Republiko Kongo

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Republiko Kongo
République du Congo
Repubilika ya Kongo
Republiki ya Kongó
Flag of the Republic of the Congo.svg Coat of arms of the Republic of the Congo.svg
Flago di Republiko Kongo Blazono di Republiko Kongo
Nacionala moto:
{{{Moto}}}
Nacionala himno:
La Congolaise
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
LocationRCongo.svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Brazzaville
· Habitanti: 1,018,541[1] (2001)
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Brazzaville
· Habitanti: {{{Lojanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Franciana
Lingala, Kituba
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Denis Sassou-Nguesso
· Prezidisto (serbo): {{{Serbiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (kroato): {{{Kroatiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (Bosno): {{{Bosniana_prezidisto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
· Ko-princi: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· General-guverniestro: {{{Generala_guverniestro}}}
· [[{{{Nomo_listo_chefo_guverno}}}|{{{Titulo_chefo_guverno}}}]]: {{{chefo_guverno}}}
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (64ma granda)
· Totala: 342,000 km²
· Aquo: 3,3%
Habitanti: (128ma granda)
· Totala: 3.686.000[2] (2009)
· Denseso di habitantaro: 10,8 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Centr-Afrikala Franko CFA
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: [[{{{Tempo_zono}}}]]
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .cg
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: kristanismo, 91,2%
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}

Republiko Kongo esas lando en central Afrika inter Kamerun, Gabon, Demokratial Republiko Kongo (Zaire), Angola (regiono di Kabinda) che l' Atlantiko.

Bazala fakti pri Republiko Kongo.

Historio[redaktar | edit source]

La korto di N'Gangue M'voumbe Niambi, rejulo di Loango dum la 17ma yarcento.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Republiko Kongo.

Unesma habitanti di nuna Republiko Kongo esis pigmei, pos absorbita da bantui. Bakongo-populo, originita de bantui, formacas la bazo di nuna habitantaro di la Republiko Kongo, ed anke existas en Angola, Gabon e Demokratial Republiko Kongo.

Portugalan explorero Diogo Cão arivis en la delto di Kongo-fluvio en 1484. Portugalani establisis komercala relati kun bantua rejii mar-fore, exemple la rejio di Loango, qua existis de la 16ma yarcento til fino di la 18ma yarcento.

La 10ma di septembro 1880 la regiono subisis Franca suvereneso unesme kom protektorato, pro la verki di Pierre Savorgnan de Brazza. La 30mqa di novembro 1882 ol oficale divenis kolonio di Francia sub la nomo Franca Kongo. En 1901 la kolonio enkorpigis Gabon, ma en 1906 Gabon nove separesis de la kolonio.

Franca Equatoral Afrika.

En 1910 Francia organizis la Franca Equatoral Afrika qua inkluzis la regioni di nuna Republiko Kongo, Gabon, Chad ed Oubangui-Chari (nuna Centrafrika). Brazzaville divenis chefurbo di la kolonio. En 1911 Francia cedis kelka teritorii ("Nova Kamerun", qua nune formacas l'esto di Kamerun) a Germanian imperio, ma dum l'unesma mondomilito en 1916 ol riokupis ta teritorii.

Kongo-Brazzaville ganis autonomio en 28 di novembro 1958, ed en 15 di agosto 1960 ol divenis nedependanta. Fulbert Youlou esis l'unesma prezidanto di lando. Il guvernis dum exakte 3 yari, ma un sedicio qua lastis 3 dii ekpulsis il. Militisti renversis il ed instalis civila guvernerio, komandita da Alphonse Massemba-Débat. Sub la 1963 konstituco, Massemba-Débat esis elektita por 5-yara periodo[3]. La guvernerio adoptis "ciencala socialismo" kom statala ideologio[4].

En 1965 lando establisis relati kun Sovietia, Populala Republiko di Chinia, Nord-Korea e Nord-Vietnam[5]. Massemba-Débat esis nekapabla por rikonciliar diversa institucala ed ideologiala grupi[5], ed ye agosto 1968 lia rejimo sufris stato-stroko. Marien Ngouabi, partoprenanta en la stato-stroko, asumis povo en 1 di januaro 1969. Ngouabi proklamis la Populala Republiko di Kongo en 1970, e guvernis til esar asasinita en 16 di marto 1977. Un komitato kun 11 militisti asumis povo, ed indikis Joachim Yhombi-Opango por prezidanto di la republiko. Du yari pose, Opango koaktesis ad abandonar povo, e Denis Sassou Nguesso divenis prezidanto.

Sassou Nguesso aliniis lando kun Sovietia ed altra socialista landi. Nguesso uzis politikala represo plu kam la komplezo. Lia sucedanto, l'anke socialista Pascal Lissouba, ne facis multa chanji en politiko. Situeso kontinuis la sama til 1997 kande Nguesso e Lissouba luktis por povo.

Politiko[redaktar | edit source]

Denis Sassou Nguesso, prezidanto depos 1997.

La Republiko Kongo esas prezidantala republiko. La prezidanto esas la chefo di stato ed anke chefo di guvernerio. Nuna prezidanto, Denis Sassou Nguesso asumis povo en 1997. Sassou Nguesso suspensis la konstituco aprobita en 2000, ed adoptis altra en 2002. Segun la 2002-konstituco, la tempo di ofico por la prezidanto esas 7 yari. Ye la 27ma di marto 2015 Sassou Nguesso anoncis ke lia guverno facos referendo pri modifiki en la konstituco por permisar ilu konkurencar por la triesma foyo a la prezidanteso.

De 7 di januaro 2005 til 15 di septembro 2009 existis l'ofico di chefa ministro, qua esis la chefo dil ministraro. Isidore Mvouba esis l'unika chefa ministro di lando.

Legifala povo kompozess da du chambri: la Senato (Sénat) kun 72 membri (6 por singla regiono) qui elektesas por 6 yari, e la Nacional Asemblajo (Assemblée Nationale) kun 153 membri, qui elektesas dal populo por 5-yara periodo.

Quankam l'atempti por censurar informi, la rejimo di Nguesso sufras akuzi di korupto. Un inquesto trovis plu kam 110 banko-konti e dozeni di ecesanta propraji en Francia. Nguesso negis, e deklaris ke ta akuzi esis "rasisti".

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Republiko Kongo.

Lando havas 201 km di frontieri kun Angola, 523 km kun Kamerun, 467 km kun Centrafrika, 2,410 km kun Demokratial Republiko Kongo, e 1,903 km kun Gabon. Lua litoro havas 169 km. Cirkum 70% di lua habitantaro vivas en Brazzaville, Pointe-Noire od alonge la fervoyo inter ta du urbi.

La sud-westo di lando formacesas da plana tereni dum ke la centro de lando formacesas da alta planajo. Lua foresti sufras intensa exploto.

La klimato di lando esas Equatorala, kun intensa pluvi, qui povas superigar 2,000 mm en la centro di lando. Kongo esas lua precipua fluvio.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Republiko Kongo.

L'ekonomio di lando mixuras agrokultivo por nutrivaro, kun moderna petrolo industrio. Publika sektoro sufras kun budjetala problemi ed ecesiva stabo.

Demografio[redaktar | edit source]

La maxim granda urbo esas la chefurbo, Brazzaville, kun 1,292 milion habitanti en 2009. Altra importanta urbi esas Pointe-Noire e Loubomo.

Kulturo[redaktar | edit source]

Soukous esas muzikala genero qua originis en Republiko Kongo ed anke en Demokratial Republiko Kongo. Ol esas populala en tota Afrika.

En la literaturo notora skriptisti esas Alain Mabanckou e la poeto Léopold Congo-Mbemba.

Referi[redaktar | edit source]

  1. "Répartition de la population par Départements et Communes en 1984 et projetée de 2000 à 2015" Centre National de la Statistique et des Études Économiques (CNSEE)
  2. World Population Prospects, Table A1 Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009) - Unionita Nacioni
  3. Background note:Republic of the Congo US Department of State
  4. Kevin Shillington. Encyclopedia of African history. p. 301.
  5. 5.0 5.1 Kevin Shillington. Encyclopedia of African history. p. 301.


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sud-Afrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii

Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra

Ne agnoskata nedependesi
Somalilando | Puntlando