Wien

De Wikipedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Wien
Collage von Wien.jpg
Kelk imaji pri Wien.
Flag of Vienna.svg Wien 3 Wappen.svg
Standardo Blazono
Lando: Flag of Austria.svg Austria
Informo:
Latitudo: 48º11' N
Longitudo: 16º21' E
Surfaco: 414,9 km²
Habitanti: 1 731 236 (2011)
Denseso di habitantaro: 4,002.2 hab./km²
Horala zono: UTC+1
(UTC+2 dum la somero)
Urbestro: Michael Häupl
Mapo:
Mapo di Wien
Oficala retosituo:
www.wien.gv.at
Strado Ringstraße e historiala tramveturo.

Wien esas chef-urbo e maxim populizita urbo di Austria, ed anke esas un ek la 9 Austriana Länder (federala stati). Kun cirkume 1.73 milioni habitanti, ol esas la 9ma maxim granda urbo del Europana Uniono. L'urbo esas sideyo di kelk internaciona organismi, exemple l'ONEP.

De 1867 til 1918 ol esis chef-urbo de Austria-Hungaria, e til la komenco dil 20ma yarcento ol esas la maxim granda urbo del mondo ube la Germana parolesis. Ante la divido di Austria-Hungaria, l'urbo havis 2 milion habitanti.[1] Ol recevis la surnomo "Urbo di la Muziko", pro l'importanta kompozisti qui vivis ibe, exemple Mozart. Ol anke surnomizesis "Urbo di la Sonji", pro Sigmund Freud vivir ibe. Lua prestijoza universitato, fondita en 1365, esas un ek la maxim anciena en linguo Germana, e 15 ek lua docisti ganis Nobel-premii.

Inquesto de 2005 dal Economist Intelligence Unit konsideris Wien la maxim bona ek 127 urbi, segun vivo-qualeso. Ol recevas plua kam 6,8 milion turisti omnayare.[2]

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Wien en 1493.

L'urbo fondesis dal Kelti kom fortifikita habiteyo an la rivero Wien dum l'1ma yarmilo aK. Dum multa yari, la fluvio Danubio esis la naturala frontiero inter Romana imperio e la barbari, e Vindobona (nune Wien) esis defensofortifikajo por l'imperio Romana.

Dum Mezepoko ol esis sideyo por la dinastio Babenberg. En 1440 ol divenis chef-urbo por la dinastio Habsburg.

Otomani esis haltita du foyi avan Wien: en 1529 li probis siejar l'urbo ed en 1683 eventis batalio por l'urbo. En 1679 epidemio di pesto mortigis cirkume 33% de lua habitantaro.

En 1804 dum Napoleonala militi l'urbo divenis chef-urbo di Austrian imperio, e restis importanta por Europana politiki, inkluzite kande en 1814 ol gastigis la Kongreso di Wien. L'urbo kreskis multe dum fino di la 19ma yarcento. Til 1938 ol esis kulturala centro por modernist artisti.

Zoni di okupeso en Wien, 1945 til 1955.

En 1938 Nacional-socialista Germania okupis Austria, e Wien perdis lua stando kom chef-urbo por Berlin. Ye la 2ma di aprilo 1945 Sovietiani lansis atako kontre Germani, pos siejar l'urbo. Bombardi destruktis granda parto di lua substrukturo, e Wien kapitulacis du semani pos la komenco dil atako. Kande la milito finis, l'urbo dividesis en quar zoni di influo: Britaniana, Franca, Usana e Sovieta.

La divido duris til mayo 1955, kande la Kontrato pri Austriana Stato signatesis, ed Austria riganis nedependo. Ta yaro, pos yari di rikonstrukto, l'Opero e la Burgtheater riapertis lia pordi a la publiko. En oktobro, Austria deklaris su neutra, e pos ta deklaro, Sovietiana trupi fine foriris la lando.

Pos la represo kontre Hungara revoluciono di 1956, Wien recevis multa fuginta Hungari, e la sama eventis en 1968, kande ol recevis fuginta Cheki e Slovaki pos la represo a la Printempo di Praha. En 1965 l'urbo selektesis por gastigar la sideyo dil ONEP. Dum la yari 1970ma, lora kancelero Bruno Kreisky inauguris la Centro Internaciona di Wien (Vienna International Centre), komplexo di edifici qui esas sideyo di la Kontoro dil Unionita Nacioni en Wien (UNOV). En 1995 Austria divenis membro dil Europana Uniono e signatinto di la Konvenciono Schengen.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Satelital imajo pri Wien.
La financala quartero di Wien.

La reliefo di Wien jacas an la du rivi dil Danubio, cirkondata per du boski adeste ed adweste del urbo. Lua urbala areo kovras 414,65 km², esante la maxim granda urbo de Austria. La maxim alta punto jacas 542 metri super la marala nivelo.

La klimato di Wien esas oceanala (Cfb segun la klimatala klasifikuro da Köppen), havanta varma someri kun maxima temperaturi de 24°C til 33°C, e sika e kolda vintri kun temperaturi poke infre 0°C. La mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 1,2°C, dum ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 23,7°C. De decembro til februaro povas nivar, tamen la nivo esas min frequa kam westala e sudala regioni de Austria.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 547,9 mm, e la maxim pluvoza monati esas julio ed agosto, kun mezavalore 66,6 mm e 66,5 mm. La pluvo-quanto diminutas dum la vintro, ma ne existas sika sezono.

Wien subdividesas en 23 quarteri (Bezirke). L'industrii jacas precipue en l'estala e sudala quarteri.

Panoramo pri Wien.
Panoramo pri Wien.

Transporto[redaktar | redaktar fonto]

La terminalo 1A dil aeroportuo di Wien.
Moderna tramveturo di Wien.

L'internaciona aeroportuo di Wien distas 18 km de lua centro, jacanta proxim l'urbeto Schwechat. En 2012, plua kam 22 milion personi uzis ol. Nune l'aeroportuo subisas expanso. L'aeroportuo di Bratislava, en Slovakia anke distas poke de Wien, ed uzesas da multa voyajanti.

Wien ligesas a Rotterdam per la kanalo Rheno-Main, ed al estal Europana landi per la fluvio Danubio. Ol havas la maxim granda fluviala portuo di Europa.

Kin nacionala chosei ligas Wien a la westo (A1), a la nord-westo (A22), a la nordo (A5), al esto (A4) ed a la sudo (A5) di la lando. Quale la ferovoyala linei li surnomizesas segun la regioni a quin li iras: Westautobahn, Südatobahn, Nordautobahn ed Ostautobahn.

Pri publika transporto, Wien havas 5 linei di metroo* (U-Bahn Wien) kun entote 83,3 km e 98 stacioni. L'unesma lineo di metroo inauguresis en 1976. Existas anke 10 kilometri di suburbala treni (S-Bahn) kun entote 650 km e 181 stacioni, e 30 linei di tramveturi kun entote 176,9 km.

Turismo[redaktar | redaktar fonto]

Panoramo pri Wien.
Panoramo pri Wien.
Palaco Schönbrunn.

En 2014, 6,2 milion turisti vizitis Wien, e ta yaro enrejistresis entote 13 524 266 noktala sejorni en la hoteli. La maxim multa viziteri esis Germana, Usana, Italiana e Rusa.[3][4] Ol atingis l'unesma rango pri gastigo di internaciona kongresi ed asemblitari aferala de 2003 til 2015. En 2014, 202 internaciona konferi eventis en Wien. Lua maxim granda centro por konferi nomesas Austria Center Vienna, havanta kapaceso por 20.000 personi e jacanta proxim la sideyo dil Unionita Nacioni en Wien.

Por viziteri, l'urbo havas multa atraktivi, exemple:

  • La palaco Schönbrunn, antee rezideyo dil imperiestri Habsburgi havas entote 1.441 chambri, di qui 45 povas vizitesar. Lua garnituri esas en stilo rokoko.[5] Avan la palaco existas granda gardeni e fonteno.
  • La zoo* di Schönbrunn votesis 5 foyi kom la maxim bona de Europa.[6] Ol gastigas plua kam 700 speci di animali, inkluzite pandi e polala ursi.[6]
  • La Katedralo di Santa Stefanus konsideresas simbolo dil urbo. Ol havas 4 turmi, di qui la maxim alta esas la suda turmo, alta de 136,44 metri.[7]
Palaco Hofburg.
  • La palaco Hofburg habitesis dal imperiestri Habsburgi til 1918.[8] Komence ol esis kastelo konstruktita dum la 13ma yarcento, qua pose transformesis en rezideyo. Nun ol esas kontoro di la Prezidanto di la Republiko, havanta importanta kolekturo pri arti.[8] En un ek lua ali ol gastigas la Muzeo pri Etnologio, qua havas plua kam 400 mil objekti de Azia, Afrika, Oceania ed Amerika. La muzeo riinauguresis en 2017.
  • La Belvedero esas du baroka palaci - Alta Belvedero e Basa Belvedero - konstuktita dal princo Eugenius de Savoya. Li gastigas valoroza kolekturo pri arti, de la Barok-epoko til l'arto moderna, nome la pikturi da Gustav Klimt gastigata che l'Alta Belvedero.[9] La gardeni dil Belvedero e la lageto konstruktita avan la palaco, qua reflektas lua imajo, ank esas atraktivi.[9]
  • La Gianta Roto di Wien, alta de 65 metri, konstruktesis en 1897 e permisas a la viziteri vidar panoramo pri la historiala konstrukturi dil urbo.[10]
Kunsthistorisches Museum.
La Turmo di Wien.
  • La Turmo di Wien - Alta de 252 metri, ol havas teraco alta de 155 metri qua permisas panoramala vidado di 360º pri l'urbo. Ol anke havas kafeeyo alta de 170 metri dekorata kun garnituri de la yari 1960ma, qua rotacas cirkum sua propra axo.[14]
  • La Domo dil Maro (Haus des meeres) montras fishi de aqui dolca e saloza. En granda tanki kun oceanala aquo povas videsar sharki e rayi. En la tanko nomizita "Domo dil Tropiki" povas videsar krokodili, ed en terario montresas speci di serpenti venenoza ed anke giganta exempleri.[15]
  • La nova edifico dil Universitato di Wien inauguresis en 1884 dal imperiestro Franz Josef la 1ma di Austria-Hungaria.[16]
  • La Muzeo Madame Tussauds de Wien montras 80 vaxa figuri, inkluzite imajo pri l'imperiestro Franz Josef la 1ma e l'imperiestrino Sissi.[17]
La Muzeo pri Naturala Historio.
  • En la bulvardo Ringstrasse jacas l'Imperiala palaco, la Kunsthistorisches Museum, la Muzeo pri Naturala Historio, l'Opero-domo di Wien e l'edifico dil Parlamento.[18]

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
  1. (1918). Vienna after the War. The New York Times. URL vidita ye la 29ma di mayo 2018.
  2. "Vienna Tourist Board: Arrivals & bednights 2016" (en Germana).
  3. (julio 2015) Vienna in Figures 2015. Vienna City Administration.
  4. Tourismus – Statistiken (en Germana). Vienna City Administration.
  5. Schönbrunn Palace (en Angla). Must Sees - VIENNA - Now.Forever. URL vidita ye la 28ma di decembro 2018.
  6. 6,0 6,1 Schönbrunn Zoo: Europe's best zoo (en Angla). Must Sees - VIENNA - Now.Forever. URL vidita ye la 28ma di decembro 2018.
  7. St. Stephen's Cathedral (en Angla). Must Sees - VIENNA - Now.Forever. URL vidita ye la 28ma di decembro 2018.
  8. 8,0 8,1 Hofburg - Imperial Palace (en Angla). Must Sees - VIENNA - Now.Forever. URL vidita ye la 28ma di decembro 2018.
  9. 9,0 9,1 Belvedere (en Angla). Must Sees - VIENNA - Now.Forever. URL vidita ye la 28ma di decembro 2018.
  10. Giant Ferris Wheel (en Angla). Must Sees - VIENNA - Now.Forever. URL vidita ye la 28ma di decembro 2018.
  11. Kunsthistorisches Museum Wien (Art History Museum) (en Angla). Must Sees - VIENNA - Now.Forever. URL vidita ye la 28ma di decembro 2018.
  12. 12,0 12,1 Albertina (en Angla). Must Sees - VIENNA - Now.Forever. URL vidita ye la 28ma di decembro 2018.
  13. mumok - Museum of Modern Art (en Angla). Must Sees - VIENNA - Now.Forever. URL vidita ye la 28ma di decembro 2018.
  14. Danube Tower (en Angla). Must Sees - VIENNA - Now.Forever. URL vidita ye la 28ma di decembro 2018.
  15. House of the Sea (en Angla). Must Sees - VIENNA - Now.Forever. URL vidita ye la 28ma di decembro 2018.
  16. University of Vienna.
  17. Madame Tussauds (en Angla). Must Sees - VIENNA - Now.Forever. URL vidita ye la 28ma di decembro 2018.
  18. Vienna's Ringstrasse (en Angla). Must Sees - VIENNA - Now.Forever. URL vidita ye la 28ma di decembro 2018.
Chef-urbi di Europana landi

Amsterdam · Andorra la Vella · Athina · Belgrade  · Berlin · Bern · Bratislava · Bruxel · Budapest · Bucarest · Dublin · Helsinki · Kyiv · Chisinau · København · Lisboa · Ljubljana · London · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monako · Moskva · Nikosia · Oslo · Paris · Podgorica · Praha  · Reykjavík · Riga · Roma · San-Marino · Sarajevo · Skopje  · Sofiya · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tirane · Vaduz · Valletta  · Warszawa · Vatikano · Wien · Vilnius · Yerevan · Zagreb