Luxemburgia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Großherzogtum Luxemburg
Grand-Duché de Luxembourg
Groussherzogtum Lëtzebuerg
Flag of Luxembourg.svg Coat of arms of Luxembourg.svg
Flago di Luxemburgia Blazono di Luxemburgia
Mapo di Luxemburgia
Chefurbo: Luxemburg
·Habitanti: 88,586 (2009)
Precipua urbo: Luxemburg
Oficala linguo: Franciana, Germaniana, Luxemburgiana
Guvernerio: Monarkio
·Granda-duko: Henry 1ma di Luxemburgia
·Chefministro: Jean-Claude Juncker
Surfaco: (175ma granda)
·Totala: 2.586,4 km²
·% aquo: neglijebla
Habitanti: (170ma granda)
·Totala: 493,500[1] (2009)
·Lojanto-denseso: 186 hab./km²
Nacionala himno: Ons Hémécht
Pekunio: Euro
Reto-kodo: .lu
Precipua religio: katolikismo (90%)

Luxemburgia esas lando qua jacas en west-Europa. Lua vicina landi esas:

Bazala fakti pri Luxemburgia.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Luxemburgia.

La nomo venas de anciena Saxona vorti lytel e burh signifikante 'mikra urbo'. La dukio nomesis segun la urbo. En 963 Frankoniana komto Siegfried aquiris la kastelo Lucilinburhuc. Cirkum ta kastelo graduale kreskis urbo. En 1308 Luxemburgiana komto Heinrich elektesis kom rejo di la Roman-German imperio.

  • 1354 La komtio Luxemburgia divenis dukio.
  • 1477 Luxemburgia divenis parto di la Habsburgiana posedajo.
  • 1815 Luxemburgia divenis federita stato en la nova Germana Uniono pos la fino di la Santa Romana Imperio di Germana naciono.
  • 1839 Per la unesma kontrato di London Luxemburgia dividesis en du parti.
  • 1867 Per la duesma kontrato di London Luxemburgia divenis nedependenta stato kun "eterna neutraleso".
  • 1890 Luxemburgia recevas sua propra monarko ek la noblesodomo di Nassau-Weilburg.
  • 1914-1918 Luxemburgia okupesis da la imperiestrala Germania dum la unesma mondomilito.
  • 1939-1944 Anke dum la duesma mondomilito nacionalsocialista Germania okupis Luxemburgia
  • 1948 Luxemburgia abandonis sua neutraleso.

Ye 1957 Luxemburgia esis inter la fondomembri di la Europana Komuneso Ekonomiala ek qua la Europan Uniono formacesas su, ed en 1999 ol eniris Eurozono. En 2003 lando kreis sua propra universitato.

Politiko[redaktar | edit source]

Luxemburgia esas parlamentala monarkio. La chefo di stato esas la granda-duko. Depos la yaro 2000 Henry 1ma di Luxemburgia esas la Luxemburgiana granda-duko. Il mariajis kun Maria Theresa. Formale la granda-duko havas granda exekutiva e legifarigita kompetentesi. La granda-duko nominas e desengajas la guvernerio. Lu promulgas la legi e havas la yuro por dissolvar la parlamento. Quankam lu nulatempe lu facis to. Fakte la granda-duko havas nur reprezentala funciono.

La granda-duko e la guverno exercas exekutiva povo. La guverno konsistas ek la ministro-prezidanto e 14 ministri. La nuna guvernerio konsistas de koaliso inter la du maxim granda partisi la kristdemokrata Kristana Sociala Popul-Partiso (CSV) e la socialdemokrata Luxemburgiana Socialista Laboro Partiso (LSAP).

La parlamento havas unika chambro kun 60 membri. La parlamento elektesas omna 5 yari. En la nuna parlamento, qua elektesis en la yaro 2009, esas 6 politikala partisi. Lua konstituco adoptesis en 1868.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Luxemburgia kun lua precipua urbi.

Lando esas un di min granda en Europa, ed ol esas la 175ma granda de 194 nedependanta stati dil mondo. Lua mezuri esas 82 km de nordo til sudo, e 57 km de esto til westo. En nordo existas monteti e kolini, ube jacas la maxim alta monto di lando, Kneiff, kun 560 metri de altitudo. Populo koncentras su en centro e sudo di lando.

Lando havas temperema oceanala klimato, kun intensa pluvi dum fino di somero.

Lando havas 118 komoni.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Luxemburgia.

Demografio[redaktar | edit source]

Luxemburgia havas 493,500 habitanti di qui 43 procenti esas exterlandani.

Inter la exterlandani havas 37 procenti la Portugalana civitaneso, 14 procenti di la Franca, 9 procenti di la Italiana, 8 procenti di la Belgiana e 6 procenti di la Germana civitaneso.

Kulturo[redaktar | edit source]

La Luxemburgiana linguo apartenas a westa grupo di la Germana lingui ed ol divenis oficala linguo en la yaro 1984. L'altra oficala lingui esas la Franciana e la Germaniana.

Ye la yaro 2003 l'unesma propra Luxemburgiana universitato fondesis en chef-urbo Luxemburg. La urbo Luxemburg esis en la yaro 2007 la Europana kultur-chefurbo.

Sporto[redaktar | edit source]

La maxim populara sporto en Luxemburgia esas futbalo, ma la Luxemburgiana futbalisti esas internacione sen granda sucesi. La maxim granda sucesi en la sporto havis Luxemburgia en la biciklismo. Luxemburgiana biciklisti ganis ja quarfoye la Tour de France. En la yaro 2011 la Luxemburgiana fratuli Andy Schleck e Fränk Schleck finigis la Tour de France ye la duesma e triesma rango.

Luxemburgia ed Ido[redaktar | edit source]

Luxemburgia pleis importanta rolo en la historio di Ido. Ja kinfoye eventis en ca lando granda internaciona Ido-renkontri e konferi:

  • 1924 La quaresma Ido-kongreso en Luxemburg de 9esma til 11esma di agosto.
  • 1933 La dekesma Ido-kongreso en Nondorf de 29esma di julio til unesma di agosto.
  • 1957 La internaciona Ido-renkontro en Luxemburg de 29esma til 31esma di agosto.
  • 1970 La Ido-konfero internaciona en Luxemburg de 28esma til 31esma di julio.
  • 2011 La internaciona Ido-renkontro en Echternach 13esma til 17esma di agosto.

En la yaro 1907 pos la tale-dicita Ido-skismo en la Esperanto-movado la tota Luxemburgiana Esperanto-asocio transferis ad Ido. Longa yari Esperanto ne havis pro to oficala organizuro en Luxemburgia.

En Luxemburgia habitis kelka tre eminenta Idisti en la komenco di la Ido-movado. La Kompleta Gramatiko Detaloza da Louis de Beaufront publigikesis en Esch-sur-Alzette per la editerio da Luxemburgian idisto Heny Meyer-Heucke en la yaro 1925.

Cetera aferi[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:

Referi[redaktar | edit source]

  1. Au 1er genier 2009 Luxembourg compte 493.500 habitants Le Portail des Statistiques du Grande-Duché de Luxembourg


Flago dil Europana Uniono
Europana Uniono
Mapo dil Europana Uniono
Membrostati: AustriaBelgiaBulgariaChekiaChiproDaniaEstoniaFinlandoFranciaGermaniaGrekiaHispaniaHungariaIrlandoItaliaKroatia - LatviaLituaniaLuxemburgiaMaltaNederlandoPoloniaPortugalRumaniaSlovakiaSloveniaSuediaUnionita Rejio
Negocianta stati: Islando - MontenegroRepubliko MacedoniaSerbiaTurkia
Peticionanta stati: Albania
Potenciala kandidati: Bosnia e Herzegovina - Kosovo