Republiko Kongo

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Republiko Kongo
République du Congo
Repubilika ya Kongo
Republiki ya Kongó
Flag of the Republic of the Congo.svg Coat of arms of the Republic of the Congo.svg
Flago di Republiko Kongo Blazono di Republiko Kongo
Nacionala himno:
La Congolaise
LocationRCongo.svg
Urbi:
Chefurbo: Brazzaville
· Habitanti: 1 018 541[1] (2001)
Precipua urbo: Brazzaville
Lingui:
Oficala lingui: Franca
Lingala, Kituba
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Denis Sassou-Nguesso
Surfaco: (64ma granda)
· Totala: 342 000 km²
· Aquo: 3,3 %
Habitanti: (128ma granda)
· Totala: 3.686.000[2] (2009)
· Denseso di habitantaro: 10,8 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Franko CFA di Central Afrika
Veho-latero: dextre
ISO: CG
COG
178
Reto-domeno: .cg*
Precipua religio: kristanismo, 91,2%


Republiko Kongo esas lando en central Afrika inter Kamerun, Gabon, Demokratial Republiko Kongo (Zaire), Angola (regiono di Kabinda) che l' Atlantiko.

Bazala fakti pri Republiko Kongo.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

La korto di N'Gangue M'voumbe Niambi, rejulo di Loango dum la 17ma yarcento.
 Precipua artiklo: Historio di Republiko Kongo

Unesma habitanti di nuna Republiko Kongo esis pigmei, pose absorbita da bantui. La populo Bakongo, qui originis de la bantui, formacis la bazo di la nuna habitantaro di la Republiko Kongo, ed anke existas en Angola, Gabon ed en la Demokratial Republiko Kongo.

Portugalan explorero Diogo Cão arivis en la delto di fluvio Kongo en 1484. Portugalani establisis komercala relati kun bantua rejii fore la litoro, exemple la rejio di Loango, qua existis de la 16ma yarcento til finir la 18ma yarcento.

Ye la 10ma di septembro 1880 la regiono subisis Franca suvereneso unesme kom protektorato, pro la verki di Pierre Savorgnan de Brazza. La 30ma di novembro 1882 ol oficale divenis kolonio di Francia sub la nomo Franca Kongo. En 1901 la kolonio enkorpigis Gabon, ma en 1906 Gabon itere separesis de la kolonio.

Franca Equatoral Afrika.

En 1910 Francia organizis la Franca Equatoral Afrika qua inkluzis la regioni di nuna Republiko Kongo, Gabon, Chad ed Oubangui-Chari (nune Centrafrika). Brazzaville divenis chefurbo di la kolonio. En 1911 Francia cedis kelka teritorii ("Nova Kamerun", qua nune formacas l'esto di Kamerun) a Germana imperio, ma dum l'unesma mondomilito en 1916 ol riokupis ta teritorii.

Kongo-Brazzaville ganis autonomeso ye la 28ma di novembro 1958, ed ye la 15ma di agosto 1960 ol divenis nedependanta. Fulbert Youlou esis l'unesma prezidanto di la lando. Ilu guvernis dum exakte 3 yari, ma un sedicio qua duris dum 3 dii revokis ilu. Pos revokar Youlou, militisti instalis civila guvernerio, komandita da Alphonse Massemba-Débat. Massemba-Débat elektesis prezidanto por 5 yari sub la konstituco di 1963.[3]. La guvernerio adoptis "ciencala socialismo" kom statala ideologio[4].

En 1965 la Republiko Kongo establisis diplomacala relati kun Sovietia, Populala Republiko di Chinia, Nord-Korea e Nord-Vietnam[5]. Massemba-Débat esis nekapabla por rikonciliar diversa institucala ed ideologiala grupi[5], ed ye agosto 1968 lua rejimo subisis stato-stroko. Marien Ngouabi, qua partoprenis en la stato-stroko, asumis povo ye la 1ma di januaro 1969. Ngouabi proklamis la Populala Republiko di Kongo en 1970, e guvernis til esar ocidita, ye la 16ma di marto 1977. Un komitato kun 11 militisti asumis povo, ed indikis Joachim Yhombi-Opango por la prezidanteso di la republiko. Du yari pose, Opango koaktesis ad abandonar povo, e Denis Sassou Nguesso divenis prezidanto.

Sassou Nguesso aliniis lando kun Sovietia ed altra socialista landi. Nguesso uzis politikala represo plu kam la komplezo. Lua sucedinto, l'anke socialista Pascal Lissouba, ne facis multa chanji en la politiko. Situeso kontinuis la sama til 1997 kande Nguesso e Lissouba luktis por povo.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Denis Sassou Nguesso, prezidanto depos 1997.
Prezidantala palaco, en Brazzaville.

La Republiko Kongo esas prezidantala republiko. La prezidanto esas la chefo di stato ed anke chefo di guvernerio. La nuna prezidanto, Denis Sassou Nguesso asumis povo en 1997. Sassou Nguesso suspensis la konstituco aprobita en 2000, ed adoptis altra en 2002. Segun la konstituco di 2002, la tempo di ofico por la prezidanto esas 7 yari. Ye la 27ma di marto 2015 Sassou Nguesso anuncis ke lua guvernerio facos plebicito pri modifiki en la konstituco, por permisar ilu konkurencar por la triesma foyo a la prezidanteso.

De la 7ma di januaro 2005 til la 15ma di septembro 2009 existis l'ofico di chefa ministro, qua esis nur la chefo dil ministraro. Isidore Mvouba esis l'unika chefa ministro di la lando.

La legifala povo formacesas per du chambri: la Senato (Sénat) kun 72 membri (6 por singla regiono) qui elektesas por 6 yari, e la Nacional Asemblajo (Assemblée Nationale) kun 153 membri, qui elektesas dal populo por 5-yara periodo.

Quankam l'atempti por censurar informi, la rejimo di Nguesso akuzesas pri korupteso. Inquesto trovis plu kam 110 banko-konti e dozeni di ecesanta propraji en Francia. Nguesso negis, e deklaris ke ta akuzi esis "rasisti".

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Republiko Kongo.
Peizajo an la rivi dil fluvio Alima, enfluanto dil fluvio Kongo.

Lando havas 201 km di frontieri kun Angola, 523 km kun Kamerun, 467 km kun Centrafrika, 2,410 km kun Demokratial Republiko Kongo, e 1,903 km kun Gabon. Lua litoro havas 169 km. Cirkume 70% de lua habitantaro vivas en Brazzaville, Pointe-Noire od alonge la ferovoyo inter ta du urbi.

La sud-westo di la lando formacesas per plana tereni dum ke la centro de lando formacesas per alta planajo. Lua foresti subisas intensa exploto.

La klimato di la Republiko Kongo esas Equatorala, kun intensa pluvi, qui povas variar de 1100 mm an la valo di Niari til plu kam 2000 mm an la centro di la lando. La pluvi efektigas intensa sezonala inundadi omnayare. La temperaturi ne varias multe dum la yaro.

Kongo esas lua precipua fluvio. La fluvio Ubangi/Oubangi formacas naturala frontiero kun la Demokratial Republiko Kongo nord-este ed este de la lando.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Republiko Kongo

L'ekonomio di lando mixas agrokultivo por nutrivaro, kun moderna industrio petrolala. La publika sektoro subisas problemi budjetala e kun l'ecesiva stabo.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

La maxim granda urbo esas la chefurbo, Brazzaville, kun cirkume 1,3 milion habitanti en 2009. Altra importanta urbi esas Pointe-Noire e Loubomo.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Soukous esas muzikala genero qua originis en Republiko Kongo ed anke en Demokratial Republiko Kongo. Ol esas populara omnaloke en Afrika.

Pri literaturo, du notora skriptisti esas Alain Mabanckou e la poeto Léopold Congo-Mbemba.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. "Répartition de la population par Départements et Communes en 1984 et projetée de 2000 à 2015" Centre National de la Statistique et des Études Économiques (CNSEE)
  2. World Population Prospects, Table A1 Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009) - Unionita Nacioni
  3. Background note:Republic of the Congo US Department of State
  4. Kevin Shillington. Encyclopedia of African history. p. 301.
  5. 5,0 5,1 Kevin Shillington. Encyclopedia of African history. p. 301.


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando