Wien

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Wien
Collage von Wien.jpg
Kelk imaji pri Wien.
Flag of Vienna.svg Wien 3 Wappen.svg
Standardo di Wien Blazono di Wien
Lando: Flag of Austria.svg Austria
Informo:
Latitudo: 48º11' N
Longitudo: 16º21' E
Surfaco: 414,9 km²
Habitanti: 1 731 236 (2011)
Horala zono: UTC+1
Urbestro: Michael Häupl
Mapo:
Mapo di Wien
Oficala retosituo:
www.wien.gv.at
Strado Ringstraße e historiala tramveturo.

Wien esas chef-urbo e maxim populizita urbo di Austria, ed anke esas un ek la 9 Austriana Länder (federala stati). Kun cirkume 1.73 milioni habitanti, ol esas la 9ma maxim granda urbo del Europana Uniono. L'urbo esas sideyo di kelk internaciona organismi, exemple l'ONEP.

De 1867 til 1918 ol esis chef-urbo de Austria-Hungaria, e til la komenco dil 20ma yarcento ol esas la maxim granda urbo del mondo ube la Germana parolesis. Ante la divido di Austria-Hungaria, l'urbo havis 2 milion habitanti.[1] Ol recevis la surnomo "Urbo di la Muziko", pro l'importanta kompozisti qui vivis ibe, exemple Mozart. Ol anke surnomizesis "Urbo di la Sonji", pro Sigmund Freud vivir ibe. Lua prestijoza universitato, fondita en 1365, esas un ek la maxim anciena en linguo Germana, e 15 ek lua docisti ganis Nobel-premii.

Inquesto de 2005 dal Economist Intelligence Unit konsideris Wien la maxim bona ek 127 urbi, segun vivo-qualeso. Ol recevas plua kam 6,8 milion turisti omnayare.[2]

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Wien en 1493.

L'urbo fondesis dal Kelti kom fortifikita habiteyo an la rivero Wien dum l'1ma yarmilo aK. Dum multa yari, la fluvio Danubio esis la naturala frontiero inter Romana imperio e la barbari, e Vindobona (nune Wien) esis defensofortifikajo por l'imperio Romana.

Dum Mezepoko ol esis sideyo por la dinastio Babenberg. En 1440 ol divenis chef-urbo por la dinastio Habsburg.

Otomani esis haltita du foyi avan Wien: en 1529 li probis siejar l'urbo ed en 1683 eventis batalio por l'urbo. En 1679 un pesto mortigis cirkum 33% de lua habitantaro.

En 1804 dum Napoleonalaa militi l'urbo divenis chef-urbo di Austrian imperio, e restis importanta por Europana politiki, inkluzite kande en 1814 ol gastigis la Kongreso di Wien. L'urbo kreskis multe dum fino di la 19ma yarcento. Til 1938 ol esis kulturala centro por modernist artisti.

Zoni di okupeso en Wien, 1945 til 1955.

En 1938 Nacional-socialista Germania okupis Austria, e Wien perdis lua stando kom chef-urbo por Berlin. Ye la 2ma di aprilo 1945 Sovietiani lansis atako kontre Germani, pos siejar l'urbo. Bombardi destruktis granda parto di lua substrukturo, e Wien kapitulacis du semani pos la komenco dil atako. Kande la milito finis, l'urbo dividesis en quar zoni di influo: Britaniana, Franca, Usana e Sovieta.

La divido duris til mayo 1955, kande la Kontrato pri Austriana Stato signatesis, ed Austria riganis nedependo. Ta yaro, pos yari di rikonstrukto, l'Opero e la Burgtheater riapertis lia pordi a la publiko. En oktobro, Austria deklaris lua neutreso, e pos ta deklaro, Sovietiana trupi fine foriris la lando.

Pos la represo a la Hungara revoluciono di 1956, Wien recevis multa fuginta Hungari, e la sama eventis en 1968, kande ol recevis fuginta Cheki e Slovaki pos la represo a la Printempo di Praha. En 1965 l'urbo selektesis por sideyo di ONEP. Dum la yari 1970ma, lor kancelero Bruno Kreisky inauguris la Centro Internaciona di Wien (Vienna International Centre), komplexo di edifici qui esas sideyo di la Kontoro dil Unionita Nacioni en Wien (UNOV). En 1995 Austria divenis membro dil Europana Uniono e signatinto di la Konvenciono Schengen.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Satelital imajo pri Wien.
La financala quartero di Wien.

La reliefo di Wien jacas an la du rivi dil Danubio, cirkondata per du boski adeste ed adweste del urbo. Lua urbala areo kovras 414,65 km², esante la maxim granda urbo de Austria. La maxim alta punto jacas 542 metri super la marala nivelo.

La klimato di Wien esas oceanala (Cfb segun la klimatala klasifikuro di Köppen), havante varma someri kun maxima temperaturi de 24°C til 33°C, e sika e kolda vintri kun temperaturi poke infre 0°C. La mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 1,2°C, dum ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 23,7°C. De decembro til februaro povas nivar, tamen la nivo esas min frequa kam westala e sudala regioni de Austria.

La mezavalora yarala pluvozeso esas 547,9 mm, e la maxim pluvoza monati esas julio ed agosto, kun mezavalore 66,6 mm e 66,5 mm. La pluvozeso diminutas dum la vintro, ma ne existas sika sezono.

Wien subdividesas en 23 quarteri (Bezirke). L'industrii jacas precipue en l'estala e sudala quarteri.

Panoramo pri Wien.
Panoramo pri Wien.

Transporto[redaktar | redaktar fonto]

La terminalo 1A dil aeroportuo di Wien.
Moderna tramveturo di Wien.

L'internaciona aeroportuo di Wien distas 18 km de lua centro, jacante proxim l'urbeto Schwechat. En 2012, plua kam 22 milion personi uzis ol. Nune l'aeroportuo subisas expanso. L'aeroportuo di Bratislava, en Slovakia anke distas poke de Wien, ed uzesas da multa voyajanti.

Wien ligesas a Rotterdam per la kanalo Rheno-Main, ed al estal Europana landi per la fluvio Danubio. Ol havas la maxim granda fluviala portuo di Europa.

Kin nacionala chosei ligas Wien a la westo (A1), a la nord-westo (A22), a la nordo (A5), al esto (A4) ed a la sudo (A5) di la lando. Quale la ferovoyala linei li surnomizesas segun la regioni a quin li iras: Westautobahn, Südatobahn, Nordautobahn ed Ostautobahn.

Pri publika transporto, Wien havas 5 linei di metroo* (U-Bahn Wien) kun entote 83,3 km e 98 stacioni. L'unesma lineo di metroo inauguresis en 1976. Existas anke 10 kilometri di suburbala treni (S-Bahn) kun entote 650 km e 181 stacioni, e 30 linei di tramveturi kun entote 176,9 km.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
  1. (1918). Vienna after the War. The New York Times. URL vidita ye la 29ma di mayo 2018.
  2. "Vienna Tourist Board: Arrivals & bednights 2016" (en Germana).
Chef-urbi di Europana landi

Amsterdam · Andorra la Vella · Athina · Belgrade  · Berlin · Bern · Bratislava · Bruxel · Budapest · Bucarest · Dublin · Helsinki · Kiev · Chisinau · København · Lisboa · Ljubljana · London · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monako · Moskva · Nikosia · Oslo · Paris · Podgorica · Praha  · Reykjavík · Riga · Roma · San-Marino · Sarajevo · Skopje  · Sofiya · Stockholm · Tallinn · Tbilisi · Tirane · Vaduz · Valletta  · Warszawa · Vatikano · Wien · Vilnius · Yerevan · Zagreb