Minas Gerais

De Wikipedio
Salti al navigilo Irez a serchilo
Minas Gerais
Bandeira de Minas Gerais.svg Brasão de Minas Gerais.svg
Chefurbo Belo Horizonte
Maxim granda urbo Belo Horizonte
Brazil State MinasGerais.svg
Surfaco 586 522 km²
Habitanti
Denseso di habitantaro
21 292 666[1] (2020)
36,3 hab./km²
Guberniestro Romeu Zema (Novo) (2019-2022)
Posto-kodal abreviuro MG
Horala zono UTC-3
TNP (yaro) R$ 576,2 miliardi (2017)[2]
Reto www.mg.gov.br

Minas Gerais (IPA: [ˈminɐs ʒeˈɾajs]) esas un ek la 26 stati di Brazilia. Jacanta an la sud-estala regiono di la lando, ol havas kom vicini Bahia norde, Espírito Santo este, Rio de Janeiro sud-este, Sao Paulo sude e sud-weste, Mato Grosso do Sul, Goiás e Brasilia weste.

Bazala fakti pri Minas Gerais.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Kranio di Luzia.

La regiono ube nun jacas Minas Gerais ja habitesis da aborijena populi cirkume 11.400 til 12.000 yari ante nun. Dum la yari 1970a, arkeologiisti trovis trovis kranio di muliero - surnomizita Luzia - qua evas de ta epoko.

L'exploro di la regiono dal Portugalani komencis dum la 16ma yarcento. L'unesma "veini" di oro trovesis en 1693, en la montoza regiono Sabarabuçu, proxim fluvii Carmo e Tripuí. Pose trovesis gemi e diamanti. En 1696 fondesis vilajo Nossa Senhora do Ribeirão do Carmo qua divenis la nuna urbo Mariana en 1711.

Por transportar ta richaji, Portugalani konstruktis en 1697 la "rejala choseo" (Portugalane: "estrada real") qua ligis la portui di Parati e pose di Rio de Janeiro al regioni di la jaceyi, en Vila Rica (nun Ouro Preto), Serro ed, en lua maxim nordala punto, Diamantina.

Extraktado di oro proxim Vila Rica, dum la 18ma yarcento.

Dum l'unesma duimo dil 18ma yarcento, Minas Gerais divenis la maxim importanta ekonomiala regiono di Brazilia. En 1720 ol separesis administrale de São Paulo. Afrikana sklavi adportesis por laborar en la mineyi.

En 1750 la produktado di oro komencis diminutar. L'augmento di imposti stimulis ideo pri revolto, konocata kom Inconfidência Mineira, qua nesucesis. Un ek lua partopreninti, Joaquim José da Silva Xavier, konocata kom Tiradentes, mortigesis per jibeto ye la 21ma di aprilo 1792. Altra rezulto dil dekado di la minado esis ke kelka loki perdis habitanti, kontre ke altra komencis populizesar, exemple la nordo di Minas Gerais, la Zona da Mata este e sude di la nuna stato, e la regiono Triângulo Mineiro, weste.

Inauguro di Belo Horizonte, 1897.

Pos la nedependantesko di Brazilia en 1822 la regiono divenis provinco dil imperio. Kun la republiko, ol divenis stato. Lua nuna chef-urbo, Belo Horizonte, inauguresis ye la 12ma di decembro 1897.

Kafeo esis la precipua produkturo dil stato til 1929. L'edukado di bovaro ank esis importanta por lua richeso. São Paulo e Minas Gerais dominacis la politiko di Brazilia dum l'unesma tri yardeki dil 20ma yarcento: la prezidanti di la republiko ordinare originis o mustis havar politikala susteno da ta du stati por vinkar en l'elekti. Ante l'elekti, un ek la du stati indikis lua kandidato por la prezidanteso, kontre ke en la sequanta elekto l'altra stato indikis la kandidato. To konocesis en la Portugalana kom Política do café com leite, (literala tradukuro: "politiko dil kafeo kun lakto"), pro la precipua richaji di la du stati.

Ta "politikala amikeso" ruptesis kande São Paulo decidis sustenar la prezidantala kandidateso di Washington Luís, lua ex-guberniestro, sen susteno da Minas Gerais, qua decidis sustenar Getúlio Vargas, opozinte su. Quankam Washington Luís vinkis en l'elekto, ilu pose revokesis per stato-stroko.

Minas Gerais duris influar en la politiko di Brazilia dum la tota 20ma yarcento. Juscelino Kubitschek, qua guvernis Brazilia de 1956 til 1961, e Tancredo Neves, qua esis chefministro di Brazilia de 1961 til 1962 e pose helpis la transiro di Brazilia de la militara rejimo vers la ridemokratigo dum la yari 1980ma, naskis ibe e guvernis la stato.

Dum la yari 1970a, Italiana kompanio FIAT instalis fabrikerio en la urbo Betim por produktar automobili en Brazilia. To stimulis l'instalo di altra kompanii en la stato, por fabrikar kompozanti por automobili. En 2015 eventis granda ekologiala dizastro en la stato, kande granda barilo por kontenar fango kun rezidui di minerali ruptis en Mariana, Minas Gerais, Brazilia. Ultre l'ekologiala dizastro eventis la morti di personi: til la 16ma di novembro 17 korpi trovesis en la fango.[3] Mili de fishi mortis dum la sequanta dii en fluvio Doce, un ek la precipua fluvii dil stato. Ye la 25ma di januaro 2019, altra fango-barilo kun minerala eskombri ruptis, an l'urbo Brumadinho, este dil stato, e produktis plu kam 250 morti.[4]

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Subdividuro di Minas Gerais en municipi.
Montoza regiono proxim Alto Caparaó, an la regiono Zona da Mata.

Minas Gerais esas stato senlitora kun tota surfaco di 586 522 km², aproxime simila ad olta di Francia, en la Europa. Ol esas la 4ma maxim vasta stato di Brazilia, dop Amazonas, Pará e Mato Grosso.

Fluvio São Francisco, longa de 3 150 km, esas la maxim longa fluvio tote en Braziliana teritorio. Ol naskas en la montoza regiono Serra do Cipó e trairas Minas Gerais de sudo vers nordo. Monto Pico da Bandeira, jacanta an la frontiero kun stato Espírito Santo, esas la maxim alta dil stato, havanta 2 891,89 metri di altitudo. Du altra importanta fluvii dil stato esas Doce e Jequitinhonha, qui debushas an la litoro di Espírito Santo. Rivero Grande separas Minas Gerais de São Paulo, kontre ke rivero Paranaíba separas Minas Gerais de Goiás e de Mato Grosso do Sul. Ambi kunfluas por formacar fluvio Paraná.

La tri precipua biomi dil stato esas "cerrado" (savano) weste e centre, "caatinga" (vejetantaro di mi-arida regioni) norde, e "mata atlântica" (humida tropikala foresto) este ed en parto dil sudo, en la regiono konocata kom Zona da Mata. La maxim multa regioni antee kovrita da "mata atlântica" e "cerrado" subisis multa modifikuri pro l'adopto di diversa kultivi (soyo, kafeo, frukti) e pro l'urbanigo.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

Treno qua transportas fer-erco de Minas Gerais til portuo Tubarão, che Espírito Santo.
Plantacerii di kafeo en São João do Manhuaçu.
Granda mineyo proxim urbo Confins.

Minas Gerais esas granda produktero di lakto e bovo-karno, kafeo, soyo, sukrokano ed altra agrokultivala produkturi, ed anke minerali (precipue fero). Soyo ed edukado di bovaro esas koncentrata en la westo dil stato, en la regiono konocata kom Triângulo Mineiro.

Mineral explotado, nome fer-erco, duras esar importanta por l'ekonomio dil stato, malgre ke or-extraktado nun ne esas tam importanta kam dum kolonial epoko. Parto ek la produktado di fer-erco transportesas per la ferovoyo Vitória-Minas til la portuo Tubarão, che Espírito Santo, kontre ke altra parto transformesas en stalo en urbi Ipatinga e João Monlevade, an la regiono konocata kom Vale do Aço ("valo dil stalo").

La maxim importanta industriala produkturi dil stato esas stalo, elektronikal equipuri, nutrivi, drinkaji e stofi. En Minas Gerais jacas Braziliana filialo di Fiat, Italiana fabrikanto di automobili. Altra importanta agado esas la produktado di komputerala programi, nome en urbo Santa Rita do Sapucaí, sude dil stato.

Belo Horizonte esas la precipua financala centro dil stato. Altra urbi importanta por lua regionala komerco e servadi esas Uberaba ed Uberlândia en Triângulo Mineiro (weste dil stato), Juiz de Fora e Governador Valadares este, Pouso Alegre e Varginha sude, e Montes Claros norde.

Turismo[redaktar | redaktar fonto]

Turismo esas altra importanta ekonomial agado en Minas Gerais. L'ekosistemi e peizaji, la historiala urbi, la fonti di minerala aqui e balneyi, e la gastronomio tradicionala dil stato esas importanta atraktivi por viziteri de altra regioni di Brazilia e mem stranjeri.

La maxim konocata turistala loki dil stato por la tradicionala vakanco-turismo esas:

Belo Horizonte, jacanta inter Brasília, Sao Paulo e Rio de Janeiro, e havanta moderna substrukturo urbala e hotelala, atraktabas tale nomizita "aferala e konvencionala turismo". Multa entraprezala ed aferala renkontri e ferii eventabas en la urbo de kelka yari til nun.

Panoramo pri urbo Caxambu.
Panoramo pri urbo Caxambu.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Minas Gerais esas la 2ma maxim populoza stato di Brazilia, dop Sao Paulo. On kalkulas ke en 2020 ol havis entote 21 292 666 habitanti.[1]

Segun la demografiala kontado di 2010, min kam la duimo (45,4%) de la habitantaro deklaris esar blanki, kontre ke 44,3% deklaris esar mestici, e 9,2% deklaris esar negri. Nur minoritato (1,1%) deklaris esar "flava" od aborijena. La maxim multa habitanti decendas de Portugalani, nome de la nordo di Portugal e de sklavi Afrikana, nome de etnio bantua. Ultre to, la stato recevis multa enmigranti, nome Italiani. Cirkume 30 mil aborijeni habitas la stato.

La 10 maxim granda urbi di Minas Gerais
(2015)
Imaji Rango Nomo Habitantaro
Belo Horizonte (2).jpg
Belo Horizonte
Centraludi.jpg
Uberlândia
1ma Belo Horizonte 2 502 557
2ma Uberlândia 662 362
3ma Contagem 648 766
4ma Juiz de Fora 555 284
5ma Betim 417 307
6ma Montes Claros 394 450
7ma Ribeirão das Neves 322 659
8ma Uberaba 322 126
9ma Governador Valadares 278 363
10ma Ipatinga 257 245
Fonto: IBGE[5]

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. 1,0 1,1 Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. Cidades e Estados. URL vidita ye la 2ma di marto 2021.
  2. Contas Regionais 2017. IBGE.
  3. (16ma di decembro 2015) Veja lista de mortos e desaparecidos no rompimento de barragem em MG. G1.com. URL vidita ye la 23ma di januaro 2016.
  4. Retrospectiva: Rompimento da barragem de Brumadinho foi a primeira grande tragédia ambiental do ano. O Eco. URL vidita ye la 19ma di decembro 2020.
  5. (28ma di agosto 2015) Estimativas da população residente no Brasil e Unidades da federação com data de referência em 1º de julho de 2015. (PDF) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística.
Commons
Commons havas kontenajo relatante a: