Globala varmesko

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Variado di la temperaturo di Tero de 1860 til 2004. "Zero" (normala temperaturo por komparo) esas la mezvalora temperaturi de 1960 til 1990. Esas videbla ke la mezvalora temperaturo dil planeto en 2004 superiris ta normo per 0.5°C.

Globala varmesko esas l'augmento di la mezvalora temperaturo di Tero observebla dum recenta yari kompare a la mezvalora temperaturo kelka yari ante nun. Segun raporto de 2007, la temperaturo dil planeto augmentis per 0,74 ± 0,18°C dum la 20ma yarcento[1]. Granda parto di ta augmento dil temperaturo produktesis da akumuleso di gasi qui produktas teplico-efekto en l'atmosfero e rezultas di homala agadi, precipue l'uzado di petrolo e karbono kom fueli, e la destrukto di foresti.[2]

Klimatala modeli kalkulas ke la temperaturo sur la surfaco dil planeto probable augmentos per 1.1°C til 6.4°C dum la 21ma yarcento[1]. Ta necerteso rezultas de la diversa modeli uzata por evaluar l'augmento di gasi produktanta teplico-efekto en l'atmosfero. L'augmento dil atmosferala temperaturo produktos augmento dil mar-nivelo en la tota mondo, kun grava efekti en litorala regioni, e modifikos la distributo di pluvi en la tota planeto, quo povas produktar dezertigo ed anke intensa inundi en multa regioni.

La precipua gasi qui produktas teplico-efekto en l'atmosfero esas aquovaporo (36% til 70% dil teplico-efekto), dioxido di karbono (CO2, produktanta 9% til 26% del efekto), metano (CH4, produktanta 4% til 9% del efekto) ed ozono (O3, produktanta 3% til 7%)[3].

Existas generala konsento inter ciencisti ke la globala varmesko rezultas de homala agado[4]. Tamen, politikala e publika debati duras. La Kyoto-pakto ambicionis stabiligar la quanto di gasi produktanta teplico-efekto en l'atmosfero por impedar "danjerosa homala interveno en la klimato".[5] Til oktobro 2010 191 landi signatis e ratifikis la Kyoto-pakto, ma Usa - qua forte dependas de fosila fueli - signatis ol erste en 2008, sen manifestar l'intenco ratifikar ol.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 "Summary for policemakers" Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. IPCC 2007
  2. "Understanding and Responding to Climate Change" United States National Academy of Sciences 2008
  3. "Earth's Annual Mean Energy Budget", J.T.Kiehl e K.E. Trenberth, 1997
  4. "BEYOND THE IVORY TOWER: The Scientific Consensus on Climate Change" Naomi Oreskes, Science 306
  5. "Article 2" The United Nations Framework Convention on Climate Change. "Such a level should be achieved within a time-frame sufficient to allow ecosystems to adapt naturally to climate change, to ensure that food production is not threatened and to enable economic development to proceed in a sustainable manner"