Grekia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Ελληνική Δημοκρατία
Elliniki Dimokratia
Flag of Greece.svg Coat of arms of Greece.svg
Flago di Grekia Blazono di Grekia
Mapo di Grekia
Chefurbo: Athina
·Habitanti: 745,514 (2001)
Precipua urbo: Athina
Oficala linguo: Grekiana
Guvernerio: Republiko
·Prezidanto: Károlos Papoúlias
·Chefministro: Georgios Andreas Papandreou
Surfaco: (96ma granda)
·Totala: 131,990 km²
·% aquo: 0,8669
Habitanti: (74ma granda)
·Totala: 11.306.183[1] (2010)
·Lojanto-denseso: 74 hab./km²
Nacionala himno: Ýmnos is tin Eleftherían
Pekunio: Euro
Reto-kodo: .gr
Precipua religio: Kristanismo 94,7% (ortodoxi 93%)

Grekia (Ελλάς) esas stato en sud-est Europa inter Albania, Republiko Macedonia, Bulgaria e Turkia.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Grekia.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Antiqua Grekia.

Athina e Sparta esis rivala urbi en pasinta, ma kombatis unionite kontre l'atempti di invado da Persian imperio. Pose, Alexandros la Magna unionis la du urbi ed altra regioni por kombatar e vinkar Persiani.

Ye 146 aK Romani okupis la regiono di nuna Grekia. Multa Greki ekmigris vers Alexandria, Seleucia, ed altra urbi fondita da Alexandros. La mixuri di Grekia e Romana kulturi esis l'origino di Bizantina kulturo, establisita pos la kreo di Bizancana Imperio en 330 cirkum Konstantinoplo. Bizancana Imperio sejornis importanta militarala e kulturala povo dum la sequanta 1123 yari, til la falio di Konstantinoplo en la manui di Otomani.

L'expanso di Grekiana teritorio pos la nedependo.

La moderna Grekia deklaris su nedependanta de Otoman imperio en 25 di marto 1821. Pos milito qui lastis til 1829, l'Unesma Greka Republiko agnoskesis da Unionita Rejio en 1830. Ioannis Kapodistrias, l'unesma guverniestro di la republiko, esis elektita ye 1827 ma, kun lua asasino en 1831, Granda povi (Unionita Rejio, Austrian imperio, Prusia, Francia e Rusian imperio) forcis Grekia adoptar monarkio, e Otto, princo di Bavaria divenis rejulo ye 1833. Ye 1843 populala revolto forcis la rejulo adoptar konstituco.


Exquisite-kfind.png Videz anke: Listo di monarki di Grekia.

Kom rezulto di Balkan-militi Grekia expandis sua teritorio e habitantaro. Dum sequanta yari, deskonkordi inter Konstantinos 1ma (suportero di Germania) e la chefministro Eleftherios Venizelos (suportero di Triopla inter-konsento) sive Grekia devis enirar Unesma Mondomilito rezultis en nacionala skismo. Pos 106 dii di blokuso da Triopla inter-konsento kontre le precipua porti di Grekia, rejulo Konstantinos esis koaktita a renuncar e livis la krono por lua duesma filiulo, Alexandros 1ma. Alexandros regnis til 1920.

Pos l'unesma mondomilito okuris milito inter Grekia e Turkiana nacionalisti, qua rezultis masiva kambio di habitanti inter la du landi, sub Lausanne-kontrato[2]. Segun diversa fonti[3] centi di mili Greki mortis dum ta periodo[4]. Nestabilesi ed inter-sequanta stato-stroki markizis la sequanta epoko, obskurigita da masiva tasko por enkorpigar 1.5 milion Greka refujinti de Turkia en Grekiana societato. Greka populo en Istanbul falis de 300.000 en la komenco di 20ma yarcento til nuna nombro, 3.000[5].

Ye la 28ma di oktobro 1940, fashista Italia demandis Greka kapitulaco, ma la diktatoro di Grekia Ioannis Metaxas refuzis, e milito inter Italia e Grekia komencis. Grekia vinkis e forcis Italiana retreto vers Albania. Pose, Nacionalsocialista Germania vinkis Grekiana trupi en la batalio di Grekia, ma Germana renkontris serioza defii en Grekiana rezisti. Cirkum cent-mili civili mortis kom konsequo di hungro dum la vintro 1941-1942.

Pos la libereso, okuris interna milito inter komunisti ed antikomunista grupi, qua devastis l'ekonomio. Dum la sequanta 20 yari, l'ekonomio rekovris su e kreskis.

En 21 di aprilo 1967 okuris armeala stato-stroko e komencis brutala represo kontre opozanti, ma ye 20 di julio 1974, kande Turkia invadis la nordo di Chipro, l'armeala rejimo falis.

Nova konstituco establisesis en 11 di junio 1975 e Grekia divenis demokratiala republiko. Konstantinos Karamanlis esis la chefministro en ta periodo. Intertempe, Andreas Papandreou fondis PASOK partiso, en respondo a Nea Demokratía de Karamanlis, la du polikitala partisi qua alternigas en povo depos ta epoko.

Grekia eniris l'Europana Komuneso ye 1 di januaro 1981.

Politiko[redaktar | edit source]

Grekia esas parlamenta republiko. La chefo di stato esas la prezidanto, qua elektesas por 5-yara periodo dal parlamento. Lua ofico esas nur ceremoniala. La chefo di guvernerio esas la chefministro, qua anke elektesas dal parlamento.

La legifala povo kompozesas da la parlamento, qua havas unika chambro kun 300 membri. La parlamentani elektesas dal populo por 4-yara periodo.

Nuna Greka konstituco adoptesis en 1975 pos la falo di armeala rejimo.

Geografio[redaktar | edit source]

Topografiala mapo di Grekia.
Monto Olimpo, la maxim alta monto di Grekia.

Grekia kompozesas di kontinentala teritorio en sudo di Balkanika peninsulo, plu cirkum 2,000 insuli en Ioniana Maro (nur 227 habitata). La precipua insulo esas Kreta. La maxim alta monto di lando esas Monto Olimpo, kun 2.917 metri di altitudo.

On povas dividar la klimato di Grekia en 3: mediteranea, alpina e temperema. Alpina klimato okuras en montala regioni en nord-westo di lando, temperema klimato afektas centra ed Esta Macedonia, e mediteranea klimato afektas l'insuli en Ioniana maro. Athina jacas en la frontiero di temperema e mediteranea klimati.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Grekia.

Dum la fino di 2009 komencis forta ekonomiala krizo en Grekia kom rezulto de la granda guvernala debo, de la mondala ekonomiala krizo qua komencis en 2008, neequilibrio inter revenui e spensi, e manko di kredibleso en l'ekonomiala statistiki.

Demografio[redaktar | edit source]

La maxim granda urbo esas Athina. Altra importanta urbi esas Thesaloniki e Pireo

Esas 30,000 - 35,000 Islamana Bulgari en Grekia.

Kulturo[redaktar | edit source]

On dividas Greka literaturo en du periodi: anciena o klasika, Bizantina, e moderna. En anciena literaturo esas du monumentala verki di Homeros: Iliado ed Odiseo. Bizantina literaturo inkluzas tradukuro di la Biblo e liturgiala texti.

Moderna literaturo inkluzas verki pos 11ma yarcento. Libro Erotokritos, skribita da Vicentzos Kornaros cirkum yaro 1600 esas un di maestra-verki en Grekiana linguo. Inter la precipua nun-tempal autori esas Dionysios Solomos, Andreas Kalvos, Angelos Sikelianos, Emmanuel Rhoides, Kostis Palamas, Penelope Delta, Yannis Ricos, Alexandros Papadiamantis, Nikos Kazantzakis, Andreas Embeirikos, Kostas Karyotakis, Gregorios Xenopoulos, Konstantinos P. Kavafy e Demetrius Vikelas. Du Grek autori recevis Nobel-premio en literaturo, Giorgos Seferis ed Odysseas Elytis.

Sporto[redaktar | edit source]

Grekia esis nasko-loko di Olimpiala Ludi. En komuna sporti, futbalo e basketbalo esas la du maxim populala sporti di lando. Un di maxim konocata klubi di futbalo e basketbalo di lando esas Panathinaikos.


Exquisite-kfind.png Videz anke: Olimpiala Ludi en Athina, 1896.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Olimpiala Ludi en Athina, 2004.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Total population - EUROSTAT
  2. The Diaspora welcomes the Pope 28 di novembro 2006, Spiegel Online
  3. R.J.Rummel The Holocaust in Comparative and Historical Perspective, 1998, Idea Journal of Social Issues, Vol.3 no.2
  4. Chris Hedges A Few Words in a Greek Tell of a Homeland Lost The New York Times. 17ma di septembro 2000
  5. Nationalism, globalization, and orthodoxy: the social origins of ethnic conflict in the Balkans Victor Roudometof, Roland Robertson (2001) - Greenwood Publishing group, p.168
Flago dil Europana Uniono
Europana Uniono
Mapo dil Europana Uniono
Membrostati: AustriaBelgiaBulgariaChekiaChiproDaniaEstoniaFinlandoFranciaGermaniaGrekiaHispaniaHungariaIrlandoItaliaKroatia - LatviaLituaniaLuxemburgiaMaltaNederlandoPoloniaPortugalRumaniaSlovakiaSloveniaSuediaUnionita Rejio
Negocianta stati: Islando - MontenegroRepubliko MacedoniaSerbiaTurkia
Peticionanta stati: Albania
Potenciala kandidati: Bosnia e Herzegovina - Kosovo