elektita e 7 elektita da Dominikani qui vivas exterlande. Lua maxim recenta konstituco aprobesis ye la 26ma di januaro 2010.

La maxim alta korto di lando esas la Supra Judicikorto, kun 16 membri qui elektesas dal “kongreso di judiciisti”, ento kreita en la konstitucala reformo di 1994, por garantiar la nedependo di judiciala povo.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Dominikana Republiko kun lua precipua urbi.

Dominikana Republiko okupas centro ed esto dil insulo Hispaniola. Lando jacas inter latitudi 17º e 20º N e longitudi 68º e 72º W. Multa insuli ed insuleti apartenas a Dominikana teritorio.

Lando havas quar importanta montareti. En nordo jacas la Cordillera Septentrional ("nordala montaro"), paralele al litoro. La maxim alta monto di lando esas Pico Duarte, kun 3,098 metri di altitudo.

Ekonomio[redaktar | edit source]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Dominikana Republiko

Demografio[redaktar | edit source]

L'Unionita Nacioni kalkulis ke Dominikana Republiko havis 9,760,000 habitanti en 2007, la 82ma maxim granda habitantaro del mondo. Ca yaro cirkume 5% de la habitantaro evis 65 yari o pluse, dum ke 35% evis 15 yari o mine. Cirkume 63% de la habitantaro vivis en urbi.

Segun The World Factbook cirkume 73% de la habitantaro esas mestici, 16% esis blanki e 11% negri.[4]

Kulturo[redaktar | edit source]

La maxim konocita muzikala ritmo de Dominikana Republiko esas merengue. Du de lua maxim konocita muzikisti e kantisti esas Juan Luis Guerra e Wilfrido Vargas.

En la literaturo, la poetino Salomé Ureña (1850-1897) e la poetulo Fabio Fiallo (1866-1942) esas importanta nomi. La prezidanto Juan Bosch ank esas importanta skriptisto, note por lua rakonti.

Basbalo, boxo e basketbalo esas la tri maxim populara sporti en Dominikana Republiko.

Referi[redaktar | edit source]

Commons
Wikimedia Commons havas kontenajo relatante a: Dominikana Republiko
  1. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/dr.html
  2. http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf
  3. Hall, Michael R. (2000) - Sugar and Power in the Dominican Republic - . Greenwood Press.
  4. CIA Factbook. CIA Factbook: Dominican Republic (en Angla). (HTML) URL vidita ye la 2ma di junio 2011.


Stati e teritorii en Karibiana Maro
Antigua e Barbuda | Bahama | Barbados | Dominika | Dominikana Republiko | Grenada | Haiti | Jamaika | Kuba | Santa Kitts e Nevis | Santa Lucia | Santa Vincent e Grenadini | Trinidad e Tobago
Dependanta teritorii: Anguila | Aruba | Virgin Insuli Britaniana | Guadelupa | Insuli Kaiman | Kuracao | Martinik | Montserrat | Navassa | Porto-Riko | Sant Maarten | Insuli Turks e Kaikos | Virgin Insuli Usana
Anciena Nederlandan Antili, nune parto di Nederlando: Bonaire | Saba | Sint Eustatius