Madagaskar

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Madagaskar
Repoblikan'i Madagasikara
République de Madagascar
Flag of Madagascar.svg Seal of Madagascar.svg
Flago di Madagaskar Blazono di Madagaskar
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Ry Tanindraza nay malala ô
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
LocationMadagascar.svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Antananarivo
· Habitanti: 903,450 (2001)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Antananarivo
· Habitanti: {{{Lojanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Franciana, Malagasi-linguo
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Hery Rajaonarimampianina
· Prezidisto (serbo): {{{Serbiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (kroato): {{{Kroatiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (Bosno): {{{Bosniana_prezidisto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
· Ko-princi: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· General-guverniestro: {{{Generala_guverniestro}}}
· Chefministro: Jean Ravelonarivo
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (45ma granda)
· Totala: 587,041 km²
· Aquo: 0,13%
Habitanti: (55ma granda)
· Totala: 20 042 551[1] (2008)
· Totala: {{{Habitanti}}} (2008)
· Denseso di habitantaro: 33 hab./km²
· Denseso di habitantaro: {{{Denseso di habitantaro}}} hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Ariany
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .mg
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: kristanismo 49,5%, tribuala religii 48%
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Madagaskar esas granda insulo proxim marbordo di Esta Afrika. La nomo dil insulo devenas de Malagasi-linguo, la precipua linguo dil insulo.

Bazala fakti pri Madagaskar.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Madagaskar.

Arkeologiisti kalkulas ke homi de Borneo arivis en Madagaskar da kanoi kelkatempe inter 200 aK e la yaro 500. Veninti komencis tranchegachar e brular foresti por komencar agrokultivo. Ta populi renkontris mega-animalaro, kom giganta lemuriani e elefant-uceli, qua extingis ante l'arivo di Europani. Zebuo bovaro introduktesis da bantuo populi cirkum la yaro 1000.

Skribita historio komencis dum 7ma yarcento kande araba komercisti arivis ed introduktis islamo ed Araba skribajo. Unesma Europano en l'insulo esis Diogo Dias, en voyo por India. Dum la sequanta du yarcenti Franciani ed Angliani probis nesucesoze establisar urbeti en l'insulo.

Dum la 19ma yarcento Merina monarkio probis mantenar sucesoze la nedependo dil insulo til 1897, kande militeto kontre Franciani vinkesis e rejino Ranavalona 3ma sendesis ad exilo en Réunion.

Britaniani aceptis Franca protektorato en Madagaskar en 1890 kambie de Britaniana kontrolo en Zanzibar. Dum la duesma mondomilito Madagaskarana trupi kombatis en Francia, Maroko e Siria. Kande Francia okupesis da nacional-socialista Germania Vichy Francia administris Madagaskar til 1942 kande Britaniani okupis l'insulo por preventar Japonian okupeso.

En 1947 eventis revolto kontre Franca administro, qua rezultis 80,000 til 90,000 Madagaskarani morti dum un yaro di bitra kombati. En 1956 Francia gradope reformis institucuri por movar vers pacifika nedependo. Fine, ye la 26ma di junio 1960 Madagaskar divenis nedependanta de Francia. Philibert Tsiranana esis l'unesma prezidanto.

Lando nomesis Malagasi-Republiko de 1960 til 1975.

Protesti en Antananarivo dum la politikala krizo en 2009.

En 17 di marto 2009 eventis stato-stroko e militestri instalis Andry Rajoelina en povo.

Politiko[redaktar | edit source]

Madagaskar esas mi-prezidantala republiko. Exekutiva povo exercesas da la prezidanto di la republiko, qua esas la chefo di stato e da la chefministro, qua esas chefo di guvernerio. La prezidanto elektesas dal populo por 5-yara periodo. Nune esas Hery Rajaonarimampianina. La prezidanto elektas la chefministro, qua indikas nomi por la ministraro. Nuna chefministro esas Roger Kolo.

Legifala povo exercesas da la parlamento, qua havas 2 chambri: Senato (Sénat) e la Nacional Asemblajo (Antenimieram-Pirenena/Assemblée Nationale) La Senato havas 33 membri di qui 22 elektesas dal populo por 6 yari e 11 elektesas da la prezidanto di la republiko. La Nacional Asemblajo havas 127 membri qui elektesas dal populo por 5 yari. La nuna konstituco di Madagascar aprobesis en 1998.

Judiciala povo bazas su en Franca sistemo, e havas la Supra Konstitucala Korto, la Supra Judicikorto, la Supra Korto, la Korto por Apeli, la kriminala tribunali, e tribunali por unesma instanco.

Geografio[redaktar | edit source]

Madagaskar, kun lua precipua urbi.
Precipua fluvii di Madagaskar.

Madagaskar esas la 4ma maxim granda insulo e la 47ma maxim granda lando dil mondo. Ol jacas inter latitudi 12°S e 26°S, e longitudi 43ºE e 51ªE. Alonge l'estala rivo di lando jacas streta ed abrupta eskarpajo qua originis kande l'insulo separis su de Indiana subkontinento cirkum 88 milion yari ante nun.

Madagaskar povas dividesar en kin geografiala regioni: estala rivo, Tsaratanana-montaro, centrala platajo, westala rivo, e la sud-westo. Estala rivo konsistas ek basa tereni kun cirkum 1 km di larjeso formacita da sedimenti. En Tsaratanana-montaro jacas la maxim alta monto di Madagaskar, kun 2,880 metri di altitudo. En la centrala platajo l'altitudi varias de 800 til 1,800 metri, kun peizajo variata: extingita vulkani, granda petrobloki di granito, erodita planaji e marshi, ube nune kultivesas rizo.

La westala litoro havas multa naturala portui protektita de cikloni, exemple la portuo di Mahajanga. Multa regioni kovresas da marsh-landi e havas granda depozeyi di petrolo. Fine la sud-westo di Madagaskar kovresas da dezerto e habitesas da Antandroy-populo.

La precipua fluvii di Madagaskar esas Sambirano, Mahajamba, Betsiboka, Mania, Mangoky (la maxim granda, kun 564 km di longeso) e Onilahy.

La klimato di Madagaskar esas tropikala en la litoro, mez-varma marfore, ed arida sude. Kelkatempe cikloni frapas Madagaskar. En februaro 2004 ciklono Geralda produktis 70 morti e destruktis la domi di 500,000 personi, la maxim mala ciklono pos 1927.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Madagaskar.

Agrokultivo esas un di la maxim importanta ekonomikala aktivesi di lando.

Demografio[redaktar | edit source]

La chef-urbo e precipua urbo esas Antananarivo. Altra importanta urbi esas Toamasina, Antsirabe, Mahajanga e Fianarantsoa.

Kulturo[redaktar | edit source]

Moraingy-kombato.

Moraingy, tipo di kombato uzante la manui e gambi praktikata lokale, esas populara sporto por spektanti, nome en la litoro. Rugby esas la maxim populara sporto di lando: existas 410 klubi e 22,540 praktikanti. Futbalo anke esas populara.

Existas granda diverseso di literaturo en Madagaskar, sive parolala sive skribita. Un di la tradicioni di lando esas parol-arto, en la formi hainteny (poemi), kabary (publika diskursi) ed ohabolana (proverbi).[2] Jean-Joseph Rabearivelo konsideresas l'unesma moderna poeto de Afrika.

Referi[redaktar | edit source]

  1. CIA - The World Factbook - Madagascar
  2. Ravalitera, P. Origine Confuse des Vazimba du Betsiriry (en fr). Journal Express. Madatana.com. URL vidita ye la 11 November 2010.
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:



Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sud-Afrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando