Panama-kanalo

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Panama-kanalo inter Atlantiko e Pacifiko oceani esas 82 km tra la peninsulo e sis maxim granda da montas ye 26 m sur lago Gatún.

Pro la "S" formo di Panama-istmo, Altantiko alongas westa di kanalo e Pacifiko esta, l’inverso di ordinara oriento di ta oceani ad Amerika-teritorio.

Historio[redaktar | edit source]

Konstruktado di la Panama-kanalo en 1907

La ideo di tala ligo unesme sugestesis cirkume 1524 a rejulo Carlo 5ma di Hispania, por faciligar voyaji inter Peru e Hispania. En 1880 Ferdinand de Lesseps (ilqua konstruktabis la Suez-kanalo) kreis kompanio por la konstruktado di kanalo trans tereno en la lora Kolombia. Grava desfacilaji trublis la projeto: esis terkruladi e tropikala maladesi; la kompanio abandonis la laboro en 1893. Nova entraprezo di Usa esis establisata por la konstruktado, ed en 1904 laboro ri-komencis. Esis diversa esforci por reduktar la minaco di malario; ed en 1906, decidesis ke la kanalo inkluzos elevata segmento atingebla per sluzi, vice konstruktar la tota kanalo ye maro-nivelo, quo esabis la antea intenco. Laboro faciligesis per plu efikeva equipajo exkavala e konstruktala, kam antee esabis disponebla. Ye la fino, plu kam 150 metro-kubi de sulo esis exkavita. Ye 15 di agosto 1914, la Panama-kanalo esis apertata.

- 1977 : konkordo Jimmy Carter-Omar Torrijos, la kanalo esos cedita ye 1999 da Usa a Panama.

- 2012 : satureso di kanalo, de Panama-chefi

Kelka cifri[redaktar | edit source]

-14.000 navi e 280 ton-milioni di varo transiras la kanalo omna yaro, 3% di mondiala komercajo.