Normandia-batalio

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Normandia-batalio
Seconde-guerre-mondiale-debarquement-LCVP-6juin1944.jpg
Usana trupi proxim Omaha plajo, Normandia, ye 6 di junio 1944.
Konflikto Duesma mondomilito
Dato 6 di junio til 25 di agosto 1944
Loko Basa Normandia, westa Francia
Rezultajo decidiganta vinko di westala federiti kontre nacional-socialista Germania.
Militanti
Flag of the United States.svg Usa
Flag of the United Kingdom.svg Unionita Rejio
Flag of Canada.svg Kanada
Flag of Australia.svg Australia
Poloniana soldati
Franca soldati
Belgiana soldati
Flag of New Zealand.svg Nova-Zelando
Flag of the Netherlands.svg Nederlando
Flag of Norway.svg Norvegia

Chekoslovakiana soldati
Flag of Greece.svg Grekia

nacional-socialista Germania
Komanderi
Dwight D. Eisenhower
Arthur Tedder
Bernard Montgomery
Trafford Leigh-Mallory
Bertram Ramsay
Omar Bradley
Miles Dempsey
Gerd von Rundstedt
Erwin Rommel
Friedrich Dollmann
Totala forci
1.332.000, proxim 24 di julio 380.000, proxim 23 di julio
Perdaji
cirkum 120.000 morti[1] 113.059 morti[1]

Normandia-batalio, kodexo-nomo Overlord, esis batalio de duesma mondomilito qua okuris inter trupi de westala federiti (Usa, Unionita Rejio, Kanada, Australia, plu soldati de altra nacionalesi (Franca, Polona, Nederlanda, Chekoslovakiana, Greka) qua vivis en Anglia) kontre nacional-socialista Germania en la litoro di Normandia, nordo di Francia. Ta batalio esis la maxim grand amfibia operaco de la historio, e markizis la komenco di la liberigo di Francia de nacional-socialist okupeso.


La preparadi[redaktar | edit source]

Pos sucesoza Britan amfibia atako kontre Saint-Nazaire en 28 di marto 1942 Adolf Hitler imperis ke tota navala e submarala bazi en l'Atlantiko esus forte defensita. Mili di koaktita laboreri konstruktis permananta fortifikuri en la litori di Belgia, Nederlando e Francia. En la komenco di 1944 marshalo Erwin Rommel esis asignita por inspektar e plubonigar la sistemo di defendo. Rommel konsideris la sistemo nesuficanta, e rinforcis ol kun granda bloki di betono, mitraliosi e kanoni. Malgre to, la sistemo di defendo nulatempe esis konkluzita.

Westala federiti savis pri la sistemi di defendo, ed ante lansar atako kontre Normandia li kreis falsa operaco nomizita "Operaco Fortitude" (subdividita en Fortitude Nordo e Fortitude Sudo) por distraktar l'atento di Germani pri lua reala skopi. E pos komencar desembarki en 6 di junio 1944 la falsa operaci kontinuis, por trompar duopl agenti servinta Germania e preventar la sendajo di rinforci. Hitler pensis ke la precipua atako okurus tra la Stretajo di Dover, til esar plu tarda.

L'operaco Overlord[redaktar | edit source]

Ta skemo montras la plaji elektita por desembarki, l'aerala ataki ante desembarki, e la dispozo di Germana trupi ye 6 di junio 1944.

L'operaco recevis navala ed aerala suporto de Angla, Nova-Zelandana e Kanadana aer-armei e de Australiana, Usana e Britaniana mar-armei, e komencis dum nokto kun lansado di parashutala soldati e tri divizioni di glit-fugili, plu masiva aerala e navala bombardo kontre Germana defensaji. La desembarki komencis dum jornesko en kin plaji qua recevis la kodexo-nomi Juno, Gold, Omaha, Utah, e Sword, en un total extendo di 80 km de Normandiana litoro. Sume, 6,939 navi e barki esis uzata por sendar trupi ed equipaji vers la plaji.

Ante l'invado, Franca rezisto recevis instrukti por sabotar Germana sistemi di komuniko, fervoyi e sistemi di transsendo di energio, ed atakis Germana forci ke povus rinforcar la sistemi di defendo. Un dio ante l'invado (5 di junio 1944) Germana inform-kontoro en Francia detektis un transmito di radio de Anglia vers Francia kun la frazo Bercent mon coeur d'une langueur monotone ("pacigez mea kordio kun monotona langoro") ed interpretis ke l'invado esis balda. Malgre li konsilis German armei en la regiono, la konsilo esis ignorita, por sama frazo esis detektita un monato ante, ed okuris nula invado.

Nur en 1968 la labori di Franca rezisto ante la komenco e dum tota Normandia-batalio esis totale konocita: 52 lokomotivi esis destruktita ye 6 di junio, e 500 bifurkili di la fervoyi esis sabotita. Normandia divenis komplete izolita ye 7 di julio.[2]

Federiti projetis kaptar Saint-Lô, Caen e Bayeux en la sama dio ke desembarkis, ma ne havis suceso imediate: Caen nur esis kaptita pos 3 monati di batalio. Malgre to, li establisis du artificala portui (konocita kom Mulberry harbours) tri dii pos la desembarko, por faciligar la desembarko di nova trupi e provizuri. L'artificala portuo di plajo Omaha esis destruktita ye 19 di junio da tempesto; malgre to federiti ja havis desembarkita 314,517 soldati, 54,000 vehili e 102,000 toni di equipaji. Federiti anke atakis multa avioni de Luftwaffe en sulo e malgre la bombardi ne destruktis multa Germana tanki, la manko di avioni desfaciligis Germana reakto. Multa federita e Germana soldati mortis dum la kombati, e malgre la kombati esis intensa ed okuris granda perdaji di vivi, la desembarko stimulis la moralo di federita trupi.

Germana komandisti faliis en kontr-atakar imediate, por problemi en la komuniko inter lua trupi, e l'interferi di Hitler en la decidi, sen konocar la reala situeso. Gerd von Rundstedt esis revokita de komando pos dicar a marshalo Wilhelm Keitel: "Facez la paco, idioti!". Rommel esis severe vundita ye 16 di julio pos aerala atako de federiti. Ultre, cirkum 600,000 de un totalo di 850,000 Germana soldati esis rekrutita en l'estala fronto por kombatar Stalin.[3] Ma kande li esis sendita a Francia por kombatar westala federiti, multa demonstris esar nefidinda: multa kapitulacis o desertis en l'unesma oportunajo.

Ye 15 di agosto, federiti komencis atakar Vichy Francia da Provenco, en operaco konocita kom "Operaco Dragono". Ta operaco kontinuis til 14ma di septembro, kun decidiganta vinko da federiti, e kun la transfero di Philippe Pétain ed altra membri di Vichy rejimo vers Germania.

De 12 til 21 di agosto okuris decidiganta batalio en Chambois-posho, ed en la nokto di 21 di agosto 50,000 Germana soldati esis cernita en Chambois, e malgre multa atemptis eskapar la cerno, Germana sufris multa perdaji di homi ed equipaji. Pos du dii, federita trupi liberigis Paris, ed ye 30 di agosto 1944, lasta Germana trupi abandonis la regiono di Seine fluvio, ed Operaco Overlord, o Normandia-batalio finis.

Konsequi de l'atako[redaktar | edit source]

L'atako permisis liberigar Paris de Germana okupeso ed anke kreis la "westala fronto", revendikita da Yosif Stalin l'antea yaro. Germani esis obligita a movar trupi de esto til westo en atempto por kontr-atakar.

Muzei e tombeyi[redaktar | edit source]

Memorialo en homajo a parashutisti, en l'urbeto di Sainte-Mère-Église.

Multa muzei (la plu granda esas la paco-memorialo en Caen), e tombeyi, kom en Calvados, memoras la batalio. Multa shirmilo e fortifikuri defias tempo.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 Tamelander, M, Zetterling, N (2004), Avgörandes Ögonblick: Invasionen i Normandie. Norstedts Förlag, p. 295
  2. Raporti preparita da l'inquesto de la kontoro por specal operaci (Counter-insurgency Information Analysis Center) (1968). A Study of Rear Area Security Measures. Washington: The American University.
  3. Keegan, John (1994) [1982]. Six Armies in Normandy: From D-Day to the Liberation of Paris. New York: Penguin Books. ISBN 0-14-023542-6.