Katalunia

Gramatikala revizo bezonata

Comunitat Autònoma de Catalunya
Comunidad Autónoma de Cataluña
Comunautat Autonoma de Catalonha

Chef-urbo lojanti (yaro)	Barcelona 1,593,075 (2005)
Altra urbi	L'Hospitalet de Llobregat, Badalona
Lingui	Kastiliana, Kataluniana e Aranana linguo
Prezidanto di la Generalitat de Catalunya	Artur Mas
Surfaco	32,114 km²
Lojanti Lojanto-denseso	6,995,206 (2005) 217,82/km²
Oficala pagino	http://www.gencat.cat

Katalunia esas autonoma regiono di Hispania. Ol jacas en nord-esto di Hispaniana teritorio. En nordo, esas vicino di Andora e Francia.

Bazala fakti pri Katalunia.

Historio

Ye 987 la komto di Barcelona ne aceptis Franciana rejulo Hugues Capet e lia nova dinastio. Ye 1137 komto Ramon Berenguer 4ma mariajis kun la rejino Peyronela de Aragono ed establisis dinastiala uniono kun la Rejio di Aragon.

Nur ye 1258 Francia abandonis lua pretendo super Katalunia. Kom parto di Aragon Katalunia divenis importanta marala povo, ed expandis vers Valencia, Baleari, ed anke Sardinia e Sicilia.

Dum la 14ma yarcento ja kom Princio di Katalunia, la regiono divenis importanta por la komerco en Mediteraneo, ma kun la desaparo di Aragono kom nedependanta stato, la regiono dekadis. La dekado lastis til la komenco di industriizo di Hispania.

Dum la 19ma yarcento komencis la Renaixença, kulturala movado por la rekupero di Kataluniana kom linguo di kulturo. Dum la sequant yardeki aparis l'ideo di politikal autonomio e nedependeso.

Geografio

Reliefo di Katalunia:

██ Pirenei ██ Pre-Pirenei ██ Centrala Depreso ██ Mikra monti en la regiono di centrala depreso

██ Transversa montaro ██  Pre-litorala montaro ██ Litorala montaro ██ Litorala e prelitorala depresi

Katalunia havas 580 km di litoro e havas tri unesi di reliefo. En nordo jacas la Pirenei, montaro en la frontiero inter Hispania, Andora e Francia. En la centro di la regiono existas depreso (Centrala Depreso) en la valo di Ebro. Paralel a litoro jacas du montareti: la Cordillera Litoral (en Kataluniana, Serralada Litoral Catalana) e la Cordillera Prelitoral (en Kataluniana, Serralada Prelitoral).

Ekonomio

Katalunia havas industriala tradiciono ek la 19ma yarcento. En l'aktualeso l'industrio, la turismo e la servici esas la precipua ekonomiala sektori di Katalunia.

Substrukturo

Katalunia esas bone komunikita per tero, maro ed aero. Por acesar per tero ol existas amplia reto di voyi e treni.

Lingui

En Katalunia parolesas plura lingui, esanta la precipua la Kataluniana e la Hispaniana. Segun la Statuto di Autonomeso, amba lingui, kun l'Ocitaniana (en lu Aranana varianto) esas oficiala. Ultre, konsideresas la Kataluniana konsideresas propra linguo di Katalunia e l'Aranesa, lingua propra di Valo di Aran. Generale, la Kataluniani esas bilingua e konocas dua precipua lingui.

La Kataluniana extensas ultre la Kataluniana teritorio. En Katalunia parolesas la du precipua bloki dil linguo. Orientala havas quale maxim exponento la centrala dialekto, qua parolesas en komarki dil nordo di Tarragona, Barcelona e Girona, en qua regiono dil Pirinei trovesas traiti dil nordala Kataluniana. L'Ocidentala esas propra di ocidentala komarki di Katalunia (provinco di Lleida ed sudo di Tarragona) e prizentas traiti simila al Valenciana, kon qua formas kontinuo ed en qua interseko trovesas la Tortosina.

La Hispaniana esas la maxim parolata linguo en Katalunia, superesanta la Kataluniana kam matrala linguo. La Hispaniana uzesas precipua en urban arei, esanta specale supera en Metropolitan areo di Barcelona ed en Camp de Tarragona.

L'Aranana esas matrala linguo dil 22,4 dil populaciono dil Aran-Valo, propra dil 27,1% e habituala dil 23,4%.