Moldova

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Republica Moldova
Flag of Moldova.svg Coat of arms of Moldova.svg
Flago di Moldova Blazono di Moldova
Mapo di Moldova
Chefurbo: Chisinau
·Habitanti: 647,513 (2004)
Precipua urbo: Chisinau
Oficala linguo: Rumaniana (Moldovana)
Guvernerio: Republiko
·Prezidanto: Marian Lupu
·Chefministro: Vlad Filat
Surfaco: (139ma granda)
·Totala: 33,846 km²
·% aquo: 1,4
Habitanti: (129ma granda)
·Totala: 3,567,500 (ne inkluzas Transdniestria)[1] (2009)
·Lojanto-denseso: 121,9 hab./km²
Nacionala himno: Limba noastra
Pekunio: Leu di Moldova
Reto-kodo: .md
Precipua religio: kristanismo

Moldova o Moldavia esas nova stato inter Rumania (en sudo ed en westo) ed Ukrainia (en esto ed en nordo). Ol naskis kande Sovietia krulis e Kolda milito finis en Europa. Lua vicina landi esas:

En sudo jacas Nigra maro.

Anekdotale la nomo dil lando, e pos la stato, devenas de nomo di la hundo di ula Rumaniana princo, olta dronis su en rivero di ca areo.

Bazala fakti pri Moldova.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Moldova.

Neolitika objekti de Cucuteni-kulturo trovesis en la regiono di nuna Moldova. La kulturo di Cucuteni existis de cirkum 5.500 aK til 2750 aK, e praktikis agrokultivo, edukado di animali, chaso ed elaboris ceramikajo[2]. La kulturo di Cucuteni anke havis granda urbi, kun plu kam 15.000 habitanti.

De 1ma til 7ma yarcento la sudo di la regiono esis okupita unesme da Romani e pos da Bizantini. Por lua strategiala loko en Europa, diversa populi invadis la regiono, kom Goti, Huni, Avari, Bulgari, Hungari, Mongoli e Tatari.

La princio di Moldavia establisesis en 1346 e lastis til 1859, kande la regiono unionesis a nuna Rumania. Ante la fino di l'Unesma mondomilito, en 1917 la regiono deklaris su nedependanta sub la nomo Demokratiala Republiko di Moldavia, qua lastis til 1918. Besarabia deklaris su nedependanta de Rusian imperio ed unionis su kun Rumania. En exilo, formesis la guvernerio di la Socialista Sovieta Republiko di Besarabia.

En agosto 1939 Ribbentrop-Molotov pakto agnoskis Besarabia kom sub Sovietan influo. En 1940, dum Duesma mondomilito, Sovietia demandis ke Rumania cedis la teritorii di Besarabia e la nordo di Bukovina, konocata kom Transdniestria. Rumania aceptis, e la Socialista Sovieta Republiko di Moldova formesis.

En 1941 kom parto dil invado di Sovietia da nacional-socialista Germania, Rumania invadis la regioni di Berarabia, Bukovina e Transdniestria. Rumania, en kunlaboro kun nacionalsocialisti, deportis od exterminis cirkum 300,000 judi. Sovietiani riokupis la regiono inter februaro ed agosto 1994, e riestablisis SSR Moldova.

Dum guvernerio di Yosif Stalin lokala habitante sufris kun deporti e famino. Pos duesma mondomilito, granda nombro di Rusi, Ukraini e Bielorusi enmigris vers la regiono. Dum 1980a yari kreskis la demando por nedependo. Finale, pos la falio di stato-stroko en Sovietia kontre la reformi di perestroika e glasnost, Moldova deklaris lua nedependo, en 27 di agosto 1991.

Politiko[redaktar | edit source]

Parlamento di Moldova.

On povas dividar Moldova en du arei. Streta areo che esta limito, Transdniestria, volas unionar su a Rusia, pro ke la majoritato de habitanti parolas Rusiana linguo. Altra Moldova volas - se ne unionas su kun Rumania - adminime sequar Rumania ad Europana Uniono.

Segun la konstituco adoptita en 1994, Moldova esas parlamentala republiko. La exekutiva povo kompozesas da la prezidanto, da la chefministro e da la ministraro. La prezidanto esas la chefo di stato di lando ed elektesas da la parlamento por 4-yara periodo. La chefministro esas la chefo di guvernerio, ed elektesas da la prezidanto pos lu konsultar la parlamento. La chefminisro elektas l'altra 16 ministri.

La legifala povo kompozesas da la parlamento (Parlamentul), qua havas unika chambro kun 101 membri. Li elektesas da la populo por 4-yara periodo.

Geografio[redaktar | edit source]

  • Surfaco: 33,851 km²
  • habitanti: 4,400,000.
  • en Transdniestria: 633,000.

Chefurbo (habitanti): Chisinau (647,513, en 2004).

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Moldova.

Valuto: Leu di Moldova.

Demografio[redaktar | edit source]

La maxim granda urbo esas chef-urbo, Chisinau, kun plu kam 600 mil habitanti. Altra importanta urbi esas Tiraspol (194,000) e Balti (155,000).

Kulturo[redaktar | edit source]

Moldovana kulturo havas Latina e Slava influi. Mihai Eminescu esas importanta Moldovana e Rumaniana poeto.

Lekto-saveso: 99,1%.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Nacionala Statistiki pri Moldova
  2. "Phase and chemical composition analysis of pigments used in Cucuteni Neolithic painted ceramics", Bogdan Constantinescu e Roxana Bugoi

Extera ligili[redaktar | edit source]