Kabo Verda

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Kabo Verda
República de Cabo Verde
Flag of Cape Verde.svg Coat of arms of Cape Verde.svg
Flago di Kabo Verda Blazono di Kabo Verda
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Cântico da Liberdade
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
LocationCapeVerde.svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Praia
· Habitanti: 107.045 (2003)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Praia
· Habitanti: {{{Lojanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Portugalana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· prezidanto: Jorge Carlos Fonseca
· Prezidisto (serbo): {{{Serbiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (kroato): {{{Kroatiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (Bosno): {{{Bosniana_prezidisto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
· Ko-princi: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· General-guverniestro: {{{Generala_guverniestro}}}
· Chefministro: Ulisses Correia e Silva
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (172ma granda)
· Totala: 4,033 km²
· Aquo: neglijebla%
Habitanti: (165ma granda)
· Totala: 567,000[1] (2010)
· Totala: {{{Habitanti}}} (2010)
· Denseso di habitantaro: 125,5 hab./km²
· Denseso di habitantaro: {{{Denseso di habitantaro}}} hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Escudo di Kabo Verda
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .cv
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: kristanismo, 95,1%
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Kabo Verda esas lando en Afrika formata da arkipelago kun dek precipua insuli, e 5 mikra altra. Ol jacas 500 km de senegalana marbordo, en Oceano Atlantiko. Insuli nomizita Cabo Verde, quo signifikas 'verda kabo', en portugalana linguo.

Bazala fakti pri Kabo Verda.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Kabo Verda.

Til portugalani deskovris l'insuli dum la 15ma yarcento, Kabo Verda esis ne-habitita arkipelago. Segun Portugalana historio, Genovana (Italiana) navigisto Antonio da Noli deskovris l'insuli por Portugal en 1456. En 1462 Portugalani establisis su en l'insulo di Santiago e komencis koloniigar ed utiligar l'arkipelago kom bazo por komerco di sklavi kun la Nova Mondo[2]. Li anke probis kultivar sukrokano en l'insuli, nesucesoze pro la sika klimato e la poka fonti di aquo.

Kelkafoye Britaniana, Franciana e Nederlandana pirati atakis Portugalan urbeti en l'insulo. Francis Drake spoliis Ribeira Grande En 1585[2]. Por protekar l'insuli, Portugal komencis koloniigar ol kun agrokultivisti de Alentejo. En 1712 pos un atako di Franciani, Ribeira Grande perdis relativa importo por Praia, qua divenis la chefurbo dil arkipelago[2].

Kun deklino di la komerco di sklavi, la prospero dil arkipelago desaparis. Tamen, lua geografiala situeso eskartita mi-Atlantiko transformis Kabo Verda en ideala loko por ri-provizar navi. Pro lua ecelanta portuo, Mindelo (en l'insulo di São Vicente) divenis importanta komercala centro dum la 19ma yarcento.

En 1951 Portugal chanjis la stando di Kabo Verda de kolonio vers ultramarala provinco en atempto por cesar lokala nacionalismo. En 1956 Amílcar Cabral fondis l'"Afrikana Partiso por Nedependeso di Guinea e Kabo Verda" (en Portugalana: Partido Africano pela Independência da Guiné e Cabo Verde - PAIGC. Amílcar movis la bazo dil partiso vers Conakry en Guinea e komencis militarala rebeleso kontre portugalani En 1961. Il esis mortigita en 20 di januaro 1973 ma la movado kontinuis.

Unesma flago di Kabo Verda, pos la nedependo.

En 1974 la koloniala rejimo faliis, e pos un transitala guvernerio Kabo Verda fine divenis nedependanta en 5 di julio 1975. La nova guvernerio adoptis agrala reformo kun prioreso en la produktado di nutrivi por la populo (ante, lando produktis nur 5% de lua necesi). On anke komencis la kultivo di arbori en kelka zoni por furnisar lenio e diminutar l'efekti di sikeso.

En 1980 pos stato-stroko en Guinea Bisau, Kabo Verda ruptis diplomacala relati ed abandonis l'ideo di uniono kun ta lando. L'"Afrikana Partiso por la Nedependeso di Kabo Verda" - PAICV - formacesis. Ol guvernis lando kom singla partiso til 1990. En 1991 António Mascarenhas Monteiro (qua ante esis la chefo di Kaboverdana supra korto dum 10 yari) elektesas kom prezidanto en l'unesma elekti kun multa partisi. Il komencis transformar Kabo Verda en un ekonomio di merkato.

Kom rezulto de l'elekti en februaro 2001, la partiso PAICV nove ganis povo. Pedro Verona Rodrigues Pires ganis l'elekti kun mikr avantajo - 50,05% kontre 49,95%, o nur 13 voti[2] - kontre Carlos Alberto Wahnon de Carvalho Veiga de la partiso MPD.

Politiko[redaktar | edit source]

Prezidantala palaco en Praia.
Nacional Asemblajo di Kabo Verda, en Praia.

Kabo Verda esas parlamentala republiko. La prezidanto esas la chefo di stato ed elektesas dal populo por 5-yara periodo. Nune esas Pedro Verona Rodrigues Pires. La chefministro elektesas dal parlamento, anke por 5-yara periodo. Nune esas José Maria Neves.

La parlamento (Assembléia Nacional) havas unika chambro kun 72 membri, qui elektesas dal populo por 5 yari. Lua konstituco adoptesis en 1980 e sufris revizi ye 1992, 1995 e 1999.

Judiciala povo kompozesas da supra judicieyo - kun membri indikita da prezidanto, da parlamento e da judiciala komitato - e lokala korti. Separita korti atendas civila, konstitucala e kriminala kazi[3].

Geografio[redaktar | edit source]

Topografiala mapo di Kabo Verda, kun lua precipua urbi.

Lando jacas aproxime 604 km weste de Afrika. Ol havas 10 precipua insuli, ma nur 9 havas habitanti. Sao Tiago, kun 992 km² esas la maxim granda.

La klimato esas plu dolca kam intern Afrikana kontinento pro l'influo de l'oceano. Pluvoza sezono iras de agosto til oktobro. Lua klimato esas konsiderita mi-dezerto. L'insuli plu proxima de Afrikana kontinento sufras influi di sika venti de Sahara.

Yen la insuli di Kabo Verda:

  1. São Tiago (ube jacas Praia)
  2. Maio
  3. Fogo
  4. Brava
  5. Boa Vista
  6. Sal
  7. São Nicolau
  8. Santa Luzia (ne havas habitanti)
  9. São Vicente (ube jacas l'urbo Mindelo)
  10. Santo Antão

Klimato[redaktar | edit source]

"Meteorologiala diagramo di Kabo Verda"
Monato temperaturo pluvuro mm
januaro 75 °F 24 °C 5,3mm
februaro 75 °F 24 °C 3,8mm
marto 77 °F 25 °C 1,3mm
aprilo 77 °F 25 °C 0,0mm
mayo 78 °F 25 °C 0,0mm
junio 79 °F 26 °C 0,0mm
julio 81 °F 27 °C 0,8mm
agosto 84 °F 29 °C 14,1mm
septembro 85 °F 29 °C 33,6mm
oktobro 83 °F 29 °C 6,5mm
novembro 81 °F 27 °C 2,5mm
decembro 77 °F 25 °C 1,6mm

Ekonomio[redaktar | edit source]

Lageti por extraktar salo en Sal insulo, Kabo Verda.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Kabo Verda.

Kabo Verda havas poka naturala rekursi, ed indijo di aquo. Nur 4 de 10 insuli povas sustenar agrokultivo e 90% de nutrivi konsumata en lando originas de exterlando. La precipua minerala rekursi esas salo, pozolano e kalkopetro.

Dum lua historio, la habitantaro di Kabo Verda subisis famino, quale en 1968, kande agrokultivala produktado diminutis preske 90% e granda parto di bovaro mortis[4]. Sikesi e famino rezultis en multa morti e stimulis populo a ekmigrar.

Demografio[redaktar | edit source]

Granda parto di lua habitantaro (cirkum 70%) esas mestica di Portugalani kun Afrikani. Cirkum 95% esas kristana, 85% katoliki. On existas granda komunesi di Kabo Verdani en altra landi, specale Usa, Portugal, Angola e Senegal.

La maxim granda urbo esas lua chef-urbo, Praia. Altra importanta urbi esas Mindelo e São Vicente.

Kulturo[redaktar | edit source]

Kaboverdana kulturala e sociala modeli esas simila a rurala Portugal ed Afrika. Futbalo e religiala aktivesi esas la tipala formi di sociala interago ed amuzo[5]. Personi konservas anciena kustumo di irar a placi por rinkontrar lia amiki[5].

L'oficala linguo esas Portugalana, ma granda parto de la habitantaro parolas Kreolo.

Referi[redaktar | edit source]

  1. "World Gazetteer Population Prospects". world.gazetteer.com
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 state.gov. Background Note: Cape Verde.
  3. Cape Verde us.state.gov
  4. Enciclopédia Delta Universal, Vol. 3. Editora Delta, Rio de Janeiro, Brasil. Pag. 1557-1558
  5. 5.0 5.1 Peace Corps Welcomes you
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:


Extera ligili[redaktar | edit source]


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando