Generala relativeso

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Generala relativeso esas geometriala teorio di gravitado edidita da Albert Einstein en 1916 e la kuranta deskriptado di gravitado en moderna fiziko. Generala relativeso generaligas specala relativeso e lego di universala gravitado di Newton, furnisanta unigita deskripto di gravito kom geometriala proprajo di spaco e tempo, o spacotempo. Specifike, la kurviguro di spacotempo esas direte relatita al energio e momento di irge qua materio e radiaco esas prezenta. La relato esas explikita da Einstein feldo equacioni, sistemo di partala diferencialo equacioni.

Kelka predici di generala relativeso diferas signifikante de ta di klasika fiziko, specale pri la paso di tempo, la geometrio di spaco, la movo di korpi en libera falo, e la movado di lumo. Exampli di tala diferanti inkludas gravitala tempo dilato, gravitala lenso, gravitala angule fixigo vers reda di lumo, e la gravitala tempo fristo, La predici di generala relativeso havabas konfirmita en omna observi ed experimenti a nuna dio. Quankam generala relativeso ne esas l'unika relativala* teorio di gravito, esas la maxim simpla teorio qua esas nevarianta kun experimentala datumo. Tamen, nerespondizita questioni esas ankore pruvenda, la maxim fundamentala esanta quale generala relativeso povas esar konciliita kun la legi di quantumo fiziko por produktar a kompletar e su konsistanta teorio di quantumo gravito.

Teorio di Einstein havas importanta astrofizikala implikaji. Por exemplo, implikas l'existo di negra trui—regioni di spaco en qua spaco e tempo esas distordita en tala maniero ke nulo, ne mem lumo, povas eskapar—kam finala stato por masiva steli. Esas ampla evidentajo ke l'intensa radiaco emisita da certa sorti di astronomiala objekti esas pro negra trui; por exemplo, mikroquazari e aktiva galaxiala nuklei rezultas de la prezenteso di stelala negra trui e negra trui di multa plu masiva tipo, rispektive. Ta kurvanta di lumo da graviteso povas duktar a la fenomeno di gravitala lenso, en qua multa imaji di la sama distanta astronomiala objekto esas videbla en la cielo. Generala relativeso anke prediktas l'existo di gravitala ondi, qua havabas depos observita nedirete; direta mezuro esas la skopo di projekti tala LIGO e NASA/ESA lasero Interferometro spaco anteno e diversa pulsaro tempala tabeli. En adjuntajo, generala relativeso esas la baso di kurenta kosmologiala modeli di konstante expandanta universo.