Bielorusia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Bielorusia
Рэспубліка Беларусь
Республика Беларусь
Flag of Belarus.svg Coat of arms of Belarus.svg
Flago di Bielorusia Blazono di Bielorusia
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
My Belarusy
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
Europe-Belarus.svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Minsk
· Habitanti: 1,830,700 (2007)
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Minsk
· Habitanti: {{{Lojanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Bielorusiana, rusiana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Alexander Lukashenko
· Prezidisto (serbo): {{{Serbiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (kroato): {{{Kroatiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (Bosno): {{{Bosniana_prezidisto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
· Ko-princi: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· General-guverniestro: {{{Generala_guverniestro}}}
· Chefministro: Andrei Kobyakov
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (85ma granda)
· Totala: 207,600 km²
· Aquo: neglijebla%
Habitanti: (86ma granda)
· Totala: 9,648,533[1] (2009)
· Denseso di habitantaro: 46,7 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Bielorusiana Rublo
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .by
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: Kristanismo 70,3% (ortodoxo 48,7%, katoliko 13,2%)
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}

Bielorusia esas lando qua jacas en central Europa. Lua vicina landi esas:

Bazala fakti pri Bielorusia.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Bielorusia.

Slava tribui okupis la regiono di nuna Bielorusia dum 6ma yarcento. Li eniris en kontakto kun Vikingi e pos la du grupi formacis uniono konocata kom Kyiva Rusia. Kyiva Rusia komencis proxim 862 cirkum l'urbi di Kyiv o Novgorod[2]. Kande la princo Yaroslav 1ma la saja mortis, la rejio esis dividita en nedependanta princolandi[3].

En 1386 la Granda Dukio di Lituania e la Rejio di Polonia unionis su tra mariajo di lua reji[4]. La regiono esis parto di Granda Dukio di Lituania e, pos 1569, de l'Uniono di Polonia e Lituania qua lastis til 1795 kande Rusian imperio okupis granda parto di lua teritorio. Rusiana caro Nikolai 1ma interdiktis l'uzajo di Bielorusiana linguo en publika skoli en 1840. En 1864 Rusiana guvernerio forcis l'adopto di Kirila alfabeto por skriptar Bielorusiana.

Pos l'emancipo di serfi en Rusian imperio en 1861, multa rurani serchis plu bona standi di vivo en l'urbi, e preske 1,5 milioni di personi livis Bielorusia ante la 1917-Revoluciono.

Kun l'Unesma mondomilito, Bielorusia ganis kurta nedependo kom marioneto-stato kun Germaniana sustenilo, de 25 di marto 1918 til la 5ma di januaro 1919. En 1919 La Republiko Socialista Sovieta di Bielorusia esis proklamita, e fondis Sovietia kun altra Sovieta republiki.

En 1939 pos nacional-socialista Germania invadar la westo di Polonia, l'esto esis okupita da Sovietia e granda parto di nord-esto di Polonia divenis parto di Socialista Sovieta Republiko di Bielorusia[5], e ta teritorii nune formacas West-Bielorusia.

En 1941 nacional-socialista Germania invadis Sovietia, e la rezisto di Bielorusiani divenis famoza. Nacional-socialisti okupis la regiono til 1944, e dum l'okupeso li destruktis 209 de 290 urbi en la regiono, 85% di l'industrii, e plu kam 1 miliono di edifici[6]. On kalkulas ke 2 til 3 milioni di Bielorusiani mortis, e juda populo en Bielorusia esis devastita[6]. La populo di Bielorusia ne atingis la sama quanto ke ante la Duesma mondomilito til 1971[7].

Kande Duesma mondomilito finis, Bielorusia esis un dil 51 nacioni qua signatis la charto di fondeso dil Unionita Nacioni en 1945, kun Ukrainia. Li recevis yuro por votar apud Sovietia. La rikonstrukto komencis quik pos fino dil milito, ed ol divenis importanta industriala regiono. Yosif Stalin stimulis l'enfluo di rasala Rusiani vers Bielorusiana teritorio.

Kun la stato-stroko en Sovietia en agosto 1991 e la faliego di komunista rejimo, Bielorusia deklaris sua nedependo la 25ma di agosto 1991. Ol divenis komplete nedependanta la 25ma di decembro sam yaro.

Politiko[redaktar | edit source]

Bielorusia esas parlamentala republiko. La prezidanto esas la chefo di stato, e pos modifiko en la konstituco, ol elektesas dal populo por 7-yara periodo. La chefministro elektesas da la Chambro di reprezentanti, la basa chambro dil Parlamento.

La Parlamento havas du chambri: la Chambro di reprezentanti, kun 110 membri, e la Konsilantaro di la Republiko, kun 64 membri. Lua konstituco adoptesis en 1994.

Geografio[redaktar | edit source]

Provinci di Bielorusia.

Bielorusia ne havas litoro. Lando esas plana, kun vasta marshala surfaci. La precipua fluvii esas Neman, Pripyat e Dniepr. Cirkum 40% di lua surfaco esas kovrata da foresti[8].

La tereni generale esas plana. La maxim alta monto di lando esas Dzyarzhynskaya Hara, kun 345 metri di altitudo.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Bielorusia.

Demografio[redaktar | edit source]

La maxim granda urbi esas Minsk e Homyel.

Kulturo[redaktar | edit source]

La literaturo Bielorusa aparis inter la 11ma e la 13ma yarcenti, kun religiala texti. Dum la 16ma yarcento Francysk Skaryna tradukis la Biblo a Bielorusiana linguo. Ol publikigesis kelkatempe inter 1517 e 1525 en Praha.

La moderna literaturo en Bielorusiana aparis dum la 19ma yarcento. Un di la precipua skriptisti de ta epoko esis Yanka Kupala. Altra nomi esis Yanka Kupala, Kazimir Svayak, Yakub Kolas, Źmitrok Biadula, e Maksim Haretski.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Belarus - CIA The World Factbook
  2. Treuttel; Various (1841). The Foreign Quarterly Review. New York, New York: Jemia Mason. p. 38
  3. Plokhy, Serhii (2006). The Origins of the Slavic Nations. Cambridge University Press. pp. 94-95
  4. Edited by Michael Jones; Albert Rigaudière, Jeremy Catto, S. C. Rowell and others (2005) The New Cambridge Medieval History (Vol.6). Cambridge University Press. p. 710
  5. Abdelal, Rawi (2001).National purpose in the world economy: post-Soviet states in comparative perspective Cornell University press
  6. 6.0 6.1 Axell, Albert (2002). Russia's Heroes, 1941-45. Carroll & Graf Publishers. p. 247
  7. Fedor, Helen (1995) "Belarus - Stalin and Russification" Belarus: A Country Study. Library of Congress.
  8. Belarus:Window of Opportunity (see table 15, page 66)
Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Bielorusia
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:



LocationEurope.png
Landi en Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukrainia | Unionita Rejio | Vatikano
dependanta teritorii: Alando | Faero | Gibraltar | Guernsey | Jersey | Man-Insulo | Svalbard e Jan Mayen