Ayn Rand

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Commons-emblem-trademark-issue.svg
Ica artiklo bezonas revizo gramatikala. – Ka vu povas helpar ni revizar ica artiklo?
Ayn Rand
Profesiono: skriptisto e filozofo
Lando: Flag of the United States.svg Usa
Naskodato: 2 di februaro 1905
Nasko-loko: Sankt Petersburg, Rusa imperio
Mortodato: 6 di marto 1982
Morto-loko: New York, Usa
Retoloko: http://www.aynrand.org/

Ayn Rand (naskinta Alisa Zinovjevna Rosenbaum ye la 2ma di februaro 1905 til la 6ma di marto 1982) esis Usana skriptistino e filozofino naskinta en Juda familio en Rusia. Elua verki inkluzas Anthem, The Fountainhead ed Atlas Shrugged.

El defensis la racional egoismo, l'individualismo e la kapitalismo laissez-faire. Segun el argumentis, to esus l'unika ekonomikala sistemo qua permisus homo vivar quale homala ento, to esus, uzar lua kapaceso pri rezonar. Konseque, el repulsis komplete socialismo, altruismo e religio.

Inter elua principi el subtenis ke homo devus uzar la raciono por selektar lua valori e lua agadi per la raciono, e ke omna individui havas la yuro por existar per su ipsa, nek sakrifikante su por l'altri, nek sakrifikante l'altri por su, e ke nulu havas la yuro por obtenar la kozi de altri per l'uzo di fizikala forco.

Biografio[redaktar | redaktar fonto]

Ayn Rand esis la maxim olda ek tri fratini de juda familio, di qui patri ne esis pratikanta di ca religio. Ek multe juvene, interesis pri literaturo e pri cinemo, komencanta skribar romani e skribaji kun 7 yari. El legis le romani da Alexandre Dumas, Waster Scott inter altra romantika skribisti ed expresis ilua pasionoza intereso pri la romantikala movado. El deskovris Victor Hugo evante 13 yari ed amoresis di lua romani. El lernis franciana pro lua matrino e studiis filozofio e historio en l'universitato di Sankt Petersburg.

En 1924 studeskis en "statala instituo di cinematografala arti", ja ke lua personala ambicio esis la skribo di cinematografala skribaji. Ibe sequis skribinte noveli, skribaji e sporadika notici en ilua personala jurnalo, en qua lua expresis anti-sovietala idei. Il deskovris Nietzsche anke en universitato, di qua prizis lua exaltado dil heroatra, e dil heroala individuo, quankam yari plu tarda kritikis la neracionaleso di lua filozofio.

Lua maxim granda influo esis Aristoteles, qua el konsideris la maxim granda filozodo e prizis speciale lua logiko.

Tombeyo di Ayn Rand e di lua spozo.

Ayn Rand odiis Rusia, precipue la revoluciono di 1917, qua expropiabis a lua patro lua apoteko e domajis ankore plu lua kondicioni di vivo. Konocanta Nova York pro Usana filmaro, Ayn Rand decidis ke lu volis emigrar a Usa. Yari plu tarda lu skribis "Ni la Vivanta", relato de unesma mano di ta yari e dil atmosfero di Rusia di ta epoko, pri qua dicis: "Ol esas la maxim proxima a un autobiografio ke me havas nulatempe skribita".

En la fino di 1925, Ayn Rand atingis visto pro livar lua lando e visitis lua patri ja stablisita en Usa ubi arivis en februaro 1926, lor evante 21 yari.

Ayn esis tempo en domo di lua patri en Chicago. Plu tarda translokijis a Hollywood ubi aceptis irga tipo di laboro pro pagar lua basika spensi. Hazarde el konocis Cecil B. De Mille, qua interesis pri la Rusa arivata en Usa e facinata pro la mondo dil cinemo. Cecil B. De Mille montris la basika funcionado di studio di cinemo ed ofris a el laboro kom extra, ke Ayn Rand aceptis, e aparis tale di visibla formo inter la extri en la definitiva longeso di Rejulo di Rejuli. Dum la kreado dil filmado dil filmo konocis qua esus lua spozulo, l'aktoro Frank O'Connor, kun qua lu mariajis en 1929.

En 1931 lu atingis l'Usana civitaneso ed en 1936 lu skribis:

Cquote1.png Nomez ol destino od ironio, ma me naskis, di inter omna landi dil Tero, en la min konvenanta por fataikino di individualismo: Rusia. Me decidis esar verkistino kun 9 yari ed omna qua me havas facata esas rilata a ta intenco. Me esas usanana pro elekto e konvinkeso. Me naskis en Europa ma me emigris a Usa pro ta esis la lando ubi me povis sentar totale libera por skribar. Cquote2.png

Ayn Rand esis tre kontenta por esas Usana civitanino, ed en 1973 dicis en konfero donacita en West Point:

Cquote1.png Me povas dicar, e ne kam nura shovinismo, ma kun la kompleta konocado dil nacesa metafizikala, etikala, politikala ed estatikala radiki que Usa esas la plu granda, nobela ed, en lua fundator originala precipui, l'unika morala lando dil historio dil mondo. Cquote2.png

El mortis en 1982 ed el esas sepultata apud elua spozo en la sepulteyo di Valhalla (Stato di Nova-York).

Precipua verki[redaktar | redaktar fonto]

La maxim importanta romani da Ayn Rand esas "La fonto" (The fountainhead) e "La Rebeleso di Atlas" (Atlas Shrugged).

Elua romani fondesas en la primtipo dil Randiana heroo, racionista individuo digna ye vivar en tero, ja ke povas atingar lo maxim bone di lu mem, homo di wua habileso e nedependo lo facez militeskar kun la homi-amaso, ma il perseveras, atinganta fine la prodajo di lua valori.

La fonto[redaktar | redaktar fonto]

Tra la yarcenti esis homi qui entamis nova voyi armizita per nulo altra kam sua propra vid-povo.

En 1943 eventis l'unesma suceso di Ayn Rand kam romanistino, kun la publikado di La fonto (The fountainhead). La libro, qua skribis en 7 yari, esis repulsita da 12 editisti, til ke, en la redaktero Bobbs-Merrill, yuna editero dicis a lua chefo: "Se ica ne esas adequata libro por vu, tale me anke ne devas laborar por vu".

En 1949 el aparis en filmo da King Vidor kun Gary Cooper (Howard Roark), Patricia Neal (Dominique Francon), Raymond Massey (Gail Wynand) e Kent Smith (Peter Keating) kom protagonisti.

La rebeleso di Atlas[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: La rebeleso di Atlas

La rebeleso di Atlas (Atlas Shrugged) esis konsiderata da multi la fiktivajo maxim kompleta e potenta di Rand pri l'objektivala filozofio. Dum la 80ma yari, la biblioteko di kongreso di Usa facis inquesto, demandanta qua esis la libro ke plu influis en la vivo dil inquestati. L'unesma esis Biblo, la duesma, La rebeleso di Atlas.

Ica verko esas la precipua motivo pro quo plu individui konfesas esar liberesani od anarko-kapitalisti.

La libro naracas la dekado di Usa kam konsequo di ecesiva interventismo dil governo. Malgre la libro esis skribita inter la yari 1946 e 1957, ula personi vidas en la lekto dil proceso di ekonomikala destrukto ke la libro naracas, situeso di ekonomikala domajo simile a ta di Kuba en 1960.

Bibliografio[redaktar | redaktar fonto]

  • Ayn Rand a sense of life, 2004, dokumento di Michael Paxton produktata da Strand Releasing.
  • Branden, Barbara: The passion of Ayn Rand: a biography by Barbara Branden, 1986; ISBN 0-385-24388-X (pbk.)
  • Rand, Ayn: Philosophy: who needs it, ISBN 0-451-13893-7
  • Rand, Ayn: Virtue of selfishness, ISBN 0-451-16393-1
  • Rand, Ayn: La rebelión de Atlas, ISBN 987-20951-5-9
  • Rand, Ayn: The Ayn Rand Letters, vol. IV, n.º 2 novembro-decembro 1975. A Last Survey, part I; ISBN 1-56114-147-X

Extera ligili[redaktar | redaktar fonto]

Hispane
Angle