Honduras

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Honduras
República de Honduras
Flag of Honduras.svg Coat of arms of Honduras.svg
Flago di Honduras Blazono di Honduras
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Tu bandera es un lampo de cielo
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
LocationHonduras.svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Tegucigalpa
· Habitanti: 1 006 592 lojanti (2003)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Tegucigalpa
· Habitanti: {{{Habitanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Hispaniana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Juan Orlando Hernández
· Prezidanto (serbo): {{{Serbiana_prezidanto}}}
· Prezidanto (kroato): {{{Kroata_prezidanto}}}
· Prezidanto (Bosno): {{{Bosna_prezidanto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
Chefo di la Kongreso dil Populo: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· Generala-guberniestro: {{{Generala_guberniestro}}}
· [[|]]:
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (102ma granda)
· Totala: 112,492 km²
· Aquo:  ?%
Habitanti: (93ma granda)
· Totala: {{{Lojanti}}} (2009)
· Totala: 7,810,848 (2009)
· Denseso di habitantaro: {{{Lojanto-denseso}}} hab./km²
· Denseso di habitantaro: 64 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Lempira
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .hn
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: katolikismo (86,2%)
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Honduras esas lando qua jacas en Central-Amerika. Lua vicina landi esas Nikaragua sude, e Salvador e Guatemala weste. Norde e nord-este jacas Karibia. Sud-weste (Gulfo di Honduras) jacas l'Oceano Pacifiko.

Bazala fakti pri Honduras.

Historio[redaktar | edit source]

 Precipua artiklo: Historio di Honduras

Populi Maya vivis en la regiono di nuna Honduras dum yarcenti proxim la regiono di Copán, ma lia kulturo komencis dekadar dum la komenco dil 9ma yarcento. Restaji de altra pre-Kolumbiana kulturi existas en regioni, quale la valo di Naco, en Los Naranjos ed altra loki.

Cristoforo Colombo arivis en la regiono di nuna Honduras en 1502. Il desembarkis proxim nuna urbo Trujillo.

Honduras esis provinco de Guatemala dum kolonial epoko, e Hispani exploris arjento en lua teritorio. Komence li probis explorar minado di arjento kun indijeni, ma en fino di 16ma yarcento li adportis Afrikana sklavi, note de Angola. Hispani koloniigis facile litoro di Pacifiko, ma fondis poka urbi en Atlantika litoro.

Honduras separis su de Hispana imperio ye la 28me di septembro 1821. Pose ol divenis parto di Mexikia ed en 1823 ol divenis parto di la Federala Republiko di Central-Amerika, til oktobro 1838. Comayagua esis chef-urbo di lando til 1880, kande la chef-urbo transferesis a Tegucigalpa.

En la fino dil 19ma yarcento, Usana kompanii komencis explorar plantacerii di banano por l'exportacajo. Komence esis Vaccaro Brothers and Company (pose rinomizita Standard Fruit) en 1899, pose la kompanio Cuyamel Fruit Company en 1905, e fine l'United Fruit Co. en 1910. La prezenteso e la konkurenco inter ta kompanii interferis en diversa okazioni en la guvernerio di lando ed stimulis Usan interveni en 1903, 1907, 1911, 1912, 1919, 1924 e 1925.

Tiburcio Carías Andino asumis povo en 1932 e guvernis til 1949, kande Juan Manuel Gálvez ganis elekto ed asumis povo. Dum la duesma mondomilito, Carías Andino deklaris milito kontre nacional-socialista Germania, Italia e Japonia pos Japonian atako kontre Pearl Harbour.

En 1969 Honduras militis kontre Salvador en la nomizita Futbalo-milito. En 1971 un civilo, Ramón Ernesto Cruz, asumis povo por kurta periodo, til esar revokita da armeala stato-stroko komandita da Oswaldo López Arellano en 1972. Arellano revokesis 3 yari pose, pro skandalo pri korupto. La sequanta generali, Juan Alberto Melgar Castro (1975-1978) e Policarpo Paz García (1978-1982) expansis la substrukturi e la sistemi di telekomunikado di la lando. En 1982 adoptesis nova konstituco qua permisis restaurar la demokratio. La mandato di la prezidanti diminutesis por 4 yari, e ne permisesas rielekto. Roberto Suazo Córdova esis l'unesma prezidanto elektita sub la nova konstituco.

Dum l'unesma elekti de la 21ma yarcento elektesis Ricardo Roberto Maduro de la Nacionala Partiso. La skopo di Maduro esis luktar kontre la krimineso, qua kreskabis multe ante lua guverno. En 2006 Manuel Zelaya elektesis e sucedis Maduro.

En 28 di junio 2009 eventis militarala stato-stroko qua revokis Manuel Zelaya de povo. Roberto Micheletti asumis povo kun la suporto de militestri. En novembro 2009 eventis elekti, qui rezultis en vinko por Porfirio Lobo Sosa. Lobo Sosa asumis povo en 27 di januaro 2010 e guvernis til la 27ma di januaro 2014.

Politiko[redaktar | edit source]

La prezidanto Juan Orlando Hernández.

Segun la konstituco di 1982, Honduras esas republiko kun forta Exekutivo. La prezidanto esas la chefo di stato e la chefo di guvernerio, ed elektesas dal populo por 4-yara periodo. La nuna prezidanto esas Juan Orlando Hernández, qua asumis povo ye la 27ma di januaro 2014.

La legifala povo kompozesas dal Parlamento, qua havas unika chambro kun 128 deputati. Ne existas senato. Lando havas 5 politikala partisi.

La Supra Korto esas la maxim alta korto di Honduras, e kompozesas da 15 judiciisti. Lua membri elektesas dal parlamento de un listo di 7 kandidati.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Honduras.

La nomo Honduras probable derivas del Río Hondo, quo signifikas en Hispaniana 'rivero profunda'. Ca rivero formacas la frontiero inter Belize (Britaniana Honduras) ed Yukatan-peninsulo. La totala surfaco di Honduras esas 112,492 km², di qui 54% kovresas da foresti.

La klimato di Honduras esas tropikala en basa tereni e temperema en montoza regioni. Karibiana litoro esas varma e recevas multa pluvi, qui distributesas plene dum la yaro. La basa tereni apud Pacifiko anke esas varma e recevas multa pluvi, quankam existas sika sezono de novembro til aprilo.

Kelkafoye uragani frapas lando, specale en Karibiana litoro. En 1998 uragano Mitch efektigis granda destruktado kun lua venti e la forta pluvi asociita a lu. Tra Central-Amerika plu kam 11,000 personi mortis e plusa altra mili desaparis. Honduras anke subisas ter-tremi.

La maxim alta monto di Honduras esas Cerro Las Minas, kun 2,870 metri di altitudo. La precipua rivero esas Ulúa, kun 400 km di extenso, qua ekfluas en Karibia.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Edukado di bovi en Honduras.
 Precipua artiklo: Ekonomio di Honduras

L'ekonomio di Honduras kontinuas kreskar lente, ma la distributo di richeso restas neegala e la salarii kontinuas basa. Dum recenta yari la mezvalora kresko esis 7% omnayare, un di la maxim alta de Latinid Amerika, ma 50% de la habitantaro (cirkum 3.7 milion personi) restas sub la povreso-lineo.[1] On kalkulas ke plu kam 1.2 milion habitanti ne havas employo, o 27.9% de labor-povo. Segun l'indexo pri humana developeso Honduras esas la 6ma maxim povra lando en Latinid Amerika, pos Haiti, Nikaragua, Guatemala, Guyana e Bolivia.

Demografio[redaktar | edit source]

Segun The World Factbook Honduras havis 8,598,561 habitanti en julio 2014,[2] di qui 90% esis mestici, 7% indijeni, 2% negri e 1% blanki.[2] Segun la sama fonto 97% de la habitantaro esas katolika e 3% esas protestanta.[2]

La maxim granda urbo esas Tegucigalpa. Altra importanta urbi esas San Pedro Sula, El Progreso e La Ceiba.

Kulturo[redaktar | edit source]

En la literaturo kelka notora skriptisti esas Lucila Gamero de Medina, Froylan Turcios, Ramón Amaya Amador e Juan Pablo Suazo Euceda, Marco Antonio Rosa, Roberto Sosa, Eduardo Bähr, Amanda Castro, e Javier Abril Espinoza.

Punta esas la precipua muzikala ritmo de Honduras. Karibiana muziko (salsa, merengue, reggae e reggaeton) esas populara precipue en la nordo di lando. Mexikiana rancheras esas populara en regioni marfore. Pop Latino, rock, cumbia e hip hop anke esas populara. La muzikala bando Banda Blanca, qua komence pleis rock e pose mixuris elementi di punta e merengue en lua muziki, atingis kelka internaciona suceso.

Futbalo esas la maxim populara sporto en Honduras. Existas cirkum 60 profesionala ed amatora klubi di futbalo en tota lando. En 1982 Honduras unesmafoye partoprenis en la Mondala Kupo di Futbalo.

Populara kulturo[redaktar | edit source]

Kolorizita tapisi kreita kun polvo, dum la Pasko-celebro.

Tradicionala festo-dii en Honduras esas la dio di nedependo (15ma di septembro), e la Dio dil Puero (Día del Niño), festita en la domi, skoli e kirki la 10ma di septembro. En ta dio, pueri recevas donaci ed en kelka quarteri on pozas piñatas (pupei plenita kun bonboni e suspendita en arbori da kordi) por la pueri krevar. En la vespero di Kristnasko la familii asemblas por dinear, e kambias donaci ye la noktomezo. En la vespero di Nov-yaro la familii asemblas por dinear e pose acendas piroteknaji por celebrar la transito dil yaro.

En multa urbi dum la Pasko la habitanti facas kolorizita polvo-tapisi en la stradi proxim la kirki ube pasko-procesioni paradas.

Referi[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
  1. web.worldbank.org. web.worldbank.org. URL vidita ye la 27 June 2010.
  2. 2.0 2.1 2.2 "Honduras" (en Angla). The World Factbook. URL vidita ye la 15 di aprilo 2015.