Ludo-teorio

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Ludo-teorio esas apliko di matematikala logiko por decidi en ludi ed, extense, en komerco, politiko e milito.

En singulara ludi (ex. solitero) la strategio di la ludanto determinesas da la reguli sole. En duala ludi (ex. shakoludo, futbalo) la strategio di un ludanto mustas egardar la posibla strategii di l'altra.

Duala ludi es ordinare zero-suma: la gano da un ludanto es exakte la perdo dal altra. Praktikale, tamen, li povas esar ne-zero-suma, exemple kande du konfliktanta nacioni negocias paco quo avantajizas amba.

Historiala[redaktar | redaktar fonto]

Tri granda etapi[redaktar | redaktar fonto]

  • La ludo-teorio iniciala, di Von Neumann e Oskar Morgenstern, uzis di selekt-kazi qua restis la mem dum tempo, e qua esis ye zero-suma.
  • Ne-zero-suma-ludi esus studita seque, e uzita en la negocio-teorio. On deskovris ke sua studio permesis trakteskar per quantesala fasono di qestioni til ibe restita di filozofa ordero, kom etiko.
  • On interesus su ad ludi ube selekto posis su en diferenta termi, a omna etapo, ke on nomis lore kombinala ludo-teorio. Ol-ca es pluse nun, per komod-rasoni e concept-komuneso, konsiderita kom fako sive di graf-teorio, sive to ke on nomas artificala intelekto.

Vers 1950, John Nash esis l'unesma prizentenda defino di optimala strategio per ludo kun multi luderi, nomizita Nash-equilibro. To geniala tardiva rezulto esis rafinita per Reinhard Selten ; to lia havas valorita la Nobel-laureato pri ekonomiko en 1994 per sua labori sur la ludo-teorio, kun John Harsanyi qua havis laborita pri la ludi en nekompleta informo.

L'asocio inter ludo e nombro per Conway havis establisita en la 1970a yari.

Granda linei[redaktar | redaktar fonto]

La ludo-teorio studias la konduti - previdita, reala, o tela ke justifikita pose - di individui opoze ad antagonism-situesi, e serchas igar evidenta di optimala strategii. Di situesi semblante tre diferante povas kelka-foye esar ripresentar kun di komparala incit-strukturi, e konstitucita tam multa kam exemplo di mem ludo.

Ol sorgas pri situacioni ube di luderi ludas vole lors ke ul havas di skopi se on ne antagonista adminime (ul ne sorgas do pri situacioni di kompleta koopero, ma pri konkurso o pri sua variano plu ofte ke on nomas koopkurso). Ol ne koncernas situacioni di ludo kontre naturo desprovizita di skopi, ne desegninta plani, situacioni ube ol ne havus do pri sola ludanto.

Aplikaji[redaktar | redaktar fonto]

La ludo-teorio es tre proxime del ekonomio en to senco ke ol serchas la racionala strategii en di situacioni ube l'aktor-gani dependas no sole di sua komporte e di vendo-kontrati, ma anke di to di altra parto-preni, qua povas exekutar di diferanta o kontredicanta objekti. Anke existas aplikadi en politika cienci o en militala strategio.

Ol es remarkinda ke en evolucion-teorio, la reala adverso di individuo ne es ofte l'ensemblo di sua predati, ma to pri altra individui di sua speco. Quale remarkis Richard Dawkins, brontosauri ne esis plu rapida kam la tyrannosauri qui persequis li (to esus neposibla por li), ma simple esis plu rapida kam la plu lenta membri de sua speco.

Probablesi furnisas pri ludo-teorio konceptala utensilo. La statiski povas alimentar lia en donaji, e la teknici di optimizeso furnisar lia di kalkul-rezulti.