Ornitorinko

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Ornitorinko
Platypus.jpg
{{{Expliko_di_foto}}}
Konservo-stando
Status iucn3.1 LC io.svg
Ciencala klasifikuro di speci
Rejio: Animalaro
Bifurkeyo: Chordata
Klaso: Mammalia
Rango: Monotremata
Familio: Ornithorhynchidae
Genero: Ornithorhynchus
(Blumenbach, 1800)
Speco: O. anatinus
({{{Speco_da}}}, [[{{{Speco_yaro}}}]])
Binomiala nomo
Ornithorhynchus anatinus
(Shaw, 1799)
Distribution of the Platypus (Ornithorhynchus anatinus).png
Extenseso dil ornitorinko

(reda — indijena, flava — enduktita)

Ornitorinko (Ornithorhynchus anatinus) esas mi-aquala ovipara mamifero endemika al estala Australia, inkluzite Tasmania. Kun la quar speci de ekidni, ol esas un ek la kin existanta speci de monotremi, la sola mamiferi qua ovifas vice parturar. L'animalo esas la nura vivanta reprezentanto di lua familio (Ornithorhynchidae) e genero (Ornithorhynchus), tamen certa nombro de parenta speci esabas trovita en la fosilala registro.

La neordinara aspekto di ca ovipara, anado-beka, kastoro-kauda, lutro-peda mamifero perplexigis Europeana naturalisti kande li unesmafoye trovis olu, kun uli konsiderinta lu quale minucioza atrapo. Ol esas un ek la poka venenoza mamiferi, l'ornitorinkulo havanta sporno an lua dopa pedo quo liberigas veneno kapabla efektigar intensa doloro a homi. L'unika traiti dil ornitorinko igas olu kom importanta objekto en la studio di evolucionala biologio e kom rikonocebla ed ikonala simbolo di Australia; ol aparabas kom maskoto dum nacionala eventi ed ol esas prizentita an la reverso di lua monetopeco de 20 cent. L'ornitorinko esas l'animala emblemo di la stato di New South Wales.[1]

Til la frua 20ma yarcento, lu chasesis por lua furo, ma lu nun protektesas en omna parto di lua extenseso. Quankam programi di eduko per kaptiteso havabas nur limitizita suceso e l'ornitorinko esas vundebla al efekti di poluto, lu ne esas minacata.

Taxonomio ed etimologio[redaktar | edit source]

Kande l'ornitorinko esis unesmafoye trovita da Europeani ye 1798, felo e skisuro esis retrosendita vers Britania da kapitano John Hunter, la duesma guberniestro di New South Whales.[2] La komencala intuico di la Britaniana ciencisti esis ke la karakteri esis atrapo.[3] George Shaw, qua produktis l'unesma deskripto dil animalo en la Naturalist's Miscellany ye 1799, expresis ke esis neposibla ne konsiderar dubiti pri lua autentika naturo, e Robert Knox kredis ke lu forsan esis produktita da ula Aziana taxidermiisto.[3] Esis imaginita ke ulu sutis la beko di anado adsur la korpo di kastoratra animalo. Shaw mem portis cezo adsur la sika pelo por serchar suturi.[4]

La vulgara nomo Angliana "platypus" esas Latinigo di la Grekiana vorto πλατύπους (platupous), "plata-peda",[5] de πλατύς (platus), "larja, plata"[6] e πούς (pous), "pedo".[7][8] Shaw atributis olu kom genero-nomo di Linné kande ilu komencale deskribis olu, ma esis balde deskovrita ke la termino koncernas ja la genero Platypus di la ligno-perforanta ambrozia koleoptero.[9] Lu esis nedependante deskribita kom Ornithorhynchus paradoxus da Johann Blumenbach ye 1800 (segun specimeno donita ad ilu da sinioro Joseph Banks)[10] e sequinta la reguli di prioreso di nomenklaturo, esis pose oficale agnoskita kom Ornithorhynchus anatinus.[9] La ciencala nomo Ornithorhynchus anatinus derivesas de ορνιθόρυνχος (ornithorhynkhos), qua vortope signifikas "ucelo-muzelo" en Grekiana; e de anatinus, qua signifikas "anadatra" en Latina.

Deskripto[redaktar | edit source]

Ornitorinko en Broken River, Queensland

En la naraco da David Collin di la nova kolonio 17881801, ilu deskriptas trovir "amfibia, talpatra" animalo. Lua naraco inkluzas desegno dil animalo.[11]

La korpo e la larja, plata kaudo dil ornitorinko esas kovrata da densa, bruna furo quo kaptas strato de izolanta aero por mantenar l'animalo varma.[4][9] La furo esas aquoespruva, e la texuro esas simila a to di talpo.[12] L'ornitorinko uzas lua kaudo por l'enmagazinigo di rezervi de graso (adapto anke trovita che animali tala kam la Tasmaniana diablo[13] e la grasoza-kauda mutono). Olu havas palmata pedi e larja, kauchukatra muzelo; ca traiti aspektas plu simila a ti di anado kam a ti di irga konocata mamifero. La palmateso esas plu importanta sur l'avana pedi ed esas retroflexita kande marchanta sur tero.[9] Ne tala la beko di ucelo (en quan la supra e infra parti separas su por revelar la boko), la muzelo dil ornitorinko esas sensala organo kun la boko sur la subajo. La nazotrui esas situita sur la dorsala surfaco di la muzelo, dum ke l'okuli e l'oreli esas situita en kanelo jus dop olu; ca kanelo esas klozita kande natanta.[9]

Noti[redaktar | edit source]

  1. Guvernerio di New South Wales (2008). "Symbols & Emblems of NSW". Arkivigita de l'originala ye 23 di junio 2008. Rekuperita ye 29 di decembro 2008.
  2. Hall, Brian K. (marto 1999). "The Paradoxical Platypus". BioScience 49 (3): 211–8. doi:10.2307/1313511. JSTOR 1313511.
  3. 3.0 3.1 "Duck-billed Platypus". Museum of hoaxes. Rekuperita ye 21 di julio 2010.
  4. 4.0 4.1 "Platypus facts file". Australian Platypus Conservancy. Rekuperita ye 13 di septembro 2006.
  5. πλατύπους, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, ye Perseus
  6. πλατύς, A Greek-English Lexicon, ye Perseus
  7. πούς, A Greek-English Lexicon, ye Perseus
  8. Liddell, Henry George e Scott, Robert (1980). Greek-English Lexicon, Abridged Edition. Oxford University Press, Oxford, Unionita Rejio. ISBN 0-19-910207-4.
  9. 9.0 9.1 9.2 9.3 9.4 Grant, J.R. "16". Fauna of Australia (PDF) 1b. Australian Biological Resources Study (ABRS). Rekuperita ye 13 di septembro 2006.
  10. "Platypus Paradoxes". Nacionala biblioteko di Australia. Agosto 2001. Rekuperita ya 14 di septembro 2006.
  11. An Account of the English Colony in New South Wales, 2ma tomo, da David Collins
  12. "Platypus : Facts, Pictures : Animal Planet". Animal.discovery.com. 16 di novembro 2011. Rekuperita ye 8 di septembro 2012.
  13. Guiler, E.R. (1983). "Tasmanian Devil". En edituro da Ronald Strahan. The Australian Museum Complete Book of Australian Mammals. Angus & Robertson. Pagini 27–28. ISBN 0-207-14454-0.

Refero[redaktar | edit source]

Kontributeri di Wikipedia, "Platypus," Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Platypus&oldid=668154434 (acesita ye 23 di junio 2015).