Ivora Rivo

De Wikipedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Ivora Rivo
République de Côte d'Ivoire
Flag of Côte d'Ivoire.svg Coat of arms of Ivory Coast.svg
Standardo di Ivora Rivo Blazono di Ivora Rivo
Nacionala himno:
L'Abidjanaise
LocationCotedIvoire.svg
Urbi:
Chefurbo: Yamoussoukro
· Habitanti: 200 103 (2006)
Precipua urbo: Abidjan
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· prezidanto: Alassane Ouattara
· Chefa ministro: Amadou Gon Coulibaly
Surfaco: (68ma granda)
· Totala: 322 460 km²
· Aquo: 1,4 %
Habitanti: (141ma granda)
· Totala: 23 740 424 (2018)
· Denseso di habitantaro: 63,9 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Franko CFA di Westal Afrika
Veho-latero: dextre
ISO: CI
CIV
384
Reto-domeno: .ci*
Precipua religio: Animismo, Kristanismo, Islamo
Oficala retosituo: http://www.gouv.ci


Ivora Rivo (France, Côte d'Ivoire) esas lando jacanta an la litoro di westal Afrika. Lu havas kom vicini Mali e Burkina Faso norde, Ghana este, e Guinea e Liberia weste. Sude jacas l'oceano Atlantiko. Ivora Rivo havis cirkume 20 617 068 habitanti en 2009. En 1975 l'unesma demografiala kontado trovis 6.7 milioni habitanti.[1]

Pos nedependeskar en 1960 til 1993, la chefo di lando esis Félix Houphouët-Boigny. Ilu mantenis bona relati kun vicina landi e kun Francia. Pos lua morto, Ivora Rivo subisis stato-stroko en 1999, ed interna milito en 2002.

Bazala fakti pri Ivora Rivo.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Ivora Rivo
Prehistoriala petr-objekto trovita an la nordo di Ivora Rivo.

Homi ja habitis la nuna Ivora Rivo de la fino la di Paleolitiko o komenco di la Neolitiko. L'unesma Europani qui arivis en la regiono esis Portugalani, en 1460. Li donis la nomo Costa do Marfim a la regiono, signifikante "Rivo di Ivoro" o "Ivora Rivo".

Francia establisis komercala monopolo kun lokala chefi dum la yari 1840ma. Franci stimulis agrokultivo e komerco de kafeo, kakao, banano e la produktado di oleo di palmieri. Ol divenis Franca kolonio en 1893. Ante, pakti kun Liberia en 1892 e kun Unionita Rejio en 1893 establisis la frontieri di la kolonio.

La lokala habitanti ne aceptis Franca dominacajo pacoze. Samori Ture, fondinto dil imperio Wassoulou, kombatis kontre Franci de 1882 til esar kaptita en 1898. En 1900 eventis revolto kontre imposti kreita por mantenar Franca kolonio. En 1905 Francia abolisis la sklaveso en ca regiono.

Dum l'unesma mondomilito Ivorana soldati kombatis en Francia kontre Germani. Cirkume 150.000 viri mortis en la milito. Dum la duesma mondomilito Francia di Vichy kontrolis la regiono til 1942 kande Britaniani invadis la kolonio e transferis povo a Franca provizora guvernerio, administrita da Charles de Gaulle.

Ivora Rivo divenis nedependanta de Francia ye la 7ma di agosto 1960. Félix Houphouët-Boigny esis lua unesma prezidanto.

En 2002 komencis interna milito en la lando. En 2010 eventis konflikti pos la prezidantala elekto, konsiderata fraudoza. L'interna konflikti koaktis cirkume 250.000 personi fugar vers altra landi.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Ivora Rivo esas prezidantala republiko. La prezidanto esas ambe chefo di stato e chefo di guvernerio. Nune esas Alassane Ouattara. La chefministro nur esas la chefo dil ministraro.

La parlamento havas unika chambro, la Nacional Asemblajo (Assemblée Nationale) kun 225 membri, qui elektesas por kin-yara periodo dal populo. Ne existas senato. La nuna konstituco di la lando adoptesis en 2000.

La Supra Korto esas la maxim alta korto di la lando. La legaro di la lando mixas influi de Franca legaro e de lokala kustumi e mori.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Ivora Rivo kun lua precipua urbi e fluvii.
Fluvio Bandama.

Ivora Rivo havas diversa peizaji: savano norde, tropikala foresto en la centro (este til weste), monti nord-este, e litorala vejetantaro sude. La maxim alta monto esas Monto Nimba, kun 1752 metri di altitudo an la frontiero kun Guinea e Liberia.

La precipua fluvio di Ivora Rivo esas Bandama, longa de 800 km, qua drenas la centro e l'esto di la lando. Altra importanta fluvii esas Komoé, Sassandra e Cavalla.

La klimato di la lando ordinare esas varma e humida, e varias de equatorala sude til tropikala centre, e mi-arida norde. Existas tri sezoni: varma e sika de novembro til marto, varmega e sika de marto til mayo, e varma e pluvoza de junio til oktobro.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Ivora Rivo

Pos nedependeskar, la lando divenis la 3ma maxim granda mondala exportacero di kafeo, dop Brazilia e Kolumbia, la precipua mondala exportacero di kakao, e la precipua Afrikala exportacero di ananaso.

La lando divenis centro di komerco di ivoro de pos la 15ma yarcento.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Statistiki pri la habitantaro di Ivora Rivo.
Mulieri e pueri qui habitas proxim la nacionala parko Comoé.

Segun statistiki de The World Factbook por julio 2018, Ivora Rivo havis 26 260 582 habitanti.[2] La maxim multa (28,8%) esas Akan. Le Gur esis 16,1%, Norda Mande esis 14,5%, le Kru esis 8,5%, Suda Mande esis 6,9%, omni segun statistiki de 2014. Personi de altra etnii esis 43,2%, e pri 0,9% ne saveskas l'etnio.[2]

L'oficala linguo di la lando esas Franca. Altra 60 lingui e dialekti parolesas, di qui la maxim parolata esas la linguo Dioula.[2]

La religio kun la maxim granda nombro di adepti esas Mohamedani (42,9% de la habitantaro). Katoliki esas 17,2%, Evangeliani esas 11,8%, Metodisti esas 1,7%, altra kristani esas 3,2%, animisti esas 3,6%, altra religii esas 0,5%,e 19,1% praktikas nula religio.[2]

Cirkume 750.000 personi havas la viruso di AIDS. Pro to, la mezavalora vivoespero esas nur 49 yari.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Singla rasala grupi de Ivora Rivo havas sua propra muzikala jenro. Kelka Ivoriana muzikisti obtenis internaciona suceso, exemple Magic Système, Alpha Blondy e Dobet Gnahore.

Futbalo esas la maxim populara sporto di la lando.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Ivora Rivo
  1. U.S. Library of Congress. Ivory Coat, population.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 CIA. The World Factbook.

Extera ligili[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando