Getúlio Vargas

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Getúlio Dornelles Vargas
Getulio.gif
Prezidanto di Flag of Brazil.svg Brazilia
Periodo di guvernerio: de 3 di novembro 1930 til 29 di oktobro 1945
Precedanto: Augusto Tasso Fragoso
Sucedanto: José Linhares
Prezidanto di Flag of Brazil.svg Brazilia
Guvernisteso: de 31 di januaro 1951 til 24 di agosto 1954
Precedanto: Eurico Gaspar Dutra
Sucedanto: João Café Filho
Personal informi
Naskodato: 19 di aprilo 1882
Naskoloko: São Borja, Rio Grande do Sul
Mortodato: 24 di agosto 1954
Mortoloko: Rio de Janeiro, Brazilia
Spozo: Darcy Barmanho Vargas
Profesiono: advokato e politikisto
Politikala partiso: Partido Trabalhista Brasileiro - PTB

Getúlio Dornelles Vargas (1882 til 1954) esis Braziliana politikisto, qua guvernis lando 2 periodi. L'unesma, sen esar elektita dal populo (de 1930 til 1945), e la duesma (de 1951 til 1954) demokratie elektita. Ica lasta periodo finis tragediale kun lua su-ocido.

Unesma prezidanteso (1930-1945)[redaktar | redaktar fonto]

L'unesma periodo esis dividita en 3 parti:

  1. de 1930 til 1934 - provizora guvernerio,
  2. de 1934 til 1937 - konstitucala guvernerio, segun la konstituco sancionita en 1934, e
  3. de 1937 til 1945 - diktatoreso di Estado Novo ("Nova Stato).

En 1937 Vargas anuncis ke projeto di komunisti pri kapto di povo en Brazilia, nomizita Plano Cohen, deskovrabis. Ica nevera projeto servis kom pretexto por stato-stroko, e por l'adopto di nova konstituco kun fashista inspireso. En 1938 Braziliana fashisti (konocita kom Integralisti) divergis de Vargas, ed ilu proskriptis li.

Dum lua periodo di guvernerio, Getúlio adoptis legifadi qui protektis e grantis yuri por la laboristi, exemple la yuri por havar 30-dia libera tempo omnayare, 3-monata libera tempo por la laboristini qui divenis matri (matrala licenco), la 13ma salario por tota laboristi, edc). Ica legifado, konocita en Portugalana da Consolidação das Leis do Trabalho - CLT (en Ido: "Solidiga Legifado di Laborala Yuri") donis granda populareso a Vargas, qua divenis konocita kom "la patro di la povri".

En 1942, pos diversa sinkadi di Braziliana komercala navi da Germaniana submara navi, Getúlio Vargas deklaris milito kontre Germania ed Italia, e sendis soldati por kombatar kontre la du Europana diktatoresi, kune Usana e Britaniana trupi. En 1945, la militarala komandanti qua kombatis en Europa ekpulsis Vargas de povo. José Linhares asumis povo provizore. Elekti por nova konstitucala asemblajo kunvokesis, ed, en 1946, Brazilia itere divenis demokratiala stato. Marshalo Eurico Gaspar Dutra elektesis prezidanto, e guvernis til la 31ma di januaro 1951.

Duesma prezidanteso (1951 til 1954)[redaktar | redaktar fonto]

Vargas, populara chefo pro la Solidiga Legifado di Laborala Yuri, decidis kandidatesar a prezidanto en 1950, e vinkis l'elekto. Dum lua duesma prezidantala periodo, il fondis Petrobras, por explorar petrolo en Brazilia.

Vargas sufris granda presadi e akuzati de l'opozantaro di esar demagogo e populisto. En 1954 lua precipua adverso, Carlos Lacerda, sufris atento ma eskapis de pafado, qua mortigis mayoro Rubens Florentino Vaz. La chefo di la sekureso di Vargas, Gregório Fortunato, esis akuzita di imperar l'atento, e konfesis to. Pos l'atento, Getúlio sufris granda preso a renuncar. La politikala krizo guidis lu a suocido, dum la nokto de la 23ma til la 24ma di agosto 1954. Ante la suocido, Vargas skribis letro ube akuzis lua opozanti pri dezirar lua vexeso.

Lua suocido efektigis granda shoko en populo, e desfaciligis la projeto de parto di lua opozinti pri la kapto di povo per stato-stroko. Mili di personi sequis lua sarko e protestis en la stradi di Rio de Janeiro. Carlos Lacerda mustis fugar de Brazilia por eskapar de populala furio.

Precedanto
Tasso Fragoso
Prezidanto di Brazilia
1930 til 1945
Sucedanto
José Linhares