Francisco Franco

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Francisco Franco
Franco0001.PNG
Profesiono: militisto e politikisto
Lando: Flag of Spain.svg Hispania
Nasko-dio: 4 di decembro 1892
Nasko-loko: Ferrol, Galisia, Hispania
Morto-dio: 20 di novembro 1975
Morto-loko: Madrid, Hispania

Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo de Andrade, maxim konocita kom generalo Franco en 1892 til 1975 esis militisto e politikisto. Exercis la funciono di chefo di stato di Hispania de 1939 til 1975, prezidinta di autoritatema guvernimento kun la titulo di Caudillo (guido) : « Generalísimo Francisco Franco, caudillo de España por la gracia de Dios ».

Biografio[redaktar | edit source]

Yuneso e formaco[redaktar | edit source]

Franco naskis aen Ferrol (La Coruña), navara portuo en Galisia ube sep generacioni de lia familio vivis. Lia patro, Nicolas Franco Salgado-Araujo, esis generala intendanto di Navaro. Variema, kande lia matro es tre pia.

Surnominita Paquito per lia kamaradi nam kurta eniris navala preparo skolo ma la lasta klozis do igas a l'infantrio akademio en Toledo. Ekiris en 1910 .

Milita kariero[redaktar | edit source]

En 1912 igis a Maroko. Ambicioza il demandis 1913 esar atribuita a regimento di uniforma indijeni, reputita por lia braveso ma anke lia necerta loyaleso. Il partoprenis multa operaci e ye la 12 di oktobro obtenis la kruco di milito, unesma klazo. Quik de marto 1915, il esis promocita kapitano ma anke tre grava vundi a ventro lore atako di forto di El-Biutz. Il esis promocita komando, malgre l'opiniono desfavoroza pri Alta milita Konsilantaro. Alfonso 13ma fakte havis intercesita pro il, segun lia demando. Il recevis la komando dil infanterio-batalio akantonita en Oviedo, Asturias. Franco deskovras por l’unesma foye proletariaro, do viv-kondicioni esis mizeroza. Dum la somero di 1917 generalo Burguete, militala guberniestro di la provinco, dekretis stato di milito pri violenta striki en la mini. Franco asistis lore da represo.

Che la legiono[redaktar | edit source]

En 1919, Franco renkontris lietnant-kolonelo José Millan-Astray, do l'ambicio es pri krear stranjera legiono segun franca modelo. En 1920, lia projekto aceptesis. Millan-Astray ofris Franco la komando di 1ma bandera (batalio), qua partas akantonar a Ceuta ye oktobro. Franco impozas a lua legioneri exercado tre strikta. Parale montras su ne-indulgema kontre indijena revolti. De pos Anual-dezastro ye 1921 yurizas lia homi aplikar talion-lego : la legioneri mutilas, raptas, violacas ed ocidas ye lea foyo. De pos mem dezastro esas apelita a Melilla pro rekonquestas kontre Abd el-Krim.

En januaro 1922 il esas itere atribuita a Oviedo. Il recevas la milita medalio ed esas promocita lietnant-kolonelo. Il uzas lia nova glorio por demandar a spozar Carmen Polo Martinès-Valdès, yun femino di bona borgezaro, renkontrita lore di unesma atribuita ye 1917. La mariajo esas ajornita til 22 di oktobro 1923 nam morti di legion-komando : Franco remplasas, kon helpo di rejo.

Ye 13 di septembro 1923, Miguel Primo de Rivera havis lansita stroko di stato. Dum monati di novembro e decembro 1924, Franco devas efektive supervisar ekigo Xanten. Lia bona dukto facas nominita kolonelo. Poka pose, Abd el-Krim igas mem atakar franciala populacioni. Pro Francia alias su kon Hispania. Primo de Rivera aprobas plano rivoveno a Alhucemas. To esas suceso : Franco esas promocita ad rango di brigad-generalo ye februaro 1926, qua facas li maxim yuna generalo en Europa - havas nur 33 yari. Kelka monati pose naskis lia filino, Maria del Carmen, surnominita Nenuca. La honori sequis per lu ; ye 1927 asumas akompanar la rejo dum oficala voyajo en Afrika.

Saragossa-akademio[redaktar | edit source]

Ye 4 di januaro 1928, Primo de Rivera rikreas la generala akademio di Saragoza. Ta foye il fakas ul koakta pasajo per omna futura oficiari, e nomas Franco chefo. Ta lasta surveyas strete komence la labori di edificesi pose, inspiresinta da toledana experienco, skriptas lia-mem l’interna normi di Akademio. Il koaktas tale di chambri kun tri kadeti « per evitar la mariaji. »

Segun lia evaluo di personego, la historisti judikas di variana maniero la Franco-laboro ad Akademio. To esas certa ke la nova skolo esas plu bona ke l’anciena, ne esus ke l’altajo di rekrut-levelo. Franco koatkas l’anonimeso di verki pri enigo-konkurso, reduktas la nombro di instruktati per profesoro, instalas multa dushili, interdiktas paso-rituo e mem disdonigas prezervivi. Il savas facar su respektar, mem prizar : 90 % di 720 officieri formita da Akademio juntas pose la frankista kampo dum Hispaniana interna milito.

Ye julio 1931, duesma republiko supresas da dekreto la skolo. Kom l’ensemblo di doca korpo, Franco es placita disponebla koakta e surveyita. Malgre tota, il ne participas pri Sanjurjada, probo stroko di stato da generalo Sanjurjo. Havinta sufice satisfacita la republik-inquesti, il es atributita en La Corugna (La Coruña) kom komando di 15ma infanterio-brigado ye februaro 1932. Franco gardos ad Manuel Azaña, chefo di guvernerio, tenaca rankoro di ta quaranten-periodo.

L’interna milito[redaktar | edit source]

En la revoluciona klimato qua regnis en Hispania, Franco esis observita de omna lateri. Il aparas uno di militari maxim posibla prenar la kapo di armea leveto. Per ta raciono il es nominita milita governero en Kanarii. En fakto, Franco es lore poka konvinkeso da oportuneso di stroko di stato. Quankam eduk-monarkisto, il kontentigas da borgezara republiko, konservema e manteninta ordino. Il es poka inklinita riskar lia kariero en aventuro mala preparita.

Ya, il es informita de debuto di konspiranti-agivesi do Emilio Mola, ma vartas ye 13 di julio, dato ye asasino di chefo monarkisto Carlo Sotilo, per juntar ulo.

Franco vidas su atribuar l’armeo di Maroko, forte kun 30.000 experiencoza homi. L’eventa morto di Sanjurjo, historiala chefo di monarkisto opozo, e la falii di generali Goded e Fanjul en Barcelona e Madrid avancas Franco avan sur la ceno.

La pronunciamento falias per mankas pro asentar di armeo : inter 21 division-generali, nur 4 ralias a leveto. Lore ke labor-milici, qua ne kreas en kapaca de goberniero pri kontre, entras la ceno. Ul facas regnar teroro en Madrid e Barcelona, provokas tale l’exilo por multa intelektozi, kom José Ortega y Gasset. La konflikto transformas su lore en interna milito.

En 1939 Franco trovis su Hispania-mastro. koncianta pri ne-experiencoza en politika matiero, il apogis su sur lia bofrato, Serrano Suñer, la Falanjo e katolik-eklezio, konvenita pos l'antiklerikala masakri en 1936, sen omisar l'omna monarkisti.

Dum duesma mondomilito volonti di División Azul kombatis por axo sur la rusa fronto ma Franco esis prudenta ne tro engajar su. De pos il aceptis multa Usana bazi ed Hispania recevis ekonomiala helpo tra plano Marshall.

Precedanto
Manuel Azaña
Diktatoro di Hispania
1936 til 1939
Sucedanto
Juan Carlos 1ma