Finlando kom autonomio

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Finlando esis autonomio en carala Rusia de 1809 til 1917. Dum l' epoko en Finlando pokope evolvis omna traiti di nedependanta stato. La nacionalismo dil populo Fina-linguala vekis per helpo di Sueda-linguala inteligenti e Finlandana linguo divenis matura por uzo en diversa feldi di kulturo.

1809 – Finlando esas anexita a Rusia. Paco en Hamina finas la Finlando-milito. Caro di Rusia Aleksandr 1ma donas a Finlando autonomeso dum Dieto en Hamina.

1810a yari[redaktar | edit source]

18101825 – Caro Aleksandr 1ma kom grand-princo di Finlando.
1812 – Gubernio di Viipuri (t.d. Anciena Finlando) esas retrounionita a Finlando.
1812Helsinki esas imperita kom chef-urbo di Finlando.
1816 – Rejimo di Finlando esas nomizita Carala Senato di Finlando.
1819 – Kadeto-skolo esas fondita en Hamina.

1820a yari[redaktar | edit source]

1821 – Adolf Ivar Arwidsson publikigas en Turku Åbo Morgonblad, per quo il vekigas nacionala spirito. On konsidesas la jurnalo danjeroza ed ol esas cesita samayare.
1822 – Arwidsson esas exkomunikita de Akademio. Elias Lönnrot, Johan Ludvig Runeberg e Johan Vilhelm Snellman komencas studiar en Akademio.
18251855 – Caro Nikolai 1ma kom grand-princo di Finlando.
1827 – Granda fairo en Turku.
1828 – L’ Akademio esas translacita en Helsinki e recevas nomo Carala Universitato di Aleksandr.

1830a yari[redaktar | edit source]

1831 – Societo di Finlandana Literaturo esas fondita.
1835 – (Anciena) Kalevala da Lönnrot esas publikigita.
1840 – Rusa rublo divenas la sola pago-moyeno e Sueda pekunio cesas esar uzebla.

1840a yari[redaktar | edit source]

18441846 – Snellman publikigas en Kuopio Saima-revuo e demandas (Sueda-linguala) inteligenturo divenar Finlandana e konstruktar Finlandana nacionala spirito. La revuo esas cesita kom danjeroza.
1848 – Nuna nacionala himno Maamme (Nia Lando) kantesas unesmafoye en festo.
1850 – Segun censuro-dekreto on darfas publikigar en Fina nur religioza ed ekonomikala literaturo. En Universitato fondesas unesma kafedro di Finlandana linguo (profesoro Matias Alexander Castrén).

1850a yari[redaktar | edit source]

1854 – La censuro-dekreto esas benignigita.
18541855 – Dum Krimea-milito Britaniana e Franca navi bombardas la rivi di Finlando.
18551881 – Caro Aleksandr 2ma kom grand-princo di Finlando.
1856 – La kanalo di Saimaa pronteskas. Finlando ganas propra posto-marki. En skoli Finlandana linguo valoras kom docado-linguo.
1857 – La fondo di vaporo-segerii esas permisita.
1858 – Unesma Finlandana-linguala gimnazio esas fondita en Jyväskylä.
1860 – La censuro-dekreto esas abrogita. Finlando ganas propra pekunio (markka = 100 penni).

1860a yari[redaktar | edit source]

1862 – Unesma fervoyo inter Helsinki e Hämeenlinna pronteskas. Unesma komercala banko esas fondita.
1863 – La Dieto kunvenas. L’ ero di konsticionala novigi komencas. Segun linguo-dekreto Fina linguo divenos oficala pos 20 yari.
1864 – Mulieri divenas omna-yuroza.
1866 – Dekreto pri bazala skolo.
1867 – Sistemo por alimentar soldati por armeo (de yaro 1682) cesas.
1870 – Unesma Finlandana-linguala romano ("Sep fratuli" da Aleksis Kivi) esas publikigita.

1870a yari[redaktar | edit source]

18771878 – Gardo di Finlando partoprenas en Turkia-milito.

1880a yari[redaktar | edit source]

18811894 – Caro Aleksandr 3ma kom grand-princo di Finlando.
1887 – On komencas uzar metro-sistemo en Finlando.
1890 – Opreso-ero komencas. Posto di Finlando esas subordinita a Rusiana oficisti.

1890a yari[redaktar | edit source]

18941917 – Caro Nikolai 2ma kom grand-princo di Finlando.
1899 – Februaro-Manifesto da caro cesas la autonomio di Finlando.

1900a yari[redaktar | edit source]

1901 – Segun nova konskripto-lego on povas sendar Finlandana soldati extere Finlando.
1902 – Finlandani komencas striko kontra konskripto.
1903 – Laboranto-Partiso prenas la nomo Social-demokrata Partiso.
1904Eugen Schauman shutas diktarotoza general-guberniestro Bobrikov.
1905 – Generala striko. Caro abrogas opresanta dekreti.
1906 – Esas dekretita, ke la parlamento elektesos per generala ed egala elekti.
1907 – Unesma elekto por parlamento. Social-demokrati ganas 80 sideyi ek 200.
1908 – Duesma opreso-ero komencas. Caro diminutas nove autonomio di Finlando.

1910a yari[redaktar | edit source]

1912 – Omna Rusiani ganas tala yuri en Finlando kom Finlandani havas. Hannes Kolehmainen vinkas quar ora medali en Olimpiala Kontesti en Stockholm.
1914Unesma mondomilito komencas. Rusifigo-programo esas divulgita.
1915 – Unesma kombatisto-lernanti livas a Germania.
1916 – Social-demokrati ganas 106 sideyi ek 200 per parlamental elekti.
1917 – Nova temporala rejimo di Rusia cesas carala opresanta dekreti. La parlamento esas diverigita. Dextra partisi ganas majoritato e li volas, ke Finlando esus ankore autonomio en Rusia. Ye oktobro bolsheviki kaptas povo en Rusia, e nun dextra partisi volas ke Finlando divenus nedependanta, e sinistri volas ke Finlando esus ankore parto en bolshevika Rusia.
6 di decembro 1917 – Dextra-majoritatala parlamento proklamas Finlando nedependanta de Rusia.