Curitiba

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
{{{nomo}}}
{{{Lokala_nomo}}}
Montage de Curitiba.jpg
Kelk imaji pri Curitiba
Bandeira de Curitiba.svg Brasão de Curitiba.svg
Flago di Curitiba Blazono di Curitiba
Lando: Flag of Brazil.svg Brazilia
Regiono: {{{Regiono}}}
Stato: Paraná
Informo:
Fondita en: {{{FonditaYe}}}
Fondita da: {{{FonditaDa}}}
Latitudo: 25°25'47" S
Longitudo: 49°16'19" W
Altitudo: 934 m
Surfaco: 435 km²
Habitanti: 1,879,355 (2015)
Denseso di habitantaro: 4 320 hab./km²
Disto de Brasília: 1.386 km
Horala zono: UTC{{{Horala_zono}}}
Urbestro: Gustavo Fruet (PDT)
Mapo:
Mapo di {{{nomo}}}
[[Arkivo:{{{DetalozaMapo}}}|250px||alt=]]
<div style="position: absolute; left:Expression error: Unrecognized punctuation character "{".px; top: Expression error: Unrecognized punctuation character "{".px;">o ←
Retosituo:
http://www.curitiba.pr.gov.br
Aerala imajo pri la centro di Curitiba (quarteri Batel ed Água Verde.

Curitiba esas chef-urbo di Braziliana stato Paraná. Lua totala habitantaro esis 1,879,355 personi en 2015 e lua metropolala areo (kun 26 altra urbi) havis cirkume 3.2 milion habitanti en 2010. Lua totala surfaco esas 435 km². Ol esas la maxim granda urbo de la suda regiono di Brazilia e la 8ma maxim granda de Brazilia.

L'urbo jacas a 934 metri di altitudo e distas 400 km sud-weste de Sao Paulo, cirkume 105 km weste de la portuo di Paranaguá, en l'Atlantiko, e 1.386 km sude de Brasilia, chef-urbo di Brazilia. L'urbo esas importanta komercala, kulturala ed ekonomiala centro di Latinal Amerika. Du aeroportui servas l'urbo: aeroportuo Afonso Pena, ed l'aerodromo Bacacheri. L'universitato-tereno di la Federala Universitato di Paraná (UFPR) jacas en Curitiba.

Ol esas la chef-urbo di stato Braziliana kun la minima quanto di personi qui ne savas lektar o skribar. Lua Indexo pri humana developeso (0.856) esas un ek la maxim granda de Brazilia.

L'origino di lua nomo forsan esis de du vorti di la linguo Tupi, parolata dal indijeni ante la deskovro di Brazilia: kurí tyba (multa semini di pino), od anke de kurit (arboro di pino) ed ybá (granda quanto).

Historio[redaktar | edit source]

Statuo di Tindiquera, indijeno de raso Tingui.

Unesma habitanti di la regiono esis l'indijeni Tingui, de raso Tupi-Guarani. L'unesma blanki e mestici qui arivis en nuna Curitiba, veninta de Sao Paulo o de Paranaguá, serchis oro en la regiono. Li militis kontre l'indijeni Kaingang e Guarani qui anke vivis en la regiono. En 1654 la vilajeto di Nossa Senhora da Luz e Bom Jesus dos Pinhais fondesis, en la punto ube la personi qui edukis e transportis bovaro de la sudo di Brazilia renkontris l'exploreri di oro qui arivis de la litoro. Ol divenis urbo ye la 29ma di marto 1693, kande lua komonala konsilantaro kreesis. Tamen, pro poka oro trovesir en la regiono, la ministi rapide movis vers Minas Gerais. Nur la personi qui transportis e vendis bovi e muli (nomizita tropeiros en Portugalana, pro li duktar trupi di animali) kontinuis uzar l'urbo por repozar dum la longa voyaji de la sudo di Brazilia vers Sorocaba e pose Minas Gerais.

L'ekonomiala ciklo di tropeiros duris plu kam du yarcenti. En 1730 la choseo qua unionis la sudo di Brazilia kun Minas gerais oficale apertesis sen trairar Curitiba, e l'urbo divenis izolita. En 1780 ol havis 2,949 habitanti.

Curitiba en 1855. Aquarelo da John H. Elliot.

Pos 1850, diversa Europana populi ekmigris vers la regiono, quale Poloni, Italiani, Germani qui vivis en Rusia (pos 1833) ed Ukrainani. En 1853 la provinco di Paraná separesis de la provinco Sao Paulo, e Curitiba divenis chef-urbo di la nova provinco.[1] De la duimo til la fino di la 19ma yarcento on komencis explorar mateo plu fore Curitiba. To stimulis la konstrukto di la fervoyo Curitiba-Paranaguá. Ol projetesis da du Brazilian injeniori, Antonio ed André Rebouças, e konstruktesis dum kin yari (de 1880 til 1885). La proprietinti de la mueleyi ube la folii di mateo trituresis (nomizita "baroni dil mateo") divenis tre richa, e konstruktis domegi an la quarteri Batel ed Alto da Glória en Curitiba.

En 1876 existis en Curitiba 20 koloniala nuklei di enmigranti qui praktikis agrokultivo, komerco ed altra aferi, precipue di Italiani e Poloni. Pos Brazilia divenir republiko, Curitiba restis chef-urbo dil stato Paraná.

La sequanta ekonomiala ciklo di Paraná esis la ciklo dil kafeo. Granda plantacerii instalesis en la nordo dil stato de la fino dil 19ma yarcento til la 1920a yari. Ta epoko komencis l'arivo di Japoniana enmigranti, por laborar en la plantacerii. Anke konstruktesis fervoyi qua unionis Curitiba kun Sao Paulo e kun la sudo di Brazilia. Tamen, la plantacerii di kafeo subisis l'efekti de l'ekonomiala krizo di 1929 ed anke klimatala domaji per frosto. La plantacerii di kafeo komplete desaparis del stato pos la granda frosto di 1975, e l'agrokultivisti remplasis ol per la soyo.

Dum la 20ma yarcento, note pos la 1950a yari, la habitantaro di Curitiba kreskis rapide, e l'urbo divenis granda regionala centro por komerco e servadi, e divenis un ek la maxim richa urbi de Sud-Amerika e pionira en multa urbala solvi.[1] Dum la 1940a e 1950a yari, Franca arkitekto Alfred Hubert Agache kreis l'unesma urbala projeto por l'urbo, qua mustis havar bulvardi, multa agreabla loki en lua centro, ed anke un industriala quartero. La plano sequesis partale, pro esir multe chera por kompletigar.

Curitiba vidita de la telefonilo-turmo di la kompanio Telepar.
Curitiba vidita de la telefonilo-turmo di la kompanio Telepar.

Referi[redaktar | edit source]